LIVE UPDATES
Editorial

Pse Trump po rishkruan historinë ekonomike të SHBA?

Versioni i pranuar i historisë, të cilin mund ta kujtoni ose jo nga mësuesi i historisë i Ben Stein në "Ferris Bueller's Day Off", është se Kongresi ngriti tarifat me aktin tarifor Smoot-Hawley në 1930 në një përpjekje për të "zbutur efektet e Depresionit të Madh".

5 Prill 2025, 14:19 Nga Zachary B. Wolf
Pse Trump po rishkruan historinë ekonomike të SHBA?
donald trump

SHBA- Presidenti Donald Trump dëshiron që amerikanët ta shohin historinë sipas tij, historianët qofshin të mallkuar. Nga njëra anë, Trump po përpiqet në mënyrë aktive të ndalojë çdo rivlerësim të historisë racore amerikane, në kampuse dhe në muze, për të kursyer vendin nga çdo "turp kombëtar" për të kaluarën e tij të njollosur.

Nga ana tjetër, ai po rishkruan në mënyrë aktive historinë ekonomike për të bindur amerikanët se gjithçka që u është mësuar deri tani është e gabuar dhe se politika e tij e re e ashpër e tarifave nuk do të jetë rritja më e madhe e taksave në historinë amerikane, siç argumentojnë disa ekonomistë dhe republikanë të tjerë.

Versioni i pranuar i historisë, të cilin mund ta kujtoni ose jo nga mësuesi i historisë i Ben Stein në "Ferris Bueller's Day Off", është se Kongresi ngriti tarifat me aktin tarifor Smoot-Hawley në 1930 në një përpjekje për të "zbutur efektet e Depresionit të Madh".

"A funksionoi?" E pyeti Stein klasën. "Akush? Dikush i di efektet? Nuk funksionoi dhe Shtetet e Bashkuara u zhytën më thellë në Depresionin e Madh."

Trump mbajti qëndrimin e kundërt të mërkurën, duke u thënë amerikanëve se nëse Kongresi do t'i qëndronte tarifave, Depresioni i Madh "do të kishte qenë një histori shumë e ndryshme". Që Trump duhet të nxjerrë në pah faktet për të riedukuar popullsinë, ndoshta nuk duhet të jetë befasuese nga lideri i një lëvizjeje të ndërtuar mbi një premtim të prapambetur për ta bërë vendin "përsëri të madh".

"Ne kemi një president të shekullit të 20-të në një ekonomi të shekullit të 21-të, i cili dëshiron të na kthejë në shekullin e 19-të," shkroi Douglas Irwin, një profesor i ekonomisë Dartmouth, në X.

Irwin është autor i librave të shumtë, duke përfshirë "Përplasja mbi tregtinë: një histori e politikës tregtare të SHBA". Ne folëm vitin e kaluar, kur ai më dha një kurs përplasjeje në historinë e tarifave amerikane që nuk kishte pothuajse asnjë ngjashmëri me atë që Trump u tha amerikanëve të mërkurën.

Ja një vështrim se si Trump e përshkroi historinë, me një kontekst të shtuar.

“Nga viti 1789 deri në 1913, ne ishim një komb i mbështetur nga tarifat dhe Shtetet e Bashkuara ishin proporcionalisht më të pasurat që kanë qenë ndonjëherë.”, tha Trump.

Trump nuk tha se çfarë donte të thoshte me fjalët "proporcionalisht më i pasuri", por nga çdo përkufizim standard i fjalës pasuri, ai nuk është në një bazë të fortë.

Sipas shifrave, SHBA-ja sot është një vend jashtëzakonisht i pasur, siç shpjegoi në Fox Business ish-senatori Pat Toomey, një republikan, teksa shkatërronte planin tarifor të Trump.

“Për gjithë këtë diskutim se sa keq jemi keqtrajtuar dhe grabitur dhe sa e tmerrshme ka qenë, ne jemi ekonomia më e madhe në botë me katër përqind të popullsisë së botës,” tha Toomey.

"Ne kemi 25 për qind të prodhimit ekonomik të botës. Ne jemi eksportuesi më i madh bujqësor në botë. Ne – prodhimi ynë, prodhimi vendas është në kulmin e të gjitha kohërave. Ne po e bëjmë këtë me më pak punëtorë, kryesisht sepse automatizimi na ka lejuar ta bëjmë atë në mënyrë shumë më produktive."

Amerikanët janë të pasur për sa i përket standardit të jetesës. Shumica e njerëzve sot kanë tualete të brendshme, ajër të kondicionuar, akses në dyqane ushqimore moderne, vaksina dhe mbajnë një super pajisje inteligjente në xhep. Në atë kohë, pothuajse askush nuk kishte asnjë nga ato gjëra.

Nuk kishte Medicare të Sigurimeve Shoqërore, kështu që të moshuarit u lanë të kujdeseshin për veten e tyre në një nivel që amerikanët modernë nuk do ta kuptonin.

"Në vitet 1880, ata krijuan një komision për të vendosur se çfarë do të bënin me shumat e mëdha të parave që po mblidhnin. Ne po mblidhnim kaq shumë para aq shpejt, sa nuk dinim çfarë të bënim me to. A nuk është një problem i mirë për të pasur?", tha Trump

Nuk është e qartë se cilit komision i referohet Trump. Një komision tarifor në 1883 nën Presidentin Chester A. Arthur rekomandoi uljen e tarifave, por u injorua nga Kongresi. Kushtetuta e vendos Kongresin në krye të vendimeve për  tarifat, por ligjvënësit, gjatë viteve, ia kanë dorëzuar presidentit një pjesë të madhe të këtij autoriteti.

Tepricat e viteve 1880 ndoshta kishin të bënin më shumë me faktin se qeveria ishte shumë më e vogël. Gjëra të tilla si Medicare dhe Sigurimet Shoqërore, shkarkimi më i madh i dollarëve të taksave amerikane sot, nuk ekzistonin dhe ushtria amerikane, marrësi më i madh i financimit, ishte një pjesë e vogël e asaj që është sot.

Trump ka ngritur në piedestal gjithashtu Presidentin William McKinley, i cili përpara se të ishte president shtyu për Tarifën McKinley, me të cilën Kongresi ngriti tarifat në vitet 1890. Votuesit e perceptuan tarifën si përfitim për të pasurit dhe republikanët më pas humbën Dhomën e Përfaqësuesve në një nga ndryshimet më të mëdha të pushtetit në historinë e SHBA.

Profesori i Stanfordit, Richard White, më tha në një pyetje dhe përgjigje për Epokën e Artë se ka dallime strukturore midis vendit në shekullin e 19-të dhe vendit sot, që i bëjnë këto krahasime jashtëzakonisht të vështira për t'u bërë.

“Një nga gjërat që McKinley po përpiqej të bënte, dhe republikanët po përpiqeshin të bënte, ishte të rriste tarifën në mënyrë që të reduktonte deficitin federal duke i bërë tarifat aq të larta, sa që do të ulte të ardhurat nga taksat sepse ata vërtet ishin të shqetësuar për deflacionin që po vinte me Standardin e Arit”, tha White.

“Tani jemi në një situatë shumë të ndryshme, sepse tani kemi deficite të mëdha dhe ideja që tarifa do të sjellë të ardhura nuk është me të vërtetë diçka që do të ndodhë,” shtoi White.

Në vitet 1880, SHBA po industrializohej me shpejtësi dhe shumë vende të tjera, të cilat po industrializohen sot, nuk ishin ende në atë rrugë.

“Më pas, në vitin 1913, për arsye të panjohura për njerëzimin, ata vendosën tatimin mbi të ardhurat në mënyrë që qytetarët, dhe jo vendet e huaja, të fillonin të paguanin paratë e nevojshme për të drejtuar qeverinë tonë.”, tha Trump.

Arsyet e tatimit mbi të ardhurat janë mjaft të thjeshta. Kongresi u përpoq të vendoste një taksë mbi të ardhurat më herët në një projekt-ligj ku u përpoq të ulte tarifat, sipas Arkivit Kombëtar. Por Gjykata e Lartë uli tatimin mbi të ardhurat. Më herët në historinë e SHBA-së, një taksë mbi të ardhurat ishte miratuar përkohësisht për të paguar për Luftën Civile. Zbatimi i një Amendamenti Kushtetues kërkon miratimin e tre të katërtave të shteteve, ndaj ky ishte vullneti i shumicës në atë kohë.

Trump shpesh thotë se vendet e huaja paguajnë tarifa. Nuk është e vërtetë. Importuesit amerikanë i paguajnë ato, por në të vërtetë konsumatorët dhe bizneset amerikane përfundojnë duke paguar faturën.

"Pastaj në vitin 1929, gjithçka mori një fund shumë të papritur me Depresionin e Madh dhe nuk do të kishte ndodhur kurrë nëse ata do të kishin qëndruar me politikën tarifore. Do të kishte qenë një histori shumë e ndryshme.", tha Trump.

Ai duhet t'i referohet këtu ligjit të lartpërmendur tarifor Smoot-Hawley, i miratuar jo shumë kohë pas rrëzimit të tregut të aksioneve të vitit 1929, sipas Arkivit Kombëtar, i cili vëren se historianët debatojnë se çfarë roli luajti tarifa Smoot-Hawley, ose tarifat tashmë në vend në shkaktimin ose thellimin e Depresionit të Madh./CNN

donald trump

Sondazh

Poll
Editorial 29 Mars 2025, 13:51 Enton Abilekaj

Plani 4-vjeçar i ndërtuesit shkatërrimtar

Enton Abilekaj TIRANA- Pas 2 fushatash me timon dhe dajre, Edi Rama vendosi më në fund të paraqesë një program për kat&e...

Editorial 18 Mars 2025, 14:36 Ditmir Bushati

Erërat që po fryjnë në Europë

Ditmir Bushati Java që sapo lamë u mbyll me protesta të fuqishme anembanë Europës. Serbët, hungarezët dhe gjeorgjian&eum...

Editorial 14 Mars 2025, 12:16 Meri Lika

Politikanët kometë

Meri Lika Nga gjuha shqipe më pëlqejnë shumë fjalët “filani” dhe “fistëku”, më pëlqejnë...

Editorial 6 Mars 2025, 22:02 Sonila Meço

Të mbyllet "TikTok"-u apo autokracia?

sonila meco TIRANË- Unë nuk përdor tik-tok. Një adresë ma ka hapur para tre vitesh një nga djemtë e web-it në pun...

Editorial 25 Shkurt 2025, 13:15 Ditmir Bushati

E djeshmja nuk është më

Ditët e para në detyrë të Presidentit Trump dëshmojnë se trashëgimia e mandatit të tij të parë nuk mund t&eu...

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet