LIVE UPDATES
Insights

Përballja me stuhinë që po na pret

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

18 Qershor 2022, 17:28 Nga Tharman Shanmugaratnam
Përballja me stuhinë që po na pret
Foto ilustruese

Ne duhet të kapërcejmë ndarjet në rritje dhe të riorganizojmë multilateralizmin për t'i shërbyer në mënyrë më efektive interesave kolektive dhe kombëtare që na cënojnë nisur nga pandemia, lufta në Ukrainë, kërcënimi për sigurinë ushqimore dhe ringjallja e varfërisë globale. Po ashtu dhe valët e të nxehtit, thatësirat dhe ngjarje të tjera ekstreme të motit. Këto nuk janë goditje të rastësishme. Ata nuk janë as një stuhi e përsosur në kuptimin konvencional, një konjukturë e vetme e ngjarjeve të këqija. Përkundrazi, ne përballemi me një bashkim të pasigurive strukturore të qëndrueshme – gjeopolitike, ekonomike dhe ekzistenciale – që përforcojnë secila tjetrën. Ne kemi hyrë në një stuhi të gjatë të përsosur.

Ne nuk mund t'i dëshirojmë këto pasiguri ose të shpresojmë që problemet që kanjë pjesë të botës të mos kthehen në të tilla për të tjerat. Ne mund të rivendosim optimizmin vetëm duke njohur peshën dhe natyrën kolektive të kërcënimeve me të cilat përballemi dhe duke u organizuar në mënyrë më efektive për t'i trajtuar ato.

Së pari, rreziku i përshkallëzimit të konfliktit gjeopolitik është më i madh se sa ka qenë në më shumë se tre dekada. Sistemi i rregullave dhe normave globale që synonin ruajtjen e paqes dhe integritetit territorial të shteteve kombëtare ishte gjithmonë i brishtë. Por pushtimi i paprovokuar i Ukrainës nuk është thjesht një tjetër çarje në sistem. Degëzimet e tij shkojnë përtej çdo tjetër dhe në mënyra që mund të jenë katastrofike.

Së dyti, ne përballemi me perspektivën e stagflacionit, me inflacion më të lartë dhe rritje të ngecur për një periudhë kohore. Ajo që u pa nga shumë njerëz si një "rrezik bishti" i pamundur një vit më parë, tani është një skenar i mundshëm. Bankat qendrore të ekonomive të përparuara kanë një detyrë më komplekse se çdo herë në kujtesën e gjallë dhe shanset e tyre për të zbutur inflacionin duke arritur një ulje të butë në rritjen ekonomike po bëhen më të pakta. Detyra është bërë më e vështirë nga lufta në Ukrainë dhe ndërprerjet që ajo ka sjellë në tregjet e energjisë, ushqimit dhe mallrave të tjera kritike.

Kur shkruhet historia e dekadës, inflacioni në ekonomitë e zhvilluara nuk ka gjasa të shihet si problemi i tij më serioz – sigurisht që nuk krahasohet me implikimet e shqetësimit në botën në zhvillim ose me një rend ndërkombëtar të dobësuar.

Por inflacioni i lartë i zgjatur do të gërryejë seriozisht kapitalin politik të nevojshëm për kombet për t'iu përgjigjur sfidave tona më të mëdha, brenda dhe globalisht, përfshirë krizën klimatike. Mund ta kthejë botën prapa në mënyra që modelet ekonomike nuk mund t'i parashikojnë. Veçanërisht, një kosto në rritje e jetesës do të demoralizojë popullsinë që tani është shumë më e vjetër se sa në vitet 1970, kur ekonomitë e përparuara panë episodin e tyre të fundit të inflacionit të lartë.

Së treti, të përbashkëtat ekzistenciale po përkeqësohen me një ritëm të përshpejtuar. Ndryshimet klimatike, zvogëlimi i biodiversitetit, mungesa e ujit, oqeanet e ndotura, hapësira e jashtme e mbingarkuar në mënyrë të rrezikshme dhe përhapja e sëmundjeve infektive do të përbëjnë kërcënime në rritje për jetën dhe jetesën kudo. Ne duhet t'i trajtojmë këto kërcënime paralelisht, sepse shkenca është e qartë se si ato ndërveprojnë. Ngrohja globale dhe një biosferë e degraduar po çojnë në ndryshime të mëdha në jetën e kafshëve, me patogjenë të panumërt të rinj dhe të rishfaqur që kërcejnë midis specieve dhe në komunitetet njerëzore. Pandemitë e përsëritura tashmë janë futur në sistem. Megjithatë, dy vjet pas COVID-19, bota ende po shkon e verbër drejt e në pandeminë e ardhshme. Shkencëtarët paralajmërojnë se mund të vijë në çdo kohë dhe të jetë edhe më vdekjeprurëse.

Së katërti, një sistem shumëpalësh më efektiv do të kërkojë mirëkuptim të ri strategjik midis kombeve të mëdha, më e rëndësishmja, midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, ndërsa bota po zhvendoset në mënyrë të pakthyeshme drejt multipolaritetit. Ky kuptim i ri duhet të formësohet nga interesat e tyre të përbashkëta gjithëpërfshirëse - në sigurinë klimatike dhe pandemike, paqen dhe shmangien e krizave financiare globale. Do të kërkojë aftësi të konsiderueshme gjeostrategjike, si dhe strategji më aktive për të krijuar vende pune të mira dhe mundësi të gjera në vend, në mënyrë që të rindërtohen themelet e brendshme politike për hapjen ekonomike.

Ne duhet të përditësojmë rregullat e lojës për të siguruar konkurrencë të ndershme dhe zinxhirë furnizimi elastik pa u tërhequr nga një rend i hapur dhe i integruar që është jetik për shkallën e inovacionit, rritjes dhe sigurisë afatgjatë të çdo vendi. COVID-19 po përshpejton lëvizjen e bizneseve drejt zinxhirëve të furnizimit global më të larmishëm, në fakt në dobi të disa ekonomive në zhvillim, por burimet globale mbeten po aq të rëndësishme sot sa ishte para pandemisë. Tregtia midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës mbetet jashtëzakonisht e dobishme për të dyja.

Nuk mund të kemi asnjë iluzion se një rend i integruar global, me ndërlidhjet e tij të thella ekonomike midis kombeve, do të na sigurojë vetë paqen. Por ndërvarësia ekonomike midis fuqive të mëdha, me përjashtim të sektorëve që cenojnë sigurinë kombëtare, do ta bëjë konfliktin shumë më pak të mundshëm sesa në një botë me tregje, teknologji, sisteme pagese ose të dhëna gjithnjë e më të shkëputura.

Ne duhet të jemi më largpamës. Prioriteti ynë kryesor duhet të jetë akomodimi i një bote shumëpolare pa u bërë më i polarizuar. Një botë më e polarizuar dhe e fragmentuar përfundimisht do të dobësojë të gjitha kombet, duke përfshirë edhe më të mëdhenjtë, dhe do ta bëjë të vështirë nëse jo të pamundur përmbushjen e interesave që ndan i gjithë njerëzimi: në një botë të sigurt, të qëndrueshme dhe të begatë, gjithëpërfshirëse dhe të barabartë për të gjithë./IMF

kriza ne bote ekonomia e botes

Sondazh

Poll

Insights 16 Qershor 2022, 17:01 Dom Gjergj Meta

Krimi dhe qyteti

Dom Gjergj Meta Atentatet e shpeshta që po ndodhin këtyre ditëve, me pasojë vdekjen e personave, që sipas policisë dhe mediev...

Kryemadhi i përgjigjet Veliajt: Takohemi në SPAK

Kryemadhi i përgjigjet Veliajt: Takohemi në SPAK

SPAK thirri të moshuarit? Kryemadhi: Shashka, s'është aspak e vërtetë

Kryemadhi paralajmëron: SPAK ta thërrasë urgjent dhe ta kthejë nga Holanda Edi Ramën

Kryemadhi zbulon bisedën me djalin e pensionistit 30 mln USD pasuri: Kontrata s'ka firmën e tij

Kryemadhi: Kam qindra fatura për SPAK-un, Rama ka vjedhur 189 mln dollarë

Belinda Balluku: Aeroporti i Vlorës synon që të ofrojë fluturime përtej oqeanit

Në takim me Ramën, investitori: Në 1992 Shqipëria kishte vetëm rrugë me gropa dhe Mercedezë të zinj

Balluku: Kemi projekte të reja. Ibrahimi: Investimet strategjike, ligji që zhvillon turizmin në vend

Investitori pyet për pronat, Rama: Në Shkodër tokat u ndanë si burrat, po bëhet digjitalizimi

"Veza apo pula?" Investitori pyet për objektinvin e infrastrukuturës, Rama: Eja na habit me ide

Rama: Sistemi i drejtësisë në Shqipëri ka probleme, nuk është aty ku duhet

Rama: Në Shqipëri protestohet para zyrës time sepse të gjithë janë kryeministra më vete

Kush ishte VIP-i? Rama: Kërkoi armatime për të hyrë në Tiranë, Garda kishte vetëm pistoleta

Zjarr në një banesë në Vlorë, nxirret në kohë i moshuari

Rama: SHELL ka kryer zbulim të rëndësishëm të gazit e naftës nëntokë në Shqipëri

Motori 'zbor' në Tiranë, policia bihet nga pas, arrestohet i riu që e drejtonte

DEBAT në Kuvend! Dhimitri shkon pa shifra, Çupi: S’jemi në orë mësimi këtu, të drejtojmë gishtin

Droni i Policisë kap “mat” shkelësit e qarkullimit, ja sa do gjobiten

Rama feston 58-vjetorin e lindjes, suprizohet nga zv/Presidenti i Hagës, dhurata mbetet mister

"S'i kam të shkruara si ti", Mziu përplaset me Denajn, socialiste: S'matesh me mua

Salianji: Xhafajt s'iu hetua pasuria, Geronin do e denoncoja miliona herë nëse do kisha mundësi

I gjithë grupi i Berishës në mbështetje të tij, Salianji: S'ftova njeri se s'po shkoja në dasmë

Tentoi të vriste vëllanë për plazhin në Radhimë, momenti i arrestimit të autorit

A do shkojë në burg Salianji? Deputeti: S’hidhem dot përpjetë, respektoj vendimin

Marrja e vendimit në Apel u shty, Salianji: Kam dorëzuar të gjitha provat

E gjithë PD-ja në mbështetje të Salianjit, pamjet brenda sallës së gjyqit, 10 deputetë futen brenda

PD në Gjykatë

Rezoluta e KLP/ Bardhi: Duhet pjesa me rekomandimet e papërmbushura. Bushka: Disa s'kanë justifikim

Salianji mbërrin në Gjykatë, e shoqëron Flamur Noka, Luçiano Boçi e Luan Baçi

Përplasje me armë për pronësinë e plazhit në Radhimë, vëllai qëllon të vëllanë

Të shtënat në Radhimë, turisti norvegjez: Dëgjuam krisma e ia futëm vrapit

'Alarm i madh për KLP'/Bojkoti i avokatëve, Alibeaj:Po i hapet dera kriminelëve të dalin nga burgjet

'KLP nuk zbaton rekomandimet'/ Majko me kritika: Situatë e rrallë, parlamenti të jetë i vetëdijshëm

Rezoluta e KLP për 2021, Sula: Ka problematika, për të ardhur keq, vetëm 4 detyra janë përmbushur

Komisioni i ligjeve/ Rezoluta e SPAK, Majko: Pse votuat kundër?. Opozita: S'na pëlqeu

“Babale”/ Berisha: Gjermeni, Sadushi, Veliu dhe agjentë të SHISH të përfshirë

Berisha: Rama dëshiron t'i marrë mandatin Salianjit, delinkuenti Geron Xhafa vijon trafikun e drogës

I shpallur në kërkim për trafik emigrantësh, arrestohet 26-vjeçari

Kryemadhi:LSI është e ftuar! Kush ndihet i vjedhur nga 'hajduti i gjatë' ka arsye për të protestuar

Meta në krye të LSI-së? Kryemadhi: S'ka garë mes nesh, jam fajtore për djegien e mandateve

'Skemë evazioni fiskal'/ Kryemadhi: Do hetojmë “Open Balkan”, bëhet në kurriz të shqiptarëve

Cilat janë kompanitë që bëjnë evazion fiskal? Kryemadhi: Marrin tendera me 99.99% të vlerës

Mjetin e mbushur me kallashnikovë, municion luftarakë e dylbi, arrestohen dy të rinjtë në Tiranë

Dje u inagurua, ‘fluturojnë’ 8 patenta në aksin 108 milionë eurosh Kardhiq-Delvinë, gjobiten

Rama inaguron tunelin, nëna e kap e puth: O i miri i Shqipwrisë!

Spektakli i fundjavës, Artan Lame legalizon … një pallat

Kardhiq-Delvinë, Rama pritet me iso, grupi i dedikon këngë: E hapi Damiani e Balluku

Sistemi i drejtësisë, Xhafaj: Ka probleme me menaxhimin e tyre, ka 5 shqetësime në draft

Takimi me Biden, Rama: I kërkova të organizonim diçka së bashku për 100-vjetorin, mbase dhe s'bëhet

Amnistia fiskale, Rama: Baza janë kursime nga puna në të zezë, prokurorët i mbajnë peng