LIVE UPDATES
Art&Argëtim

Kujtimet e Eqrem Bej Vlorës, takimi i tij me ministrin e Brendshëm Telat pashën: Më priti ftohtë, por në mënyrë korrekte

23 Gusht 2020, 07:41 Nga DOSJA
Kujtimet e Eqrem Bej Vlorës, takimi i tij me ministrin e Brendshëm

Shkëputur nga libri: “Eqrem Bej Vlora, Kujtime – 1885 – 1925”, shkruar më 1930

A ka ndonjë cep të Perandorisë Osmane thashë me vete, ku të mos ketë shqiptar? Të parë shtrembër nga natyra e egër, të ngushtuar nga papajtueshmëria e karakterit të tyre, ata kanë qenë të shtrënguar të braktisin vendin për të kënaqur në dhe të huaj synimin (dëshirën) e lindur për të sunduar e mbase edhe nevojë për qetësi.

Si qenë ato fjalë për të ardhmen e popullit tonë që më tha dikur në Stamboll, armiku i madh i shqiptarëve, ministri i Brendshëm i Turqisë Rinj, Telat pasha? Ishte vjeshta e vitit 1908. Inteligjencia shqiptare kishte thirrur në një kongres në Manastir, elitën e albanologëve të athershëm për të vendosur alfabetin dhe drejtshkrimin e gjuhës shqipe. Unë së bashku me veprimtarin dhe njëherësh drejtorin e gazetës “Shqiptari”, Dervish Himën, ishim zgjedhur nga kolonia shqiptare e atyshme si përfaqësues të saj në këtë kongres. Edhe pse në atë kohë unë isha nëpunës në Ministrinë e Jashtme, nuk e kisha gjetur të nevojshme të merrja leje nga zyra për këtë udhëtim. I shoqëruar nga nacionalistët drejtues të kolonisë, unë arrita me shumë bujë në stacion dhe po matesha të hipja në vagon, kur më afrohet një polic dhe më kërkoi të shkoja me të te komisari. A kisha marrë leje për këtë udhëtim më pyetën atje. Kur iu përgjigja “jo”, komisari më tha se atëherë nuk mund të nisesha. I zemëruar, që dikush kishte guxuar t’u dilte përpara trilleve të mia, unë vajta drejt e te ministri i Brendshëm, Telat pasha, i cili pikërisht ato çaste po përcillte për në Selanik një “peshk të madh” të komitetit të Turqve të Rinj. Kjo ishte një fyerje e madhe që i bëhej personit tim! A nuk ishte e drejtë e çdo qytetari që të lëvizë i papenguar nëpër të gjithë vendin? Telat pasha, kur dëgjoi këto fjalë të fryra vetëm sa vuri paksa buzën në gaz dhe më tha t’i shkoja të nesërmen në zyrë, se kishte diçka për të më thënë. Udhëtimit, doemos duhej t’i vija vizë. Të nesërmen ministri më priti ftohtë, por në mënyrë korrekte. Ai më tha se si nëpunës shtetëror unë nuk kam të drejtë të marr pjesë nëpër mbledhje, qoftë edhe të karakterit shkencor, pa lejen e qeverisë. Nuk mund të mos e pranoj se ai kishte të drejtë.

Mirëpo atëherë unë nuk doja kurrsesi ta pranoja këtë!

Atdhetarët shqiptarë dhe Turqit e Rinj qëndronin në pozita krejt të kundërta. Ne, nacionalistët, nuk besonim më në vazhdimësinë e Perandorisë dhe dëshironim që në çastin e fundit të shpëtonim atë që mund të shpëtohej dhe pikërisht qenësinë dhe tërësinë e kombit shqiptar. Dhe ky qëllim, mendonim ne, mund të arrihej më shpejt nëpërmjet një autonomie në suazën e Perandorisë Osmane. Ndërsa Turqit e Rinj nga ana e tyre ishin ithtarë të një lëvizjeje nacionaliste turke, që synonte vazhdimisht, jo vetëm ruajtjen e kombësive të Perandorisë, por edhe forcimin e lidhjeve mes tyre nëpërmjet ideve panturke dhe panislame. Nga kjo pikëpamje nuk mund të shihej ndryshe veçse si një tradhti ndaj vendit dhe fesë kur një popull kaq i favorizuar në Perandori, siç ishin shqiptarët, të kërkoje një status të veçantë, që mund të quhej fare mirë, si parapërgatitje për ndarje. Koha dhe ngjarjet na dhanë neve, fatkeqësisht, të drejtë. Turqit e Rinj ishin politikisht të papërgatitur, si tepër primitivë dhe tepër të verbuar nga idetë e tyre dhe nuk mund të kuptonin rëndësinë e një autonomie, në formën e një administrimi kantonal, jo vetëm për Shqipërinë, por edhe për Maqedoninë, që këto provinca autonome, siç mendonim ne, do t’ia kishin zgjatur, së paku formalisht, edhe për disa vjet jetën Perandorisë Osmane në Gadishullin Ballkanik.

Në Shqipëri, fjala vjen, jetonin dy milionë myslimanë, të cilët edhe në një Shqipëri autonome do të kërkonin marrëdhënie të ngushta me Turqinë. Në Maqedoni shumica ishte e krishterë, por e përçarë dhe e armiqësuar mes veti. Partia bullgare e Sandaksit ishte shprehur për një autonomi kantonale, ku të përfshihej shumica e popullsisë sllave të Maqedonisë; serbët dhe grekët nuk luanin ndonjë rol. Ndërsa të 700.000 myslimanët e Maqedonisë formonin një element të fuqishëm ndikimi në të mirë të Turqisë. Duke hequr dorë nga sovraniteti tashmë qesharak i Perandorisë Osmane mbi ishullin e Kretës, i cili prej vitesh përfaqësohej vetëm me një flamur të leckosur mbi kështjellën e Sudës, do të qe bërë e mundur që, qoftë edhe për nja farë kohe, Greqia të neutralizohej. Një propozim i tillë iu bë nga kryeministri i Greqisë, Venizelos, deputetit të athershëm të Vlorës, Syrja bej Vlorës, gjatë kalimit të këtij të fundit nëpër Athinë dhe që iu transmetua qeverisë në Stamboll; mirëpo ky propozim jo vetëm që hasi kundërshtimin e fortë të Komitetit të Turqve të Rinj, por ndërmjetësuesi u sha dhe u damkos si tradhtar. Cili nga antarët e komitetit të Turqve të Rinj kishte zgjuarsinë dhe dijet e nevojshme për të nxjerrë një përfundim të tillë të thjeshtë e logjik nga situata politike? Këto ishin në përgjithësi ato që unë u përpoqa t’iu bëja të qartë ministrit në bisedë me të; unë desha ta thonja që ne, nacionalistë shqiptarë, nuk ishim aspak armiq të Perandorisë, por donim të punonim në të mirë të saj me mjete të tjera.

Përgjigja e tij ishte e shkurtër dhe e qartë. Ose qëndroni nëpunës dhe bindjuni udhëzimeve të qeveris ose bëhuni politikan dhe përfaqësoni idetë tuaja si deputet në parlament. Vetëm duhet të kini parasysh një gjë: unë i njoh Shqipërinë dhe shqiptarët më mirë sesa mendoni ju. Ju keni jetuar në Perandorinë Osmane jo si të shtypur dhe të nënshtruar, por si zotërinj dhe urdhërues. Ju keni përfituar nga pushteti i Perandorisë dhe i fesë më tepër se turqit. Tani po bëheni renegatë dhe kërkoni ta braktisni anijen që po mbytet, në vend që të punoni dorë për dore me ne për shpëtimin e saj. Ndoshta një ditë edhe do t’ia arrini asaj që kërkoni. Vetëm kujdes! Shqipëria është e vogël dhe e varfër, shqiptarët nuk janë as qytetarë të mirë, as punëtorë të mirë, e shumta ata mund të jenë sundimtarë të mirë dhe ca më tepër kusarë të mirë. Një ditë prej ditësh, kur të mos i keni më kullotat e pafundme të kësaj perandorie, ju do të hani njëri-tjetrin në atë Shqipërinë tuaj të ngushtë e të varfër!”. Ai nuk foli atëherë si ministër, por si një turk i thjeshtë! I bindur dhe i ndershëm. Dhe kishte pasur të drejtë.

Sa e sa herë më vonë e kam kujtuar kajmekamin e El-Maanit, kam kujtuar ato qindra e mijëra shqiptarë që kam takuar edhe në qoshet më të largëta të Perandorisë, të cilët, në toka të huaja urdhëronin mbi njerëz të huaj, vetëm e vetëm sepse quheshin “shqiptarë”. Dhe sa e sa herë më janë kujtuar fjalët profetike të atij turku të ri, më vonë, kur në Shqipëri isha i detyruar të shihja me tmerr e neveri, sesi njerëzit që donin të bëheshin dikushi, shqyenin dhe shkelnin me këmbë shoqi-shoqin, vetëm e vetëm se në koritë nuk kishte vend për të gjithë.

Në njërën nga ditët e mëpastajme, grupi ynë, domethënë Abdyrrahman pasha, dy djemtë e ministrit të Jashtëm, Tefik pasha, Veiz pasha dhe unë, bëmë një udhëtim në Petra, 50 km larg në vijë ajrore. Na kishin siguruar se atje mund të shkohej edhe me makinë! Rrugë doemos që nuk kishte, por ne kishim guxim, qëndrueshmëri dhe shpresonim se do t’ia dilnim mbanë. Ashtu ndodhi vërtet dhe ne çamë përpara me dhjetë, madje me dymbëdhjetë kilo metra në orë, ndonëse jo pa pengesa e ndalime. Makina hidhej e përhidhej, por sidoqoftë patëm fat- pas shtatë orësh ishim në Petra. Për atë kohë një arritje, por e tillë që na shtrëngoi të flinim një natë në Elxhi dhe prej aty të ngjiteshim në këmbë te rrënojat, afro një orë udhë. Sot Petra është studiuar dhe për të kanë dalë edhe disa libra. Po atë kohë ajo ishte gati e panjohur dhe përmendej vetëm në veprat shkencore si kryeqendër e mbretërisë së Nabatit në (Arabia petraea”. Nga gërmadhat e dukshme viheshin re përvijimet e një sheshi, mbeturinat e një e teatri dhe të disa tempujve. Më mirë ishin ruajtur disa objekte laike dhe fetare, të gdhendura nëpër shkëmbinj apo shpella. Për një orë ne vizituam, studiuam dhe fotografuam gjithçka që mund të kuptonte një amator. Ndonëse të dy oficerët e rinj kishin disa njohuri në këtë fushë.

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

dikur dikur eqrem bej vlora eqrem bej vlora

Sondazh

Poll
Art&Argëtim 22 Gusht 2020, 19:23

TIRANE-  Astrologia Meri Shehu ka parashikuar ditën e nesërme për shenjat e horoskopit. Ajo tregon se disa prej tyre do kenë vështirësi si në jetën në çi...

Drejtori i Hekurudhave, Ergys Verdho paraqitet në SPAK

Drejtori i Hekurudhave, Ergys Verdho paraqitet në SPAK

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit