Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Projekt-ligji synon që të adresojë një sërë mangësish ligjore të evidentuara në ligjin e vjetër nga partnerët ndërkombëtare dhe ata kombëtarë, por mbi të gjitha të përputhë legjislacionin tonë me aktet e Bashkimit Europian, një detyrim që vjen për shkak të kerkesës sonë për t’u bërë anëtarë të BE-së.
Brenda këtij një muaji, Kuvendi i Shqipërisë po përballet me dy nisma të ndryshme – por në thelb të lidhura –gjinia. Njërën e propozon Partia Socialiste, maxhoranca në pushtet. Tjetrën, Partia Demokratike, forca më e madhe e opozitës. Njëra flet për “modernizim” dhe “qartësi ligjore”. Tjetra për “biologji” dhe “shenjtërinë e familjes”. Por të dyja, të lexuara me kujdes, çojnë në të njëjtin rezultat: mohimin e gjinisë si realitet njerëzor dhe si një e drejtë themelore e çdo individi që jeton në Shqipëri.
Fshirja e qetë e Partisë Socialiste nga presioni i PD-së dhe komuniteteve fetare
Në Mars 2025, Ministria e Shëndetësisë dhe Mbrojtjes Sociale, pas diskutimeve disa mujore, me mbështetjen e Këshillit Kombëtar për Barazinë Gjinore, ku unë jam një ndër tre anëtarët që përfaqësojnë shoqërinë civile, paraqiti projektligjin e ri “Për barazinë gjinore në shoqëri”, që synon të zëvendësojë ligjin e vitit 2008. Projekt-ligji synon që të adresojë një sërë mangësish ligjore të evidentuara në ligjin e vjetër nga partnerët ndërkombëtare dhe ata kombëtarë, por mbi të gjitha të përputhë legjislacionin tonë me aktet e Bashkimit Europian, një detyrim që vjen për shkak të kerkesës sonë për t’u bërë anëtarë të BE-së.
Por, për habinë e të gjithë atyre që kanë punuar për ta sjellë projekt-ligjin në përputhje me rekomandimet e BE-së, Grupi Parlamentar i PS-së propozoi ndryshime thelbësore në projekt-ligj, sikur ai të kishte dalë nga zyrat e opozitës dhe jo të Qeverisë shqiptare. Një dualizëm i tillë nuk ishte parë prej kohësh në të majtën shqiptare, që në të vërtetë është e gjitha e kontrolluar nga Kryeministri Rama. Është e vështirë të kuptohet nëse nisma është një karshillik i Ballës përkundrejt Qeverisë apo një nismë që kërkon të tregojë se Grupi Parlamentar i udhëhequr nga Balla nuk kontrollohet nga Qeveria.
Propozimet e paraqitura fshijnë çdo përmendje të “identitetit gjinor” dhe “shprehjes gjinore”, terma që janë pjesë e ligjit kundër diskriminimit prej më shumë se një dekade. Ato fshijnë edhe çdo progres të bërë nga lëvizja e të drejtave të grave në Shqipëri prej më shumë se 35-vitesh. Në vend të tyre, fjala “gjinia” kufizohej vetëm tek mashkulli dhe femra. Edhe përkufizimi i diskriminimit ndryshonte, duke përjashtuar çdo referencë për diskriminimin mbi bazën e identitetit apo përkatësisë gjinore.
Organizatat e shoqërisë civile në dy deklarata të njëpasnjëshme kanë paralajmëruar se këto ndryshime do të dobësonin mbrojtjen ligjore ekzistuese, duke shkelur haptazi detyrimet e Shqipërisë në kuadër të Grup-Kapitullit 1 të negociatave të anëtarësimit në BE (Të drejtat Themelore), si dhe angazhimet ndaj Komitetit të OKB-së për Parandalimin e Diskriminimit ndaj Grave, Komitetit të OKB-së për të Drejtat e Fëmijës, si dhe Konventës së Stambollit të Këshillit të Europës.
Propozimet e Partisë Socialiste e rikthejnë kuptimin e “gjinisë” tek biologjia, duke e bërë shtetin shqiptar ligjërisht të ketë një qasje ideologjike përkundrejt gjinisë dhe jo respektit të të drejtave të njeriut, një qasje që më vonë u artikuluan edhe nga opozita. Në fillim të vitit 2025, deputetët e opozitës paraqitën një projektligj për shtesë në Ligjin për Gjendjen Civile, me një nen të ri 38/2, me titullin “Gjini biologjikisht e pandryshueshme”. Në tekst thuhet: “Në Republikën e Shqipërisë ekzistojnë vetëm dy gjini njerëzore – mashkull dhe femër – dhe ato mbeten të pandryshueshme që nga lindja.”
Projektligji përkufizon “femrën” si “seksin që prodhon qelizën e madhe riprodhuese” dhe “mashkullin” si “seksin që prodhon qelizën e vogël.” Në relacion, nismëtarët përmendin madje edhe urdhrin ekzekutiv të Presidentit Trump të Janarit 2025 si shembull për ndalimin e “ndryshimit të gjinisë”. Synimi është i qartë: ta bëjë të pamundur çdo njohje ligjore të personave transgjinorë, interseks apo jobinarë në Shqipëri.
Në Kuvendin e ri, që është më i çorganizuari dhe më pak i informuari, që ka patur Shqipëria në historinë e saj, asgjë nuk merret vesh dhe çdo gjë duket në ajër. Seancat janë duke u zhvilluar se duhen zhvilluar, ndërkohë që këto nisma kaq të rëndësishme për integrimin europian të Shqipërisë, po diskutohen sikur të jenë nismat ligjore më të rëndësishme në morinë e ligjeve që shqyrton një parlament. Fati i gjysmës së popullsisë që preket nga ligji, dhe reagimi i përfaqësuesve të tyre, mbetet ende i padëgjuar.
Nisma e PD-së bie ndesh me Kushtetutën e Shqipërisë, Kartën e BE-së për të Drejtat Themelore, Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi, dhe jurisprudencën e Gjykatës Evropiane për të Drejtat e Njeriut. Në Goodwin kundër Mbretërisë së Bashkuar (2002) dhe Y.Y. kundër Turqisë (2015), Gjykata vendosi se refuzimi për të njohur ligjërisht gjininë e re të një personi shkelte Nenin 8 të Konventës Europiane të të Drejtave të Njeriut. Gjykata theksoi se “identiteti gjinor është pjesë thelbësore e jetës private dhe se shtetet duhet të ofrojnë një mekanizëm ligjor për njohjen e gjinisë së personave transgjinorë, përfshirë dokumentet e identitetit.” Ky vendim u bë një precedent historik për të drejtën e njohjes ligjore të identitetit gjinor dhe shprehive të gjinisë në të gjithë Europën. Edhe vetë autorët pranojnë në relacion se projektligji “nuk synon përafrim me Acquis të Bashkimit Europian” -pra PD pranon haptazi që është kundër procesit të integrimit europian të Shqipërisë.
Dy anë të së njëjtës medalje
Është e jashtëzakonshme si dy iniciativa kaq të ndryshme në formë, përputhen në përmbajtje.
Drafti i Partisë Socialiste normalizon idenë se “gjinia është e barabartë me seksin biologjik.”
Projektligji i opozitës e kthen këtë ide në një ndalim absolut. Njëra e bën në heshtje, përmes zhdukjes së termave, tjetra me zhurmë, përmes ndalimit të hapur. Së bashku, ato përbëjnë një lëvizje politike regresive që shkon kundër parimeve themelore të të drejtave të njeriut dhe vlerave europiane të Shqipërisë përgjatë të gjithë rrugëtimit tonë në demokraci për 35 vjet.
Në fakt, ky është një model i njohur tashmë në shumë vende: Hungari, Itali, Poloni, e së fundi edhe në SHBA. Në të gjitha rastet, lufta ndaj “gjinisë” paraqitet si mbrojtje e fëmijëve dhe e familjes, ndërkohë që në realitet është një sulm ndaj lirisë individuale dhe dinjitetit njerëzor. Çdo njeri lind me seksin e tij biologjik, ndërsa gjinia nuk është e tillë. Ajo është performative - një konstrukt shoqëror dhe një përgjigje në sjellje ndaj asaj që shoqëria pret nga ne sesi të sillemi! E vërteta është se në shoqëritë e çliruara nga komplekset dhe represioni seksual, njerëzit janë të lirë të jetojnë gjininë që dëshirojnë dhe kjo nuk dëmton askënd. Gjinia është një identitet personal dhe si çdo identitet, shteti po edhe ne si njerëz të lirë, duhet ta respektojmë. Projekt-ligji i Ministrisë nuk bën asnjë më pak a më shumë, po thjesht rikonfirmon parimin kushtetues që shteti dhe institucionet e tij respektojnë të drejtat e çdo individi. Shteti nuk zgjedh se kë do të respektoj, sepse shteti ka për detyrë të respektoj identitetin e çdokujt. Në rast të kundërt, shteti po diskriminon, dhe nuk besoj se anëtarët e Partisë Socialiste apo asaj Demokratike, duan të jetojnë në një shtet që diskriminon! A nuk ishte PD-ja ajo që hodhi poshtë sistemin komunist që të gjithë te jetonim në demokraci, dinjitet, të lirë dhe të barabartë si në Europë?
Çfarë është në rrezik
Propozimet e të dyja partive, edhe sikur mos jenë në heshtje të koordinuara me njëra-tjetrën, vendosin në rrezik jo vetëm të drejtat e personave që jetojnë përtej binarit burrë-grua, por edhe të personave interseks dhe të gjithë atyre që me të drejtën e tyre demokratike kundërshtojnë tërësisht konceptin e gjinisë. Gjinia është personale dhe jetohet si e tillë! Çfarë borxhi i ka Partisë Socialiste apo Demokratike një individ që kërkon të jetojë në gjininë e zgjedhur prej tij/saj? Kjo zgjedhje nuk dëmton askënd, përkundrazi e bën shoqërinë më të respektueshme sepse ne mësojmë nga diversiteti sesi të njohim e respektojmë njëri-tjetrin.
Por nga ana tjetër në rrezik është integriteti i sistemit ligjor shqiptar. Kur shteti përkufizon identitetin vetëm si “biologji e pandryshueshme”, ai bie në kundërshtim me Kushtetutën dhe me parimin e barazisë para ligjit (neni 18) dhe të privatësisë (neni 35). Një shtet që mohon të drejtën e vetëpërcaktimit të qytetarëve të vet, humbet kredibilitetin si demokraci që mbron dinjitetin njerëzor.
Kjo qasje përbën për më tepër një rrezik politik dhe ekonomik. Vetëm dy ditë më parë, në kuadër të Planit të Rritjes të BE-së për Ballkanin Perëndimor, Shqipëria përfitoi instalimin e dytë prej 100 milionë Euro për të mbështetur zhvillimin ekonomik dhe shoqëror të saj. Ndër kriteret dhe indikatorët bazë të Planit të Rritjes të BE-së dhe Grup-kapitullit 1 (Të drejtat themelore) është barazia gjinore. Miratimi i secilës prej propozimeve ligjore, si ai i PS apo i PD, do të ndalnin jo vetëm përparimin e procesit të integrimit, por dhe fondet europiane, të cilat kanë si kriter bazë respektimin e të drejtave themelore të njeriut. E vërteta është se ligje të tilla nuk e afrojnë Shqipërinë me Europën – përkundrazi na largojnë shumë prej saj.
Në fund, një reflektim
Shqipëria e ka ndërtuar demokracinë e saj mbi zgjerimin e lirive: të fjalës, të mendimit, të besimit, të identitetit. Kur ligji fillon të përcaktojë se kush ekziston ligjërisht dhe kush jo, atëherë ai nuk mbron më shoqërinë – ai e frikëson dhe e shtyp atë. Debati për gjininë nuk është një temë dytësore. Ai është një test i demokracisë sonë, një provë nëse Shqipëria do të vazhdojë të ecë përpara me dinjitet, apo do të kthehet pas në errësirën e paragjykimeve.
Historia do të kujtojë nëse Parlamenti i vitit 2025 zgjodhi të mbyllë me kyç njerëzit brenda çertifikatës së tyre të lindjes – apo të mbrojë të drejtën e tyre për të qenë vetvetja.
Duke shqyrtuar ngjarjet e fundit dhe ato aktuale, njerëzit do të të falnin lehtë po të mendoje se BE-ja po ndjek një kurs z...
Personazhi “Aeroporti i Vlorës” sot është bërë kryefjalë diskutimesh, debatesh me pro e kundra, me në krahë...
Tony Blair dhe Diella Transmetuesi GB News ka vënë në dukje lidhjet midis Tony Blair, Identitetit Dixhital (Digital ID) dhe një politik...
Nicolas dhe Carla Sarkozy Sot ndodhi në Paris çfarë nuk ka ndodhur kurrë: një ish-president francez shkoi në burg. Nicolas ...
Auron Tare Mbrëmë, në darkë, nën një shi të hollë vjeshte, ndesha njërin nga miqtë e mi të rinis&eum...
Bajram Begaj dhe Sokol Sadushi Partia Demokratike, nëpërmjet kreut të Grupit Parlamentar Gazmend Bardhi, formalizoi këtë të ...
Meri Lika Tashmë shoqja Ursula von der Leyen e ka bërë Shqipërinë njësoj si Vlorë-Skelë do t’i thoshim ne vlo...
Kimete Berisha (Asgjë e re nën këtë qiell).- Në Kosovë, mafia zgjidhet me vota. - Komunat e Kosovës s’kanë k...
Ylli Manjani Me gjykatën aktuale kushtetuese kam qenë e jam kritik. Pa asnjë dyshim kemi patur trupa gjyqsore shumë më të mir...
Florian Binaj Në fasadën e vetvetes shpesh nuk jemi të sigurt çfarë duam.Si shoqëri, jemi në një udhëkryq me...
