LIVE UPDATES
Editorial

Nga se rriten pagat?

Ndërsa ekonomia kombëtare ecën si breshkë nën peshën mbytëse të monopoleve dhe të pabarazisë së shkaktuar nga korrupsioni masiv, rritja e pagave ka shumë gjasa të mbetet një ëndërr për pjesën dërrmuese të popullsisë.

30 Maj 2023, 23:03 Nga Gjergj Erebara
Nga se rriten pagat?
Edi Rama

Qeveria shqiptare ka vendosur të përdorë fondin e vet të emergjencës, rreth 110 milionë euro, për të paguar një rritje të pjesshme të pagave në sektorin publik. Deputetët dhe ministrat do të marrin një dyfishim të pagës, ndërsa segmente të tjera të administratës do të marrin rritje “të vogël” prej rreth 7%.

Buxheti i shtetit pritet të shpenzojë pa rritjen e pagave këtë vit për paga dhe sigurime shoqërore 97 miliardë lekë, ndërsa fondi rezervë i qeverisë që po përdoret për rritjen e pagave është i barabartë me 12% të të gjithë fondit të pagave.

Me një fjalë, nëse qeveria rrit pagat në mënyrë të barabartë për të 180 mijë të punësuarit në sektorin publik, atëhere paratë dalin për një rritje prej 12%. Paga mesatare bruto në sektorin publik është 74 mijë lekë ndërsa me rritjen 12% shkon në 83 mijë lekë.

Megjithatë, qeveria ka premtuar rritje pagash në masën 900 euro “deri në fund të vitit 2024”. Nuk dihet se me çfarë kursi e llogarit Rama këtë, por nëse e llogarisim me kursin aktual, 110 lekë për euro, kjo do të thotë, 100 mijë lekë pagë bruto. Në krahasim me nivelin aktual prej 74 mijë lekësh, kjo nënkupton një rritje në masën 35%. Kjo do të thotë se pretendimi i kryeministrit Edi Rama gjatë fushatës zgjedhore për “thuajse dyfishim” të pagës gjatë vitit 2024 [link] është i pambështetur në shifra, ose, është i pambështetur me aritmetikën e zakonshme të rritjes në përqindje.

Arritja e nivelit 900 euro për sektorin publik, nuk kërkon dyfishim nga niveli aktual, por rritje në masën 35%. Dhe rritja në masën 35% nga niveli aktual do të thotë se qeveria do të shpenzojë nga viti 2025, 35% më shumë se sa 97 miliardë lekët e planifikuara për t’u shpenzuar këtë vit ose, rreth 34 miliardë lekë. Kjo nuk ngjan, jo vetëm një “dyfishim”, por as ndonjë shifër për t’u shqetësuar.

Të ardhurat totale të buxhetit të shtetit në vitin 2022 ishin 573 miliardë lekë, ndërsa të ardhurat buxhetore janë rritur me mesatarisht 4.7% përgjatë dekadës së fundit. Kjo do të thotë se një rritje brenda të zakonshmes, pa rritur taksa dhe pa marrë parasysh inflacionin anomalisht të lartë që pritet të vijojë edhe për këtë vit, të ardhurat e qeverisë rriten me 28 miliardë lekë në vit, ndërsa qeveria ka në plan që përgjatë dy viteve të ardhshme, të rrisë shpenzimet për paga me 34 miliardë lekë në vit, thuajse sa rritja e të ardhurave buxhetore të paguara nga taksapaguesit. Vetë ministrja e Financave, Delina Ibrahimaj thotë se e ashtuquajtura “reformë e pagave” do të kushtojë 39 miliardë lekë në vitin 2025. Link.  Sipas ministres, mësuesit (të cilët janë grupi më i madh i të punësuarve në sektorin publik), kanë marrë rritje page 7%. Mjekët, (të cilët janë shumë më pak se sa mësuesit), kanë marrë rritje page 22% dhe infermierët, 26%.

Kini parasysh se sektori buxhetor i qeverisë qendrore në Shqipëri ka 86 mijë të punësuar, nga të cilët, nën Ministrinë e Arsimit dhe të Sportit janë 31 mijë vetë ose 36% e totalit. Kjo do të thotë që pjesa më e madhe e të punësuarve merr një rritje 7% të pagës ose 2 mijë lek në muaj.

Kjo na shpie te një pyetje më e rëndësishme se sa aritmetika fluide e fushatave elektorale. Nga se rriten pagat? Dhe për më shumë, nga se rriten pagat në sektorin privat?

Gjatë vitit 2022, ekonomia shqiptare u rrit me 4.8%, sipas vlerësimit paraprak të INSTAT. Kjo shifër nënkupton rritjen fizike. Me një fjalë, nëse një fshatar ka prodhuar 100 domate në vitin 2021, në vitin 2022 ka prodhuar 104.8 domate. Por në të njëjtin vit, inflacioni mesatar në ekonominë shqiptare ishte 6.7%. Kjo do të thotë që përveç prodhimit të 4.8 domateve më shumë, të gjitha domatet janë shitur me çmim mesatar 6.7% më të lartë se sa ishin shitur më 2021. Mbledhja e këtyre dy shifrave na krijon një ide të përafërt, por jo të saktë. (Statistikat e sakta llogariten jo me inflacion, por me deflator, gjë që nuk është e mundur të dihet për publikun e gjerë sepse INSTAT prej vitesh nuk publikon më të dhëna të detajuara mbi PBB-në).

Në mënyrë të përafërt themi se ekonomia në vlerë nominale është rritur me 11.5%. Kjo do të thotë se ndërmarrjet që kanë shitur mallra kanë kaq para në dispozicion më shumë se sa vitin e kaluar, mesatarisht. Por jo të gjitha këto para mund të përdoren për rritje pagash. Sepse fakti është që rritja reale prej 4.8% është shkaktuar nga dy faktorë: 1. Rritja e punësimit, 2. Rritja e eficiencës. Do të thotë se një pjesë e rritjes ekonomike është shkaktuar nga shtimi i numrit të punëtorëve, të cilët kërkojnë paga nga prodhimi që kanë realizuar vetë, ndërsa punëtorët ekzistues mund të shpresojnë të marrin rritje rroge vetëm nga rritja e eficiencës.

Të dhënat e Institutit të Statistikave tregojnë se në sektorin privat në Shqipëri, punësimi u rrit në vitin 2022 me gati 13 mijë vetë. Mesatarisht gjatë vitit kishte 533 mijë të punësuar, nga 520 mijë që ishin në vitin 2021. Në përqindje, punësimi u rrit me 2.5%. Kjo do të thotë që nga rritja reale prej 4.8%, 2.5% u shkaktua nga shtimi i numrit të punëtorëve, ndërsa pjesa tjetër prej 2.3% duhet të jetë shkaktuar nga përmirësimi i eficiencës në punë. Të dy, punëtorët e rinj dhe të vjetër, normalisht që marrin, jo rritje page, por atë që merrnin më parë me çmime më të larta, si pasojë e inflacionimit të ekonomisë. Dhe kur inflacioni është i lartë siç është aktualisht, rritja e pagave për mësuesit me 7%, siç ka vendosur qeveria “Rama”, do të thotë që mësuesit po marrin po aq sa merrnin vitin e kaluar, me çmime nominalisht 7% më të larta.

Sa i përket premtimit të kryeministrit për “dyfishim” të pagave, kjo dukshëm është gjuhë fushate.

E vetmja mënyrë që pagat të rriten më shpejt, është që rritja e ekonomisë të jetë më e madhe nga sa është dhe, më e rëndësishmja, të jetë e qëndrueshme.

Formula normale nënkupton rritje reale të ekonomisë në masën 4.5% dhe inflacion në masën 3% për një rritje nominale prej 7.5%. Vini re se te rritja reale 4.5%, shtimi i të punësuarve do të duhet të vijojë të kontribuojë me gjysmën, ndërsa gjysma tjetër do të jetë rritje eficience, e cila sjell rritje pagash.

Rritja 4.5% konsiderohet rritja potenciale e Shqipërisë, e vlerësuar nga Fondi Monetar Ndërkombëtar. Gjatë dekadës së fundit, rritja ekonomike e Shqipërisë ka qenë mesatarisht rreth 2.5%. Në këtë mesatare përfshihet rënia gjatë pandemisë së vitit 2020 dhe rimëkëmbja e konsiderueshme e viteve 2021 dhe 2022.

Me pak fjalë, pyetja është se pse, përgjatë periudhës së qeverisjes aktuale, ekonomia shqiptare është rritur me 2% më pak se sa potenciali? Kini parasysh gjithashtu se një ekonomi që rritet me mesatarisht 2.5% në vit për një dekadë, në fund të dekadës do të jetë 28% më e lartë se sa ishte në fillim. Ndërsa nëse rritet me mesatarisht 4.5% në vit, atëherë në fund të dekadës do të jetë 55% më e madhe nga sa ishte në fillim.

Keqqeverisja, investimet e gabuara në koncesione apo projekte që nuk sjellin rritje ekonomike janë shkaktarët kryesorë të rritjes së ngadaltë dhe të mosrritjes sipas potencialit të vlerësuar. Dhe për sa kohë kjo vazhdon, “dyfishimi i pagave” do të jetë deklaratë paraelektorale dhe jo realitet.

Në ekonomiksin e zhvillimit shpjegohet se, sipas disa vlerësimeve, ekonomia e vendeve perëndimore përgjatë një shekulli e gjysmë është rritur me mesatarisht 1.7%, ndërsa ajo e Afrikës është rritur me mesatarisht 0.7%. Diferenca në dukje e vogël prej 1% në vit, përgjatë një shekulli e gjysmë, bën që Evropa sot të jetë e pasur dhe Afrika, e varfër.

gjergj erebara

Sondazh

Poll
Editorial 30 Maj 2023, 16:06 Andi Bejtja

Albin Kurti veç i hoqi qesen pasqyrës

Albin Kurti Ajo që po ndodh në Veriun e Kosovës, është tipike nga ato ngjarje që po të ulesh ditët e fundit pë...

Editorial 24 Maj 2023, 10:28 Meri Lika

Ne, shoqëria e interesit të vogël

Meri Lika Ne jemi shoqëria e interesit të vogël, e atij interesi që edhe pse është i vogël nuk ka asnjë lidhje me f...

Editorial 22 Maj 2023, 11:47 Fatos Lubonja

Merruni me kasapin më së pari

Fatos Lubonja Në prag të zgjedhjeve kam thënë se, sikur të rritej opozita, do të kërkoja me gëzim ndjesë ...

Editorial 22 Maj 2023, 09:45 Yanis Varoufakis

Vdekja e çuditshme e individit liberal

Yanis Varoufakis Athinë – Im atë ishte mishërimi i individit liberal, një ironi e shkëlqyer për një marksist t&eum...

Editorial 18 Maj 2023, 14:47 Enton Abilekaj

Çfarë e kompromenton alibinë e opozitës?

Enton Abilekaj Zgjedhjet lokale të 8 majit 2011, do të mbahen mend për numërimin dramatik në Bashkinë e Tiranës. Pas nj&...

Editorial 18 Maj 2023, 10:06 Meri Lika

Një lider i ri?

Meri Lika Personalisht nuk i kam menduar asnjëherë asnjërën prej tyre sepse unë kam një tjetër mendim në lidhje me ...

Zjarr masiv në Shkodër/ Flakët SHKRUMBOJNË tregun e rrobave të përdorura dhe disa banesa

Zjarr masiv në Shkodër/ Flakët SHKRUMBOJNË tregun e rrobave të përdorura dhe disa banesa

Zjarrfikëset në luftë me flakët në Shkodër, rrezikohen banesat

Zjarr në një treg rrobash në Shkodër/ Shtëllunga gjigande e tymit pushton zonën

“Jam çliruar nga ankthi i vulës dhe i logos”,Basha: Kushti që kam është distancimi nga Rama dhe Meta

Rrëzimi i interperlancës me Ramën, Spaho: Së shpejti do të zbytheni me këto qëndrime

Tritan Shehu: Berisha është anëtar i grupit të PD, po shkelni rregulloren

"Kuvendin po e trajtoni si dyqanin tuaj personal"/ Bardhi: Keni ndryshuar ditën e seancës plenare

"As emrin nuk guxoni t'ia përmendni"/ Vokshi dhe Felaj zihen për Sali Berishën: Nuk vendos Kuvendi

Klevis Balliu dëmtohet nga gazi lotsjellës i hedhur nga policia në protestë, të lënduar edhe Noka

Protesta e opozitës, qytetarët hedhin sende në drejtim të policisë, lëndohet efektivi

Protestuesit i vënë flakën gomave para bashkisë, zjarri shuhet nga policia

Përplasjet në Kuvend/ Seanca ndërpritet sërish 5 minuta, Nikolla-Nokës:Po më kërcënon? Të të vij zor

Opozita bllokon foltoren, Noka-Nikollës: Je përfaqësuese dinjitoze e narkoshtetit!

Bardhi ndryshime në Grupin Parlamentar të PD-së kërkon rikthimin e Berishës,Nikolla refuzon kërkesën

Freskohet me ujë dhe niset me vrull drejt policisë, çfarë synonte të bënte protestuesi para Kuvendit

Protestuesit qëllojnë me vezë dhe fruta policinë para Kuvendit: Hapeni rrugën!

Zjarr dhe tym i zi, protestuesit ndezin gomat jashtë Kuvendit

Protesta e opozitës, protestuesit vendosin goma të vjetra jashtë Kuvendit

Investigimi i Rai3, Meloni në krah të Ramës: Nuk ishte ai shenjestra, mirënjohës qeverisë shqiptare

Reportazhi i Rai3/ Rama: Shpëtuam afganët nga vdekja kur asnjë vend i NATO-s nuk i pranoi

Konferenca me Melonin në Shëngjin, Rama për investigimin e Rai 3: U hodh baltë mbi shqiptarët

Deputeti i opozitës italiane përplaset me Melonin në kampin e Gjadrit:Badigardët tuaj po më dhunojnë

“Mos i falni më"/ Rama për Opozitën: Braktiseni në vetminë e ujërave të zeza

Akuzat e Ahmetajt/ Rama: U përdor si hero një i arratisur i shpallur në kërkim ndërkombëtar nga SPAK

Reportazhi i RAI3/ Rama: Nuk iu shmanga ballafaqimit, gazetarët këtë e quajtën kurojo të madhe

Reportazhi i RAI3/ Rama: E kishin me Italinë, por RAI 3 dha një shfaqe të shëmtuar

Reportazhi i RAI3/ Rama: Baltë e pamerituar për Shqipërinë dhe shqiptarët

Tensionohet situata, zjarr para bashkisë së Tiranës, protestuesit i vënë flakën gomave

Themelohet Partia Mundësia, Shehaj: Jemi bashkuar për të bërë realitet një parti të re politike

"Regjimet nuk kanë kurrë fund të lavdishëm"/Noka: Sa më shumë Edveri juaj të rrisë represionin e tij

Açka vendos fotot e Stalinit dhe Leninit në sallën e Kuvendit

E paprecedentë në Kuvend, gardisti urdhëron gazetarët të dalin nga salla, ata i kthehen: Gangster

Projekt-rezoluta për krimet e komunizmit/ Gjekmarkaj: Nuk u kërkua kurrë falje!

"Shpik histori nga Ilirët e Pellazgët", Spiropali-Basha, replika: Keni një paqartësi historike

Vettingu në politikë, Spiropali: SPAK-un e kemi lënë të lirë nga kontrolli politik

Basha: Të vetmet akte të dërguara për luftën ndaj korrupsionit janë varrosur në sirtarë

Komisioni hetimor antikorrupsion/ Sula: Hiqeni nga rendi i ditës, të raportojnë institucionet

Shehu nga kuvendi: OKB votoi rezolutën për të njohur genocidin serb, mazhoranca jonë e rrëzoi

Pr. vendimi për ngritjen e Komisionit të Posaçëm Antikorrupsion,Gazment Bardhi largohet nga Kuvendit

Kuvendi voton sot Komisionin antikorrupsion,Nikolla nxjerr gazetarët nga salla,reagon ashpër opozita

Rrëzohet kërkesa e opozitës për mocionin me debat / Zhupa-Nikollës: Dëshiron t’i tregosh besnikëri

Komisioni i Posaçëm Antikorrupsion/' Basha: Manovër elektorale e Ramës. Nuk mund të jemi pjesë

Dhunimi i Sokol Mëngjesit/ Policia: Arrestohet organizatori, 20 mijë euro për atë që jep informacion

"E ardhmja nuk mund të mbrohet nga arma", Rama: Ka ardhur koha të ndërtojmë një NATO të arsimit

"Pyes veten kush je"/ Bardhi replikon me Spiropalin: Mos je gjë motra e Olsi Ramës

Rezoluta anti-korrupsion, Çuçi: Ka rënë korrupsioni, 95 % e shërbimeve kryhen nga telefoni

"Vënia në kontroll e SPAK, fantazi"/ Rama i kthehet Opozitës: Po treteni tek 'Rrugica e Shpresës'

Rama mban fjalën në seancë plenare, deputetët godasin tavolinat

"Keni ende shumë për të parë"/ Rama: Korrupsioni në Shqipëri vazhdon

Rezoluta e PS-së në Kuvend/ Rama: Jemi në luftë me korrupsionin prej 10 vjetësh