Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Ka ditë që më shkruajnë miq nga Malajzia, nga Singapori, madje edhe nga një koleg në Stanford, të gjithë me të njëjtën pyetje: “A është e vërtetë që Shqipëria ka një ministre shtatzënë me 83 algoritme?” Si përgjigjet një shqiptar normal i cili e konsideron veten qytetar me mendim në këtë vend, kësaj pyetje?! Po, është e vërtetë.
Shqipëria e 2025-ës ka shpikur një ministre virtuale, të quajtur Diella, e cila, sipas kryeministrit-krijues të saj, është “shtatzënë” me 83 fëmijë dixhitalë që do të ndihmojnë deputetët. Dhe ndërsa bota kërkon të kuptojë si të programojë etikën e inteligjencës artificiale, ne programojmë lajme për algoritmet tona. Dhe ia kemi dalë me sa duket deri në Malajzi.
Por, përtej groteskut, kjo histori është një metaforë perfekte për gjendjen tone. Jemi thjesht një vend që flet shumë për teknologjinë, por e përdor vetëm atë vetëm si dekor. Dhe portale. Portale deri në Malajzi. Në forumin që sapo përfundoi sot në Beograd, Balkan Economic Forum, në prezantimin “Digitalizing the Balkans”, të Red Hat CEE, që u bazua në të dhëna nga OECD, Eurostat dhe AI Index Stanford 2025, vendet e Ballkanit Perëndimor ndahen në dy realitete të qarta, ata që ndërtojnë sisteme, dhe ne qe që ndërtojmë narrativë. Ose më saktë ata që punojnë për “digital transformation” dhe ata që punojnë për “digital illusion”.
Shqipëria, në këtë renditje, paraqitet si vend me performancë të lartë në dixhitalizimin e administratës (pra, formularë online, portale e fjalime të magjishme), por me performancë shumë të ulët në transformimin real të ekonomisë, teknologji, arsim, prodhim, shkencë. Ne kemi e-Albania, por nuk kemi Data Albania. Kemi dixhitalizuar shërbimet, por jo vendimmarrjen.
Shifrat që nuk gënjejnë, i kemi aty, por ne nuk i lexojmë. Sipas Eurostat 2024, vetëm 46 % e shqiptarëve kanë aftësi të mesme dixhitale, ndërkohë që mesatarja e BE-së është mbi 70 %. Në tregun e punës, më pak se 2 % e bizneseve shqiptare përdorin cloud computing ose AI-based tools, krahasuar me 15 % në Kroaci dhe 20 % në Slloveni. Njohuritë mbi teknologjinë, më keq se gjithë Ballkani Perëndimor. Në arsimin e lartë, bashkëpunimet akademi-industri janë pothuajse inekzistente. Të dhënat e këtij forumi e thanë edhe një herë qartë se hendeku midis universitetit dhe tregut të punës është “massive and systemic”.
Pra ne nuk prodhojmë të rinj dixhitalë, ne i diplomojmë jashtë vendit. AI-ja na shërben si trofe politik, jo si infrastrukturë kombëtare. Në Ballkan, raporti i OECD vëren si trend të qartë se Serbia, Kroacia dhe Greqia po investojnë në qendra të dhënash, sandbox-e për AI dhe politika etike kombëtare. Në Shqipëri, ndërkohë, AI është bërë ministër. Kemi kaluar nga mungesa e laboratorëve, në mitin e “ministres artificiale”. Në vend të etikës, kemi “etiketë”. Në vend të politikave, kemi propagandë algoritmike.
Në fakt, pyetja më e thellë nuk është nëse Diella është “shtatzënë me 83 asistente”. Pyetja është nëse është vetë Shqipëria në gjendje të lindë një sistem që funksionon? Kur mungojnë njerzit që të na tregojnë në mënyrë transparente të dhënat, tregimet zëvendësojnë realitetin. Por, OECD 2025 thekson një nga boshllëqet më serioze mungesën e të dhënave publike të hapura në Shqipëri. Në një ekonomi ku politika duhet të bazohet në data-to-decision, ne ende operojmë me intuition-to-announcement.
Kemi bërë “censusin” për lavatricet, por askush nuk e ka llogaritur sa ujë na mungon në rubinet. Një vend që nuk e njeh veten në numra, nuk mund të projektojë të ardhmen. Por, siç duket, nuk ka nevojë për të ardhme kur ke tituj viralë. “Digital transformation” nuk është më çështje pajisjesh apo portalesh. Është çështje mentaliteti institucional dhe kulture qytetare. Por në vend që të rikodojmë sistemin, ne rikodojmë narrativën.
Dhe kështu, ndërsa bota programon algoritme, ne programojmë lajme për algoritmet, duke u bindur se “inovacioni” ndodh kur ndërron logon, jo logjikën. P.S. Une bëj pjesë në atë pjesën e madhe të shqiptarëve që e përdorin për mysybet teknologjinë. Pjesën për analizën e të dhënave AI të këtij shkrimi e bëri vetë AI. Dhe AI flet më mirë anglisht se unë, dhe shkruan koncepte anglisht që nuk di si t'i përkthej.
Fatos Nano Nano, njeriu që nuk ra viktimë e pushtetit të tij! Nëse ka një politikan që koha e vendosi menjëherë si ...
Elvin Meka Revolucioni i Katërt Industrial, i njohur si Industry 4.0, nisi në Gjermani, në vitin 2011, për të përshkruar aut...
Irena Beqiraj E enjtja e emisioneve politike, por jo vetëm, qartazi tregon se tanimë është krijuar një makineri e përsosur ku...
Altin Hazizaj Brenda këtij një muaji, Kuvendi i Shqipërisë po përballet me dy nisma të ndryshme – por në thelb t&e...
Duke shqyrtuar ngjarjet e fundit dhe ato aktuale, njerëzit do të të falnin lehtë po të mendoje se BE-ja po ndjek një kurs z...
Personazhi “Aeroporti i Vlorës” sot është bërë kryefjalë diskutimesh, debatesh me pro e kundra, me në krahë...
Tony Blair dhe Diella Transmetuesi GB News ka vënë në dukje lidhjet midis Tony Blair, Identitetit Dixhital (Digital ID) dhe një politik...
Nicolas dhe Carla Sarkozy Sot ndodhi në Paris çfarë nuk ka ndodhur kurrë: një ish-president francez shkoi në burg. Nicolas ...
Auron Tare Mbrëmë, në darkë, nën një shi të hollë vjeshte, ndesha njërin nga miqtë e mi të rinis&eum...
Bajram Begaj dhe Sokol Sadushi Partia Demokratike, nëpërmjet kreut të Grupit Parlamentar Gazmend Bardhi, formalizoi këtë të ...
