LIVE UPDATES
Editorial

Jeta e çdo nëne ka rëndësi

Rajoni Europian i OBSH-së përfshin 53 shtete anëtare në të gjithë Europën dhe Azinë Qendrore, duke përfshirë Kaukazin, Turqinë dhe Izraelin. Kjo shtëpi e afro 1 miliard njerëzve, ka shkallën më të ulët të vdekshmërisë amtare (MMR) nga çdo rajon i OBSH-së, me 11 vdekje për çdo 100 000 lindje të gjalla.

8 Prill 2025, 14:22 Nga Hans Henri P. Kluge
Jeta e çdo nëne ka rëndësi
Hans Henri P. Kluge

Të gjitha nënat meritojnë të sjellin jetë në botë, pa e vënë në rrezik jetën e tyre. Megjithatë çdo ditë, më shumë se 700 gra humbin jetën globalisht për shkak të komplikimeve të parandalueshme gjatë lindjes. Në këtë Ditë Botërore e Shëndetit (7 Prill) le të zotohemi se do ta kthejmë dhembshurinë në veprim dhe të ndërtojmë fillime të shëndetshme dhe të ardhme shpresëdhënëse për nënat dhe të porsalindurit kudo.

Rajoni Europian i OBSH-së përfshin 53 shtete anëtare në të gjithë Europën dhe Azinë Qendrore, duke përfshirë Kaukazin, Turqinë dhe Izraelin. Kjo shtëpi e afro 1 miliard njerëzve, ka shkallën më të ulët të vdekshmërisë amtare (MMR) nga çdo rajon i OBSH-së, me 11 vdekje për çdo 100 000 lindje të gjalla. Kjo është një dëshmi e përpjekjeve të pandërprera të të gjithëve, nga politikanët tek punonjësit e shëndetësisë dhe shkencëtarët, te humanistët dhe shoqëria civile, gjatë 25 viteve të fundit. Së bashku, ne kemi reduktuar MMR në Rajonin Europian me 56% që nga viti 2000.

Por nëse e gërvishtim sipërfaqen, zbulojmë një pamje më të ndërlikuar. Ndërsa mesatarja rajonale është e ulët, ulja e vdekshmërisë amtare nuk është e shpërndarë në mënyrë uniforme kudo, dhe pabarazi të konsiderueshme janë të pranishme midis vendeve dhe nënrajoneve, duke theksuar pabarazitë e vazhdueshme dhe mungesën e investimeve ose aksesit në shërbime cilësore të shëndetit të nënave.

Pesëmbëdhjetë nga 53 vende në Rajonin Europian – pak më shumë se një e katërta – kanë një MMR më të lartë se mesatarja rajonale. Për më tepër, 9 prej këtyre vendeve panë një rritje të MMR midis 2020 dhe 2023, në mes të pandemisë COVID-19. Më shumë se një dyzinë vende të tjera thjesht kanë ndaluar së përparuari, me 14 nga 53 Shtetet Anëtare – më shumë se një e katërta – që nuk kanë pësuar asnjë përmirësim në MMR ndërmjet viteve 2020 dhe 2023. Këto dallime po pengojnë përparimin e rajonit tonë drejt arritjes së objektivave të dakordësuara globalisht për reduktimin e vdekshmërisë së nënave deri në vitin 2030, të njohura si Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm të Kombeve të Bashkuara.

Ndërsa çdo vend është i ndryshëm dhe për këtë arsye do të kërkojë zgjidhje që përshtaten, ekzistojnë 3 masa gjithëpërfshirëse që do të ndihmojnë në reduktimin e vdekshmërisë amtare në të gjithë skenën tonë. Së pari, mbulimi universal shëndetësor, duke përfshirë aksesin në shërbimet gjithëpërfshirëse të shëndetit të nënës, është thelbësor dhe duhet të përfshijë gjithashtu mbështetjen e shëndetit mendor për nënat e ardhshme dhe ato të reja. Së dyti, investimi në fushata edukimi dhe ndërgjegjësimi mund të sigurojë që nënat dhe familjet e tyre të kenë dije mbi ushqyerjen, përgatitjen për lindjen dhe kujdesin pas lindjes. Së fundi, zgjerimi i kujdesit të emergjencës në obstetrikë do të sigurojë që kur shfaqen komplikime dhe koha është vendimtare, jeta e nënës (dhe e fëmijës së saj) mund të shpëtohet.

Të dhënat më të fundit tregojnë se vendet e Europës veriore dhe perëndimore si Finlanda, Gjermania, Holanda, Norvegjia dhe Suedia, kanë disa nga MMR më të ulëta në rajon, duke filluar nga 1 deri në 5 vdekje për 100 000 lindje të gjalla. Kjo për shkak se nënat shtatzëna dhe ato të reja në këto vende kanë akses të gjerë në kujdesin shëndetësor universal, me mbulim gjithëpërfshirës të kujdesit të nënës, shërbim të kualifikuar të lindjes duke përfshirë kujdesin e udhëhequr nga mamia, sisteme të forta të kujdesit të emergjencës obstetrike, pabarazi të ulëta socio-ekonomike dhe politika të forta të barazisë gjinore. Është e rëndësishme që këto vende të ndajnë përvojat dhe praktikat e tyre më të mira me të tjerët.

Europa Jugore zbulon tendenca të përziera MMR. Vende si Greqia, Italia, Portugalia dhe Spanja në përgjithësi kanë MMR të ulët, por disa kanë parë frenim apo edhe rritje të lehta. Kjo mund t'i atribuohet rritjes së pabarazive shëndetësore që shihen në popullsinë migrante dhe kufizimeve në financimin e shëndetësisë. Të dhënat nga Europa Lindore dhe Ballkani Perëndimor tregojnë MMR më të lartë se mesatarja dhe progres të pabarabartë. Thënë kështu, gjatë 25 viteve të fundit kjo pjesë e Rajonit ka parë rënie të MMR me 75% dhe kjo duhet pranuar dhe festuar. Një vend, Bjellorusia, spikat. Është një nga vetëm 2 Shtetet Anëtare në të gjithë Rajonin Europian me një MMR prej vetëm 1 vdekje për 100 000 lindje të gjalla.

Së fundi, vendet në Azinë Qendrore kanë bërë hapa të mëdhenj në reduktimin e MMR, duke regjistruar një reduktim prej 57% që nga viti 2000, ndërsa ende përballen me MMR deri në 42 vdekje për 100 000 lindje të gjalla. Kazakistani spikat, duke reduktuar MMR me një 83% të jashtëzakonshme gjatë 25 viteve të fundit.
Rajoni Europian ka bërë një përparim vërtet të rëndësishëm në reduktimin e vdekshmërisë amtare, por mbeten boshllëqe të konsiderueshme ndërsa ne garojmë drejt vijës së finishit të Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm 2030. Askush nuk mund të jetë i vetëkënaqur, përfshirë vendet që aktualisht po ecin mirë. Me investime strategjike, politika më të forta dhe shkëmbim njohurish ndërmjet vendeve, rajoni ynë mund të ecë drejt eliminimit të vdekjeve të parandalueshme të nënave. Me pak më shumë se 1000 vdekje në vit, ne jemi tashmë rajoni me performancën më të mirë në botë; por edhe 1 vdekje e parandalueshme e nënës është e tepërt, sepse çdo nënë meriton një lindje të sigurt, pavarësisht se kush është ajo, apo ku ajo jeton.

hans henri p. kluge

Sondazh

Poll
Editorial 29 Mars 2025, 13:51 Enton Abilekaj

Plani 4-vjeçar i ndërtuesit shkatërrimtar

Enton Abilekaj TIRANA- Pas 2 fushatash me timon dhe dajre, Edi Rama vendosi më në fund të paraqesë një program për kat&e...

Editorial 18 Mars 2025, 14:36 Ditmir Bushati

Erërat që po fryjnë në Europë

Ditmir Bushati Java që sapo lamë u mbyll me protesta të fuqishme anembanë Europës. Serbët, hungarezët dhe gjeorgjian&eum...

Editorial 14 Mars 2025, 12:16 Meri Lika

Politikanët kometë

Meri Lika Nga gjuha shqipe më pëlqejnë shumë fjalët “filani” dhe “fistëku”, më pëlqejnë...

Editorial 6 Mars 2025, 22:02 Sonila Meço

Të mbyllet "TikTok"-u apo autokracia?

sonila meco TIRANË- Unë nuk përdor tik-tok. Një adresë ma ka hapur para tre vitesh një nga djemtë e web-it në pun...

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet