LIVE UPDATES
Art&Argëtim

32 vite nga varja në litar e Havzi Nelës, kush ishte poeti që nuk u pajtua kurrë me regjimin komunist dhe vuajti dhunën e t

10 Gusht 2020, 08:23 Nga DOSJA
32 vite nga varja në litar e Havzi Nelës, kush ishte poeti që nuk

TIRANË- Si sot 32 vite më parë, kur në Shqipëri ishte ende regjimi komunist u var në litar një poet. Havzi Nela, poeti disident dhe autori i mijëra vargjeve u vra për shkak të krijimtarisë së tij.

Nela kërkonte liri në vargjet e tij, por këtë nuk ja dha kurrë sistemi komunist, përkundrazi, e burgosi dhe në fund e vari në litar në mes të qytetit të Kukësit. Havzi Nela sot 32 vite më pas, kur kohët kanë ndryshuar dhe regjimi komunist nuk ka rënë, e quhet si poeti i pavdekësisë.

Kush ishte Havzi Nela?

Havzi Nela lindi më 20 shkurt 1934 në fshatin Kollovoz të rrethit të Kukësit. Ai mbaroi shkollën fillore dhe të mesme, ndërsa jetojnë në varfëri ekstreme. Qysh në shkollë të mesme u shfaqën kundërshtitë e tij të para ndaj padrejtësive të regjimit komunist. Më pas ai filloi studimet në Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës (sot Universiteti Luigj Gurakuqi), por u përjashtua si element destruktiv për bindjet e tij. Pas shumë vështirësish, ai gjeti një punë si mësues në shkollën fillore të Planit të Bardhë, një fshat i vogël në rrethin e Matit. Ai u dëbua edhe nga ky fshat për shkak të aktivitetit të dyshimtë – u lexonte nxënësve poemat e tij. Më pas ai arriti të përfundojë Institutin e Lartë Pedagogjik të Shkodrës me korrespondencë. Ai punoi si mësues në fshatra të ndryshme të tilla si Kruma, Lojma, dhe Shishtaveci deri në vitin 1967, kur ai u transferua në Topojan. Topojani ishte vendi ku filluan ngjarjet më dramatike të poetit dhe familjes së tij.

Havzi Nela kontrollohej vazhdimisht, u mor në paraburgim shumë herë, dhe kufizohej mbi llojin e punës që mund të bënte dhe se ku ai mund të jetonte. Pasi u lexoi nxënësve të tij poemën “Shko dallëndyshe” shkruar nga Filip Shiroka, Havzi Nela, me gruan e tij, Lavdie, rrezikuan jetët e tyre duke marrë rrugën për të kaluar kufirin në Kosovë më 26 prill, 1967. Ndërsa kalonte vijën kufitare, ai shkroi në një copë letre, “Lamtumirë, atdhe i dashtun, po të la, por zemërplasun …” dhe e vendosi në degën e një peme lajthie që ta gjenin rojet e kufirit.

Një fat më tragjik do ta ndjekë atë në Kosovë. Ushtarët jugosllav i vunë në prangat Havzi Nelës dhe së bashku me gruan e tij, i burgosën në burgun e Prizrenit. Më pas jugosllavët kthyen Havziun dhe Lavdien në pikën kufitare të Morinës, në këmbim të atdhetarëve shqiptarë nga Kosova që qeveria komuniste e Enver Hoxhës ia dorëzonte policisë sekrete jugosllave, UDB.

Më 22 maj, 1967, poeti u dënua me pesëmbëdhjetë vjet burg për kalimin në Kosovë. E gjithë pasuria e tij u konfiskua. Gruaja e tij u dënua me dhjetë vjet burg. Poeti kurrë nuk u pajtua me diktaturën dhe marionetat e tij në burgje. Më 19 dhjetor, 1986, ai u lejua të dalë nga burgu, por vetëm për një kohë të shkurtër. Më pak se një vit më vonë, më 12 tetor, 1987, ai u arrestua dhe u dërgoi internua në fshatin Arrën. Më 24 qershor 1988, Gjykata e Lartë e Shqipërisë vendosi që Havzi Nela të dënohej me varje. Miratimi përfundimtar i dënimit me vdekje nga anëtarët e Presidiumit të Kuvendit Popullor të drejtuar Ramiz Alia, çoi në ekzekutimin e Havzi Nelës.

Më 10 gusht 1988, në orën 02:00 të mëngjesit, ai u ekzekutua me varje në mes të qytetit të Kukësit. Pasi u ekspozua gjatë gjithë ditës më 10 gusht, 1988, në mesnatë terroristët komunistët e morën trupin e tij dhe e futën atë vertikalisht në një vrimë të krijuar nga heqja e një shtyllë druri. Ai ishte i privuar nga mundësia për tu shtrirë si të gjithë të vdekurit. Ai qëndroi në këmbët e tij për pesë vjet dhe dhjetë ditë, deri më 20 gusht 1993. Pas përpjekjeve të shumta nga qeveria demokratike e Shqipërisë, kjo ishte dita që u bë e mundur që të gjendej vendi, i mbuluar me gurë dhe shkurre pranë fshatit Kolsh, dy kilometra larg nga Kukësi. Me dekretin presidencial të Presidentit të Republikës së Shqipërisë, Sali Berisha, Havzi Nelës i është dhënë titulli “Dëshmor i Demokracisë.”

(A.B. Dosja.al)

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

Dikur Dikur 32 vjetori i vrajses se poetit Havzi Nela 32 vjetori i vrajses se poetit Havzi Nela

Sondazh

Poll

Balluku:Po bëjmë realitet ëndrrat tuaja,keni konflikt interesi me Gjoka Construction ju ka paditur

Balluku:Po bëjmë realitet ëndrrat tuaja,keni konflikt interesi me Gjoka Construction ju ka paditur

Rruga e Arbrit/ Mziu: Rama bëri dhe shpikje me PPP-të korruptive, nuk ka përfunduar as gjysma

Mandati i Xhaçkës/ Shehaj: Kur do thërritet mbledhja? Nikolla: Nesër, është e ftuar ministrja

Rezoluta për Srebenicën, Balla-Shehut: Turp të kesh, gënjeshtar

Shehu: Vuçiç të kërkojë falje ne emër të qeverisë! Kemi humbur rolin e liderit në rajon

Rezoluta për Srebenicën, Shehu: Nuk e dënon politikisht gjenocidin

Protesta/ Spiropali-Berishës: Pi ujë Sali se të pret një ditë e lodhshme, ty dhe flamujt e lodhur

Spiropali: Keni përmendur shishet e shampanjës, Vetoja bullgare na pengoni integrimin

'Ulu drejtori i Shqiponjës' Boçi kërkon përjashtimin e Ballës nga Kuvendi

Berisha: Ju pranoni në Shqipëri xhelatët rusë, i kanë duart me gjakun e fëmijëve të vrarë

'Pse tregoheni struca?'/ Rezoluta e Srebrenicës, Berisha: Ju nuk guxoni ta dërgoni Vuçiç në Hagë

Akuzat e Shehut, Balla: Gënjeve, rezoluta e PD ka të njëjtin titull

Rezoluta për genocidin serb në Srebrenicë, Shehu: Mohoni realitetin, jeni 5 hapa pas rezolutës së PE

Rezoluta për Srebenicën, Shehi: Duhet ta votojmë të gjithë, Shqipëria të ndjekë proçesin e Berlinit

Gjenocidi në Srebrenicë, Boçi: Në rezolutë titulli është gabim, kamufloheni dhe fshihni të vërtetën

Çollaku: Rezoluta është hartuar për të mos mërzitur Vuçiç

Debati në Kuvend/ Spiropali: Shko në protestë shko. Tabaku: Çfarë bëj unë e di vetë

Rezoluta për gjenocidin në Srebrenicë,Basha:Akti i sotëm është i vonuar,duhet të jemi zëri i Kosovës

Pr.rezoluta për gjenocidin serb në Srebrenicë, Xhaçka: Meriton respektim më të plotë e jo abuzim

Rezoluta për Srebenicën, Tabaku: Duhet të ishte miratuar kohë më parë

Rezoluta e Srebrenicës në Kuvend, deputetët mbajnë 1 minutë heshtje në nder të viktimave

Kuvendi rezolutë për gjenocidin serb në Srebenicë, Balla: Duhet të shërbejë si këmbanë alarmi

Rezoluta për të dënuar krimet serbe në Kosovë, Shehu:Ka javë që po zvarritet, po shkelni rregulloren

Protesta zhvendoset te Kuvendi? Berisha: Ka skenarin e vet, ne do japim mesazhin tonë

Protesta e opozitës, Rama ‘siguron’ Kryeministrinë, qytetari: Ku kanë dalë fondet për blindimin

Ratifikimi i protokolleve për anëtarësimin e 2 vendeve në NATO, Alibeaj: Ne jemi pro (ANKESA)

Djali mbyti babanë në Divjakë, flet i afërmi: Kanë patur debate, s'e di ç'ka ndodhur

Djali vret babain në Lushnje, arrestohet nga policia, i riu ishte dënuar me 13 vite burg

Skandali me evazionin fiskal, Kryemadhi i përgjigjet ministres Ibrahimaj

Denoncimi i Kryemadhit: Nuk ka asnjë njoftim nga institucionet ligjzbatuese për kompanitë në fjalë

Evazioni fiskal me inceneratorët, Ibrahimaj: Asgjë nuk është e re, zhurmë në vigjilje të protestës

Thirrja e Komitetit,Rakacolli:Bëjmë apel për kryerjen e vaksinimit,mbani maskat në vendet e mbyllura

Covid në vend/ Tomini: Ka rritje infektimesh. Bino: Ka rënë përqindja e vaksinimeve në Shqipëri

Brenda dhomës që u përfshi nga flakët në Spitalin e Fierit, dëme të shumta materiale

Vendimi i Qeverisë: Rriten me 6% pagat në sistemin arsimor parauniversitar

Berisha thirrje policëve: Çdo presion ndaj qytetarëve do marrë ndëshkim personal dhe ligjor

Rritet pagat e personelit shëndetësor, Manastirliu: Shpërblim për mjekët që punojnë larg banesave

Do futen protestuesit në kryeministri? Berisha: Çdo opsion është i mundshëm

Sali Berisha: Për Ramën qytetarët ekzistojnë vetëm për t’i vjedhur. Përgjigjen e merr nesër

7 korriku/ Berisha: Nesër bashkë me temperaturat rritet urrejtja popullore

Urdhëri krijon debat në komision, inxhinieria: Nuk na duhet, Balluku s'na hap derën

Zjarri në spitalin e Fierit, mjeku: Është djegur lavatriçja e larjes së filmave

Tym dhe flakë/ Zjarr në katin e parë të spitalit të Fierit, evakuuohen pacientët

Kapet shtëpi bari në Fier, heroinë, kanabis në proces tharjeje e armë zjarri

Kryemadhi i përgjigjet Veliajt: Takohemi në SPAK

SPAK thirri të moshuarit? Kryemadhi: Shashka, s'është aspak e vërtetë

Kryemadhi paralajmëron: SPAK ta thërrasë urgjent dhe ta kthejë nga Holanda Edi Ramën

Kryemadhi zbulon bisedën me djalin e pensionistit 30 mln USD pasuri: Kontrata s'ka firmën e tij

Kryemadhi: Kam qindra fatura për SPAK-un, Rama ka vjedhur 189 mln dollarë

Belinda Balluku: Aeroporti i Vlorës synon që të ofrojë fluturime përtej oqeanit