Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Politika e Portës së Lartë, e cila këtu ka ushtruar gjithmonë një ndikim të madh të drejtpërdrejtë, ka synuar që prijësit fisnorë më me ndikim t’i mbajë të bindur përmes shpërblimeve materiale dhe dekoratave, qëllim të cilit i ka shërbyer edhe punësimi i shqiptarëve të Gjakovës në administratën shtetërore në Kostandinopojë ose në Gardën Perandorake.
Lexojeni raportin e konsullit austriak Oskar Prochaska, të cilin ia dërgonte nga Prizreni ministrit të jashtëm austro-hungarez Alois Lexa von Aehrenthal.
- Kush e lexonte gazetën «Liria» në Prizren?
- Pse vetëm në teqetë e Gjakovës shiheshin fillesat e lëvizjes kombëtare, pasi që aty mblidheshin të rinj dhe nga dervishët mësonin leximin e shkrimin e gjuhës shqipe. Aty lexohej gazeta “Drita” si edhe disa libra shqip.
- Në Pejë, shkruante Oskar Prochaska, mbizotëron një indiferencë e madhe, pasi bejlerët e atjeshëm janë pothuajse të gjithë analfabetë dhe, për më tepër, kanë frikë nga reprezaljet e qeverisë.
Më 21 shtator 1908 konsulli Prochaska i shkruante nga Prizreni ministrit të jashtëm austro-hungarez Alois Lexa von Aehrenthal se ideja kombëtare shqiptare, e cila ndër toskë ka shënuar një përparim të madh prej disa vitesh, në këtë qark ka hasur gjithnjë në vështirësi të konsiderueshme. Në këtë trevë vazhdon të jetë i pranishëm rendi i vjetër fisnor, dhe masa e popullsisë ndjek verbërisht disa prijës, të cilët, vetë të paarsimuar, nuk kanë interes për çështjen kombëtare, por merren vetëm me rivalitetet dhe grindjet e tyre të vogla. Niveli i përgjithshëm është shumë më i ulët se ai i toskëve.
Politika e Portës së Lartë, e cila këtu ka ushtruar gjithmonë një ndikim të madh të drejtpërdrejtë, ka synuar që prijësit fisnorë më me ndikim t’i mbajë të bindur përmes shpërblimeve materiale dhe dekoratave, qëllim të cilit i ka shërbyer edhe punësimi i shqiptarëve të Gjakovës në administratën shtetërore në Kostandinopojë ose në Gardën Perandorake.
Përkrah kësaj, është bërë përpjekje që rivalitetet e tyre të mbaheshin të gjalla dhe që, qoftë nëpërmjet pjesëtarëve të fisit që shërbenin në Pallatin e Sulltanit, qoftë nëpërmjet krerëve besnikë ose emisarëve të veçantë, shqiptarët të forcoheshin në qëndrimet e tyre konservatore dhe t’u vihej në dukje se ruajtja e rendit të tanishëm ishte në interes të të dy palëve; në interes të Portës, e cila mbronte unitetin e shtetit dhe të krejt islamit dhe që në këtë zonë kishte nevojë për shqiptarët si roje kufitare kundër një pushtimi të mundshëm armiqësor. Dhe së dyti: në interes të shqiptarëve, të cilët, si shpërblim për besnikërinë e tyre, gëzonin privilegje të gjera, të cilat vetëm ky regjim mund t’ua garantonte dhe donte t’ua jepte.
Tre qendrat e kësaj konsullate janë Prizreni, Peja dhe Gjakova. Vetëm në këtë të fundit është vërejtur këto vitet e fundit një fillim i një lëvizjeje kombëtare, meqenëse në teqetë e shumta lokale mblidheshin të rinj dhe nga dervishët mësonin leximin e shkrimin e gjuhës shqipe. Aty lexohej gazeta “Drita” si edhe disa libra shqip.
Në Pejë mbizotëron një indiferencë e madhe, pasi bejlerët e atjeshëm janë pothuajse të gjithë analfabetë dhe, për më tepër, kanë frikë nga reprezaljet e qeverisë.
Të dy qytetet ndodhen nën ndikimin e Prizrenit, nga qëndrimi i të cilit varen drejtpërdrejt edhe qarqet e Prizrenit dhe të Lumës. Prizreni ka qenë qysh moti një pikë me rëndësi, seli e shumë autoriteteve, dikur edhe e valiut, si dhe qendër e forcave ushtarake. Sipas konsullit, për shkak të vendosjes në këtë qytet të nëpunësve dhe ushtarakëve, vërehet ndikimi u huaj t popullsia autoktone shqiptare, andaj, gjuha e qytetit është përgjithësisht turqishtja, ndërsa shqipja përdoret kryesisht në marrëdhënie me fshatarët. Kjo ka turbulluar ndjeshëm vetëdijen kombëtare, dhe jo pak banorë parapëlqejnë të deklarohen myslimanë para se të thonë se janë shqiptarë. Nën regjimin e kaluar, për shkak të ekzistencës ekskluzive të shkollave turke dhe mbikëqyrjes së rreptë të qeverisë, nuk ka qenë aspak e mundur të zhvillohej këtu ideja kombëtare.
Që prej rivendosjes së Kushtetutës, lexohen edhe këtu gazeta shqiptare, sidomos “Lirija”, por këtë e bëjnë pothuajse vetëm nëpunësit dhe oficerët toskë ose nga disa të rinj, të cilët nuk përfaqësojnë aspak masën e popullit. Këta të fundit dhe paria madje i dënojnë përpjekje të tilla dhe thonë se identiteti mysliman duhet vënë mbi atë shqiptar.
Dikur dëgjoheshin kërkesa të rastësishme për shkolla shqipe, por ato lindnin më shumë nga dëshira për t’iu kundërvënë qeverisë. Tani, kur kjo është e mundur, askush nuk mendon për to, dhe lajmet për hapjen e shkollave toske (në Vlorë, Elbasan) apo për themelimin e një klubi shqiptar në Shkup nuk hasin në asnjë interes.
Nëse sistemi kushtetues vazhdon, ka gjasa që, nëse agjitacioni vjen nga toskët ose nga Shkodra, me kalimin e kohës të arrihet të ndryshohet mendësia e shqiptarëve të këtyre anëve. Megjithatë, deri atëherë mund të kalojë mjaft kohë, dhe me shumë siguri mund të thuhet se këto vise nuk do të luajnë asnjë rol në lëvizjen kombëtare në të ardhmen e afërt, dhe edhe më vonë do të bashkohen vetëm me hezitim.
Burimi: Politika dhe shoqëria në Vilajetin e Kosovës dhe në Kosovën e sunduar nga serbët. Raporte të konsujve austro-hungarezë nga Ballkani qendror (1870-1914), botoi Akademia Austriake e Shkencave, Vjenë 2020. Edituar nga Oliver Jens Schmitt dhe Eva Anne Frantz. (Tekstet janë botuar në origjinal në gjuhët që kanë shkruar konsujt, gjermanisht dhe herë-herë frëngjisht).
[Përktheu dhe përgatiti: Enver Robelli]
Presidenti serb Slobodan Millosheviç, Presidenti kroat Franjo Tudjman dhe ai i Bosnjës Alija Izetbegoviç Fundi i Luftës së Bos...
Në shumë prej demokracive perëndimore, zyrtarë të nivelit më të lartë janë përballur me akuza penale apo het...
Selia Blu Debati brenda Partisë Demokratike nuk ekziston për të parë të vërtetën në sy, për të diskutuar ...
Foto ilustruse Kohët e fundit mora një libër, të dërguar nga kolegu dhe miku im i mirë, një vendas i Himarës, Rober...
Vendimi i sotëm për të pezulluar qeverinë, përbën as më pak e as më shumë sesa GRUSHT SHTETI. Sigurisht që ...
Një herë të vetme kam qënë në panair në Shqipëri në vitin 2022 në mos gaboj dhe ajo çka pashë m&...
Protestat Nesër do të mbushet një vit nga vrasja e Martin Canit dhe plagosjes së shokut të tij Luisit, pas një sherri të...
Para shumë vitesh kur vendosa për herë të parë syzet për të parë larg, pashë një qytet plot ngjyra të c...
Meri Lika Në leksionet e para, në fakultetin ekonomik, të gjithë mësojmë se qëllimi i biznesit është fitimi. P...
Antonela Dhimolea Një rajon i sigurt, paqësor dhe i zhvilluar do të çonte jo vetëm në përmirësimin e jetes&e...
