Përshkallëzohet situata në Lindjen e Mesme/ SHBA paralajmëron goditje të reja ndaj Iranit, ndërsa rriten ndjeshëm çmimet e naftës dhe gazit natyror

FRANCË- Britania dhe pesë vende të tjera kanë deklaruar se janë të gatshme të kontribuojnë për të siguruar kalim të sigurt përmes Ngushticës së Hormuzit. Me anë të një deklarate të përbashkët udhëheqësit e Francës, Gjermanisë, Italisë, Holandës, Japonisë dhe Mbretëria e Bashkuar thanë se do të punonte për të stabilizuar tregjet e energjisë.

Në deklaratë, ata i bëjnë thirrje Iranit që të ndërpresë menjëherë kërcënimet, vendosjen e minave, sulmet me dronë dhe raketa, si dhe përpjekjet e tjera për të bllokuar Ngushticën e Hormuzit. Sipas deklaratë, gjashtë vendet do të marrim masa të tjera për të stabilizuar tregjet e energjisë, duke përfshirë punën me një numër vendesh prodhuese për të rritur prodhimin.

Deklarate e Plotë:

Ne dënojmë me fjalët më të ashpra sulmet e fundit të Iranit ndaj anijeve tregtare në Gjirin Persik, sulmet ndaj infrastrukturës civile, duke përfshirë objektet e naftës dhe gazit, dhe mbylljen de facto të Ngushticës së Hormuzit nga forcat iraniane. Ne shprehim shqetësimin tonë të thellë për konfliktin në rritje.

Ne i bëjmë thirrje Iranit që të ndërpresë menjëherë kërcënimet, vendosjen e minave, sulmet me dronë dhe raketa, si dhe përpjekjet e tjera për të bllokuar Ngushticën e Hormuzit për anijet tregtare dhe të përmbushë Rezolutën 2817 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së.

Liria e lundrimit është një parim themelor i së drejtës ndërkombëtare, siç është sanksionuar në Konventën e OKB-së mbi Ligjin e Detit. Pasojat e veprimeve të Iranit do të ndihen nga njerëzit në të gjitha pjesët e botës, veçanërisht nga më të prekshmit.

Në përputhje me Rezolutën 2817 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ne theksojmë se një ndërhyrje e tillë në tregtinë ndërkombëtare detare dhe ndërprerja e zinxhirit global të furnizimit me energji përbëjnë një kërcënim për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare. Në këtë kontekst, ne bëjmë thirrje për një ndërprerje të menjëhershme dhe gjithëpërfshirëse të sulmeve ndaj infrastrukturës civile, duke përfshirë instalimet e naftës dhe gazit.

Ne shprehim gatishmërinë tonë për të kontribuar në përpjekjet e duhura për të siguruar kalim të sigurt përmes Ngushticës. Ne mirëpresim angazhimin e vendet e përfshira në përgatitjen e planeve. Ne mirëpresim vendimin e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë për të miratuar trajtimin e koordinuar të lirimit të rezervave strategjike të naftës. Ne do të marrim masa të tjera për të stabilizuar tregjet e energjisë, duke përfshirë punën me një numër vendesh prodhuese për të rritur prodhimin.

Ne gjithashtu do të punojmë për të ofruar mbështetje për vendet më të prekura, përmes OKB-së dhe institucioneve financiare ndërkombëtare. Siguria detare dhe liria e lundrimit janë në interes të të gjitha vendeve. Ne u bëjmë thirrje të gjitha shteteve të respektojnë ligjin ndërkombëtar dhe të mbështesin parimet themelore të prosperitetit dhe sigurisë ndërkombëtare./Dosja.al

Abbas Araghchi

IRAN- Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi fajëson Shtetet e Bashkuara për luftën që po zhvillohet në Lindjen e Mesme, duke deklaruar se përshkallëzimi është i pashmangshëm.

Duke folur për Al Jazeera, Araghchi paralajmëroi se prania ushtarake amerikane në Gjirin Persik e bën të pashmangshëm përshkallëzimin dhe mbrojti të drejtën e Iranit për t'u hakmarrë. Ai gjithashtu mohoi se sulmet iraniane kishin në shënjestër civilët.

Në të njëjtën kohë, ai vuri në dukje se rregulla të reja ka të ngjarë të zbatohen për lundrimin nëpër Ngushticën e Hormuzit, ndërsa ai hodhi poshtë armëpushimin dhe mbrojti përfundimin përfundimtar të luftës si një zgjidhje./Dosja.al

Foto ilustruse

Izraeli e ka zgjeruar fushën e sulmeve ndaj Iranit natën e 18 marsit, duke thënë se kreu sulme ajrore në veri të vendit, ndërsa mediat izraelite raportuan se anijet luftarake iraniane po e godasin bregdetin e Detit Kaspik.

Izraeli e sulmoi veriun e Iranit dhe njëkohësisht i goditi edhe objektet e infrastrukturës energjetike iraniane në rajonin e Gjirit. Në anën tjetër, Teherani u kundërpërgjigj duke qëlluar ndaj objekteve të naftës dhe gazit në vendet arabe të Gjirit.

Sulmi i Izraelit në veri ishte i pari në atë pjesë të Iranit që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael më 28 shkurt, pasi shumica e sulmeve të mëparshme ndodhën në Teheran, Iranin qendror dhe perëndimor.

“Forcat Ajrore Izraelite, duke vepruar mbi bazën e inteligjencës së marinës dhe të IDF-së, filluan të godasin objektiva në Iranin verior për herë të parë gjatë Operacionit ‘Ulërima e Luanit’”, tha ushtria, duke iu referuar Forcave të Mbrojtjes së Izraelit.

Sipas mediave izraelite, avionët luftarakë izraelitë po sulmonin anije detare iraniane në qytetin e portit, Bandar Anzali, në bregdetin e Detit Kaspik.

Këto raportime nuk mund të verifikoheshin menjëherë dhe nuk kishte të dhëna për efektet e sulmeve.

Lajmet për sulmet në veri vijnë ndërsa lufta me Iranin po përhapet dhunshëm në zona të tjera të rajonit, pasi Teherani shënjestron aleatët e SHBA-së, veçanërisht shtetet arabe të Gjirit.

Irani godet objektet energjetike, kërcënon me më shumë sulme

Irani kërcënoi se do t’i sulmojë objektet energjetike në gjithë rajonin pasi deklaroi se fusha e tij gjigante e gazit Parsi Jugor u godit më 18 mars, në sulmin e parë të raportuar ndaj infrastrukturës së Gjirit që nga fillimi i fushatës së bombardimeve SHBA-Izrael.

Mediat izraelite raportuan se sulmi u krye nga Izraeli me pëlqimin e SHBA-së, por presidenti amerikan, Donald Trump, më vonë tha në Truth Social se Uashingtoni nuk ishte në dijeni për sulmin paraprakisht, duke shtuar se Izraeli kishte “goditur me forcë” objektin kyç energjetik.

Si kundërpërgjigje, Irani lëshoi paralajmërime për evakuim për disa objekte nafte në Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Katar, duke thënë se ato do të ishin cak i sulmeve “në orët në vijim”.

Pothuajse menjëherë, Katari raportoi zjarr në qendrën e tij kryesore të gazit, Ras Laffan, pas një sulmi të dyshuar me raketë iraniane. Ekipet emergjente të angazhuara për ta shuar zjarrin dhe kompania shtetërore QatarEnergy raportuan “dëme të mëdha”.

Disa orë më vonë, në mëngjesin e 19 marsit, Irani tha se kishte sulmuar përsëri objektin, ndërsa zyrtarët e Katarit thanë se sulmet e fundit shkaktuan zjarre dhe “dëme të mëdha” në vend. Më vonë, zyrtarët thanë se të gjitha zjarret ishin shuar.

Trump premtoi më 18 mars se nuk do të ketë më sulme izraelite ndaj objektit “jashtëzakonisht të rëndësishëm dhe të vlefshëm” të Parsit Jugor.

Megjithatë, ai paralajmëroi Teheranin se forcat amerikane do ta “shkatërrojnë plotësisht” të gjithë objektin nëse Irani e sulmon përsëri Katarin. Nuk është e qartë nëse Trumpi ishte në dijeni të sulmit të dytë të raportuar iranian ndaj objektit në Katar.

Në një tjetër sulm të dukshëm ndaj sektorit energjetik, Arabia Saudite tha se kishte shkatërruar katër raketa balistike që po vinin drejt Riadit dhe raportoi një tentim sulm me dronë ndaj një objekti gazi në lindje.

Copëza të një prej raketave ranë pranë një rafinerie në jug të kryeqytetit, tha Ministria e Mbrojtjes.

Ndërkohë, në Abu Dabi në Emiratet e Bashkuara Arabe, operacionet u pezulluan në objektin e gazit Habshan pasi autoritetet reaguan ndaj dy incidenteve pas interceptimit të një rakete.

“Autoritetet e Abu Dhabit po reagojnë ndaj incidenteve në objektet e gazit në Habshan dhe në fushën e naftës Bab, të shkaktuara nga mbetjet pas rrëzimit të suksesshëm të raketave”, tha zyra për media e Abu Dabit më 19 mars. “Objektet e gazit janë mbyllur.”

Çmimet e naftës rriten bujshëm

Çmimet e naftës po rriten vazhdimisht mes frikës për ndërprerje të mëdha në industrinë globale të naftës. Nafta Brent që u rrit më shumë se 5 për qind, në 112.84 dollarë për fuçi.

“Shqetësimi më i madh është mundësia e sulmeve ndaj tubacionit lindje-perëndim të Arabisë Saudite ose objekteve të eksportit në Detin e Kuq, të cilat së bashku me Fuxhaira ofrojnë të vetmen alternativë të rëndësishme ndaj Ngushticës së Hormuzit”, tha Torbjorn Soltvedt, analist për Lindjen e Mesme në kompaninë Verisk Maplecroft, sipas Reuters.

Trump ka thënë se po formon një koalicion për të shoqëruar anijet përmes Ngushticës së Hormuzit, një rrugë e rëndësishme ujore për sektorin e naftës që Teherani e ka mbyllur tashmë. Megjithatë, shumica e aleatëve të SHBA-së nuk duan t’i bashkohen kësaj përpjekjeje.

Sulmet vijnë ndërsa regjimi në Teheran vazhdon të pësojë goditje vdekjeprurëse ndaj udhëheqjes të tij.

Irani më 18 mars konfirmoi vdekjen e ministrit të tij të Inteligjencës, Esmail Khatib, një ditë pasi pranoi se dy figura të tjera të larta ishin vrarë.

Në Uashington, zyrtari kryesor i inteligjencës amerikane tha se Qeveria iraniane “duket të jetë ende funksionale, por e dëmtuar rëndë nga Operacioni Tërbimi Epik”, emri amerikan për operacionin ushtarak.

Khatib ishte i fundit në një numër në rritje të figurave të larta iraniane që janë vrarë që nga vdekja e liderit të kamotshëm suprem, Ali Khamenei, më 28 shkurt, ditën e parë të fushatës SHBA-Izrael. Djali i tij, ajatollah Mojtabi Khamenei, nuk është parë në publik qëkurse u emërua lideri i ri suprem.

Viktima në Izrael

Derisa Izraeli vazhdon t’i intensifikojë sulmet ndaj Iranit dhe Libanit - duke goditur organizatën Hezbollah, e cilësuar terroriste nga SHBA - ai po pëson gjithashtu viktima dhe dëme nga sulmet hakmarrëse iraniane në territorin e tij.

Mëngjesin e 19 marsit, shërbimi izraelit i ambulancës tha se një punëtor i huaj u vra në Moshav Adanim gjatë një sulmi me raketë iraniane, ndërsa mediat izraelite raportuan se një person tjetër u vra nga një shpërthim në rajonin Sharon.

Në Bregun Perëndimor, autoritetet palestineze thanë se mbetje raketore goditën një sallon flokësh, duke vrarë të paktën tri gra më 18 mars.

Foto ilustruse

Ekzagjerimi me tituj luftarakë për super- raketa apo bomba, shpesh të pavërteta apo të pasakta, nuk është i pazakontë në mediat shqiptare online që ndjekin klikimet. Lufta e fundit mes SHBA-së dhe Izraelit kundër Iranit, ashtu si përplasje të mëhershme në Ukrainë, i ka risjellë këta tituj të fryrë, shpeshherë të shoqëruar me video të rreme të prodhuara me inteligjencë artificiale, IA.

Një vëzhgim i BIRN në mediat online dhe postimet në rrjete sociale gjeti një dyzinë rastesh të shpërndarjes së videove të prodhuara me IA, kryesisht si “ilustrime” të goditjeve të Iranit në Izrael, por edhe anasjelltas. Përveç të dhënave të rreme, në rrjete sociale qarkulluan histori shoqëruar me imazhe apo video nga ngjarje të tjera të vjetra, që u prezantuan si bombardime aktuale.

Mediat online në Shqipëri kanë një traditë të kopjimit të materialeve pa verifikim nga rrjetet sociale. Një studim i BIRN mbi dizinformimin në muajt e parë pasi Rusia sulmoi Ukrainën, vuri në dukje se mungesa e strukturave editoriale u hapte rrugë publikimeve të rreme.

“Mediat shqiptare kanë në përgjithësi struktura të dobëta editoriale, ndërkohë që strukturat editoriale në mediat e sapokrijuara digjitale janë pothuajse inekzistente, gjë që shpjegon sasinë e madhe të lajmeve të rreme që përkthehen dhe ripublikohen në to,” theksoi raporti.

Përdorimi i inteligjencës artificiale e ka bërë edhe më te ndjeshëm problemin.

Konflikti mes Iranit dhe aleancës së Shteteve të Bashkuara të Amerikës me Izraelin u përshkallëzua në fund të shkurtit 2026, pas një serie sulmesh ajrore amerikano-izraelite ndaj bazave ushtarake dhe objekteve strategjike iraniane. Irani u kundërpërgjigj me bombardimin e vendeve fqinje ku ka baza amerikane, duke e zgjeruar konfliktin edhe në vende të tjera.

Video me inteligjencë artificiale

Përshkallëzimi i situatës në Lindjen e Mesme përcillet me nota dramatike dhe informacione të paverifikuara nga mediat shqiptare.

“Raportohet se Irani ka lëshuar bomba termobarike që mund të prekin zona deri në 100 metra brenda një minute në Izrael,” shkruan një portal në një postim të ndarë në Facebook dhe atë në Instagram. Një video mbi të cilën shkruhet: “Irani godet me superbombën” u shpërnda bashkë me tekstin dhe tregon një shpërthim gjigant, që sipas tekstit është në portin e Haifas në Izrael. Por video është prodhuar me inteligjencë artificiale, duke përdorur elementë nga shpërthimi katastrofik në portin e Beirutit në vitin 2020 dhe shtuar imazhe që e bënin atë të dukej aktuale. Lajmi i rremë u publikua nga një portal me qendër në Kosovë dhe një mori faqesh në rrjetet sociale.

BIRN analizoi videon, që para se të mbërrinte në shqip, u shpërnda masivisht në rrjetet sociale në gjuhën turke, në arabisht dhe në anglisht dhe gjeti elementë të rremë që dalloheshin me sy të lirë.

Për shembull, makinat në një rrugë me dy korsi nuk lëvizin dhe qëndrojnë përballë njëra-tjetrës. Pavarësisht shpërthimit gjigant, një litar për tharje rrobash i varur në ballkonin prej nga supozohet se bëhet filmimi nuk lëviz pavarësisht se kamera dridhet nga forca. Ndërtesat që duken shumë afër shpërthimit nuk pësojnë asnjë dëm. Ndërkohë, kontrolli i pamjeve përmes mjeteve të hapura si “DEEPFAKE-O-METER” i Universitetit të Buffalos në Nju Jork tregoi se gjasat që video të ishte artificiale ishin 96%.

Po ashtu ekzaminimi i pamjeve të shkëputura përmes programeve që mundësojnë ekspertizë të imazheve si Forensically, tregoi se pjesë të tyre ishin kopjuar mbi një material origjinal. Për shembull, flamuri i Izraelit që duket në një pjesë të videos valëvitet nga era, por litari apo pemët në të nuk lëvizin. Ekzaminimi me Forensically gjeti se flamuri ishte montuar, kishte cilësi tjetër pamje dhe dritë të ndryshme nga pjesa tjetër e videos.

Zërat në video, që bërtasin në hebraisht, po ashtu rezultuan artificialë.

BBC, e cila ekspozoi një seri videosh e imazhesh të prodhuara në të njëjtën formë, shkroi 6 ditë më parë se një pjesë e tyre prodhoheshin për të fituar para nga shikimet nga përdorues të rrjeteve sociale, që i kanë të monetizuara faqet e tyre.

Propaganda iraniane

Lufta e fundit e SHBA-ve dhe Izraelit ndaj Iranit shihet nga ekspertët si një shkelje e pajustifikuar e ligjeve ndërkombëtare, me pasoja të rënda në rendin botëror dhe mijëra viktima.

Në këtë situatë, videot dhe imazhet me IA të prodhuara për klikime dhe përfitime materiale nuk janë të vetmet informacione të rreme që qarkullojnë. Një pjesë e mirë e materialeve të shpërndara në rrjetet sociale në gjuhën shqipe, nga burime që kryesisht ndajnë propagandën e Teheranit, synojnë të propagandojnë se Irani po e fiton luftën apo po i shkakton dëme të jashtëzakonshme Izraelit, SHBA-ve apo shteteve të tjera fqinje.

Një ndër shpërndarësit e këtyre materialeve është historiani Olsi Jazexhi, i cili përveç se është i pranishëm thuajse çdo natë në televizionet në Shqipëri, është po aq aktiv në rrjetet sociale ku ndan herë pas here mesazhe pro Iranit dhe “lajme” nga sulmet e Iranit në Izrael apo bazat amerikane në Lindjen e Mesme.

Jazexhi ka një faqe me rreth 7 mijë ndjekës, por videot e postuara prej tij marrin qindra mijëra shikime dhe komente.

Nga 28 shkurti deri në 10 mars, BIRN gjeti të paktën shtatë postime që pretendojnë bombardime të Iranit kundër shënjestrave në Izrael apo bazave të SHBA, të cilat ishin ose materiale të ricikluara nga ngjarje të vjetra në Ukrainë apo Izrael ose prodhime të inteligjencës artificiale.

Në mbrëmjen e 28 shkurtit, Jazexhi publikoi pamje që sipas tij tregonin shkatërrimin në bazën ushtarake amerikane në “Al Udeid” në Katar. Lajmi u shpërnda nga një sërë burimesh pro Iranit, por u verifikua si i rremë. Imazhet satelitore treguan se baza nuk ishte cenuar.

Jazexhi publikoi gjithashtu një video për të cilën pretendoi se tregonte shkatërrimin e një stacioni bërthamor izraelit. “Irani shkatërron stacionin nuklear izraelit të Dimones”, shkroi ai. Por një kërkim me imazh në Google tregon se pamjet janë të vitit 2017 dhe tregojnë një shpërthim deposh armatimi në Ukrainë.

Në 3 mars ai publikoi një video, gjerësisht të pranuar si prodhim me inteligjencë artificiale, që pretendoi se ishte shi raketash mbi Tel Aviv. Video ka 35 mijë shikime.

Postimet e tjera janë kryesisht imazhe dhe foto të nxjerra nga konteksti dhe koha. Një bombardim i Iranit që shkatërroi një kompleks banesash në Tel Aviv në qershor 2025, u paraqit si një ngjarje e 4 marsit dhe mori 115 mijë shikime. Një fjalim i një pastoreje protestante kontroverse amerikane, e njohur për përkrahjen e presidentit të SHBA-ve, Trump që u bë viral në vitin 2020 pa asnjë lidhje me konfliktin, u paraqit nga Jazexhi sikur ajo po lutej që të sulmohej Irani.

Paralelisht, edhe faqja online me emrin Dovleti i Naltsum, e cila shpërndan kryesisht mesazhe pro Turqisë dhe presidentit turk, Rexhep Taip Erdogan, ka publikuar një sërë imazhesh dhe videosh të rreme nga konflikti, përfshi imazhe të një gjasme bombardimi të Burj Khalifa. Faqja publikon vazhdimisht materiale të prodhuara me inteligjencë artificiale që marrin mijëra shikime. Vetëm një video e postuar të mërkurën, 11 mars, e cila sipas postuesit paraqet ushtarë amerikanë të kapur rob dhe ku duken qartë defektet e lëna nga IA, u shpërnda 20 herë dhe ka mbi 15 mijë shikime./BIRN

Foto ilustruse

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i ka kërkuar Kinës të shtyjë vizitën e tij të planifikuar në Pekin për shkak të luftës në Iran. "Mendoj se është e rëndësishme që unë të jem këtu," tha Trump të hënën në Washington.

Ky hap vjen ndërsa lufta SHBA–Izrael kundër Iranit po zgjerohet dhe Shtetet e Bashkuara po përballen me presion gjithnjë e më të madh ushtarak dhe ekonomik. Konflikti mund të riformësojë prioritetet e Uashingtonit dhe të tendosë marrëdhëniet tashmë të brishta me Kinën.

Trump pritej të shkonte në Pekin nga 31 marsi deri më 2 prill. Vizita e tij ishte shumë e pritur, duke pasur parasysh rivalitetin e thellë strategjik dhe tregtar midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës - një rivalitet që është bërë edhe më i mprehtë nën fushatën e tarifave të Trumpit.

Të martën (17.03.2026), Trump tha se udhëtimi do të zhvillohej "brenda pesë ose gjashtë javësh.” Ai tha: "Ne po punojmë me Kinën. Ata janë në rregull me këtë.” Të dielën, ai sugjeroi se koha e vizitës mund të varet nga një gjë: nëse Kina ndihmon për të zhbllokuar Ngushticën e Hormuzit,të cilën Irani e ka mbyllur de facto si përgjigje ndaj sulmeve SHBA‑Izrael.

Ende nuk ka një agjendë?

Si Kina ashtu edhe Shtetet e Bashkuara do të vazhdojnë të kujdesen pë ruajtjen e komunikimit lidhur me vizitën e Presidentit Trump në Kinë,” tha Lin Jian, zëdhënës i Ministrisë së Jashtme të Kinës, në një konferencë për shtyp të mërkurën.

Do të ishte udhëtimi i parë i Trumpit në Kinë gjatë mandatit të tij të dytë dhe fillimisht ishte planifikuar për të stabilizuar marrëdhëniet pas viteve të tensioneve lidhur me tregtinë, teknologjinë dhe ekuilibrin ushtarak në Indo‑Paqësor.

John Seaman nga Qendra për Studime Aziatike në Institut Français des Relations Internationales (Ifri) i tha DW‑së se shtyrja jep një sinjal të qartë: "Shtyrja e udhëtimit të shumëpritur në Pekin sugjeron qartë se Trump po ngec në Lindjen e Mesme — ashtu si SHBA ka bërë shpesh në të kaluarën — dhe për këtë arsye po humb fokusin ndaj Kinës.”

Seaman tha se vizita ende nuk ishte përgatitur plotësisht, pavarësisht takimeve planifikuese midis zyrtarëve amerikanë dhe kinezë në Paris. "Kjo lloj vizite kërkon muaj të tërë planifikimi serioz dhe negociatash,” u shpreh ai.

"Xi Jinping nuk është një udhëheqës që improvizon. Ka shumë gjasa që një udhëtim kaq pak i përgatitur të mos sillte ndonjë rezultat të rëndësishëm. Shtyrja u jep të dyja palëve më shumë kohë për t'i sqaruar gjërat.”

Claus Soong, analist në Mercator Institute for China Studies (MERICS), i tha DW‑së se "Irani mund të jetë pjesë e arsyes, por nuk është vetëm Irani. Faktori kryesor për shtyrjen është Parisi, ku të dyja palët u takuan dhe nuk arritën një konsensus se për çfarë do të flasin Trump dhe Xi në Pekin.

Shtyrja ka ringjallur shqetësimet në Kinë rreth besueshmërisë së Trump-it si partner bisedimesh."Shtyrja, në sytë e Pekinit, tregon se besimi i ndërsjellë po zbehet gjithnjë e më shumë,” tha Soong. "Fakti që Trump është i parashikueshëm pa dyshim që e shqetëson Pekinin.”

Lufta e Iranin riformaton prioritetet

Sipas ushtrisë amerikane, të paktën 200 ushtarë janë plagosur që nga fillimi i sulmeve kundër Iranit më 28 shkurt. Trembëdhjetë pjesëtarë të forcave amerikane janë vrarë. Grupi amerikan për të drejtat e njeriut HRANA deklaroi të hënën (16.03.2026) se brenda Iranit, më shumë se 3.000 persona janë vrarë deri tani.

Konflikti po përhapet në të gjithë Lindjen e Mesme. Irani ka kryer sulme me raketa kundër shteteve të Gjirit Persik që strehojnë baza amerikane. Ngushtica e Hormuzit - një nga rrugët më të rëndësishme të transportit të energjisë në botë - është tani praktikisht e mbyllur për eksportet e naftës, për shkak të frikës së minave dhe sulmeve.

Vetëm "tranzitet e errëta”, anije që lëvizin me sistemet e fikjes automatikisht të elemntëve të identifikimit dhe që ka shumë gjasa të jenë të lidhura me Iranin, po kalojnë ende.

Çmimet globale të transportit detar dhe të energjisë janë rritur. Trump u ka kërkuar importuesve të mëdhenj të naftës, përfshirë Kinën, të dërgojnë mbështetje detare. Por analistët thonë se Pekini  i cili e konsideron Teheranin si partner me shumë gjasa nuk do të bashkohet. "Pekini e di që koha nuk është në anën e SHBA‑së. Ata mund të presin dhe të shohin,” tha Soong.

"Nëse lufta zvarritet dhe Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur, rezervat e naftës do të shterojnë shumë shpejt. Kjo do t'i krijojë presion të madh Trump‑it, sidomos duke pasur parasysh se ai do të përballet me zgjedhjet afatmesme.”

Kina, blerësi më i madh i naftës iraniane, mund të jetë më pak e cënueshme nga kriza, sepse thuhet se zotëron rezervat më të mëdha të naftës në botë. Ajo gjithashtu vazhdon të importojë naftë nga Irani, tha Soong. Kjo i jep Pekinit një avantazh të rëndësishëm negociues në bisedimet me Uashingtonin.

Një armëpushim në luftën tregtare

Samiti në Pekin synonte të stabilizonte armëpushimin tregtar dhe teknologjik që Trump dhe Xi arritën në Busan në fund të vitit 2025. "Ekziston një ekuilibër, por është një ekuilibër frikësimi,” tha Soong.

"Është një pauzë, jo një fund i konkurrencës.” Kina u përgjigj ndaj tarifave të Trump‑it dhe kontrolleve amerikane të eksporteve të çipeve kompjuterike duke vendosur kufizime mbi eksportin e mineraleve të rralla drejt Shteteve të Bashkuara.

Kina i mbajti disa prej këtyre kufizimeve edhe pasi Uashingtoni uli tarifat.Trump tani dëshiron përparim në blerjet bujqësore përpara zgjedhjeve afatmesme. Më shumë importe kineze të pulave, mishit të viçit dhe kulturave bujqësore amerikane mund ta ndihmojnë atë me votuesit e shteteve bujqësore.

Rriten tensionet lidhur me Tajvanin

Çështjet e sigurisë po shtojnë presionin. Reuters raportoi javën e kaluar se një paketë armësh prej 14 miliardë dollarësh për Tajvanin është gati për t'u miratuar nga Trump. Ajo mund të shpallet pas vizitës së tij në Kinë. Paketës pritet t'i përfshihen sisteme të avancuara të mbrojtjes ajrore. Sipas Soong, Pekini e sheh këtë si provokim. "Për qeverinë kineze, kjo është një goditje për çfarëdo atmosfere pozitive që të dyja palët kanë provuar të ndërtojnë. Dhe Pekini nuk mund të presë që Trump të thotë se ai e kundërshton pavarësinë e Tajvanit interesi thelbësor ky i Pekinit.” Pekini deklaron se Tajvani është pjesë e Kinës dhe ka paralajmëruar se do të përdorë forcën, nëse është e nevojshme, për ta vënë ishullin nën kontrollin e tij. Sipas Soong, lufta në Iran mund të mos e ndryshojë menjëherë rivalitetin global, por ajo nxjerr në pah një prirje. "Nuk është ende një pikë kthese. Por tregon se gjatë mandatit të dytë të Trump‑it, mund të shohim një ndryshim në garën SHBA‑Kinë, ndërsa SHBA bëhet më pak popullore dhe më pak e aftë të mobilizojë aleatët.”/DW

Foto ilustruse

Pasi fillimisht shprehu mbështetje, presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, tani thotë se nuk dëshiron që kurdët e Iranit të përfshihen në fushatën ushtarake kundër Teheranit, të paktën jo tani për tani. Megjithatë, një grup kurdësh në mërgim po “përgatitet për luftë” për çdo rast, sipas një fotografi që vizitoi një nga bastionet e kurdëve iranianë.

Fotoreporteri Sedat Suna arriti të hyjë më 12 mars në një bazë malore të Komala, Fraksioni Reformist i një entiteti politik të armatosur i kurdëve iranianë në rajonin verilindor të Irakut, i cili së fundmi ka qenë në shënjestër të sulmeve me dronë nga Irani.

Ky grup i armatosur është pjesë e një aleance të disa partive politike kurde iraniane, që u formua pak para nisjes së fushatës ushtarake SHBA-Izrael më 28 shkurt.

Ai synon krijimin e një rajoni vetëqeverisës brenda Iranit, i ngjashëm me Rajonin gjysmautonom të Kurdistanit në Irak.

“Ata e shohin [luftën] si një mundësi”, tha fotografi për Radion Evropa e Lirë, duke shtuar se luftëtarët këmbëngulnin se nuk po presin “dritën jeshile” nga Shtetet e Bashkuara për t’u përfshirë në konflikt në Iran.

“Ata thonë se mund t’i marrin vendimet e tyre”, shtroi ai.

Një zëdhënës i partisë Komala ka premtuar se luftëtarët do ta “nisin çlirimin” në rajonin kurd të Iranit, me kusht që Shtetet e Bashkuara të premtojnë mbështetje.

Kurdët janë një grup etnik prej rreth 30–40 milionë njerëzish që jetojnë kryesisht në zona malore që shtrihen në pjesë të Iranit, Irakut, Sirisë dhe Turqisë.

Ky grup, kryesisht mysliman sunit, është një nga etnitë më të mëdha në botë që nuk ka shtet të vetin.

Kurdët iranianë jetojnë kryesisht përgjatë kufirit perëndimor të vendit dhe përbëjnë rreth 10 për qind të popullsisë së Iranit prej rreth 92 milionë banorësh.

Marrëdhëniet e kurdëve me Teheranin kanë mbetur të tensionuara qysh pas Revolucioni Islamik të Iranit në vitin 1979, kur udhëheqësit e rinj të vendit nisën vrasje masive ndaj kurdëve, të cilët konsideroheshin si kërcënim për integritetin territorial të Iranit.

Sot, vëzhguesit thonë se ka ndërlikime të mëdha lidhur me përfshirjen e mundshme të kurdëve në luftën e tanishme në Iran.

Kamran Matin, ekspert për Iranin në Universitetin Sussex, thotë se grupet kurde iraniane në mërgim gëzojnë mbështetje të gjerë brenda rajonit kurd të Iranit, por ai beson se vetëm një sërë kushtesh specifike do të hapnin rrugën që kurdët iranianë, si brenda ashtu edhe jashtë vendit, të hynin hapur në luftë kundër republikës islamike.

Së pari, sipas tij, forcat e regjimit iranian duhet të dobësohen ndjeshëm në Kurdistanin iranian. Për më tepër, grupet kurde do të kishin nevojë për një “zotim të qartë nga SHBA-ja për mbështetje afatgjatë ushtarake dhe politike, në formën e vendosjes së një zone ndalim-fluturimi mbi Kurdistanin iranian”.

Gjithashtu, ai thotë se do të duhej një premtim nga SHBA për mbështetje të të drejtave të kurdëve në Iran në të ardhmën.

Një shkallë e tillë angazhimi nga SHBA-ja duket e pamundur për momentin.

Mes raportimeve se CIA po armatoste grupe kurde në Irakun fqinj, Trump deklaroi më 5 mars se do të ishte “plotësisht dakord” nëse kurdët iranianë do të nisnin një kryengritje.

Më vonë ai e tërhoqi këtë deklaratë, duke u thënë gazetarëve se kishte përjashtuar përfshirjen e kurdëve, duke shtuar: “Nuk duam ta bëjmë luftën më komplekse se ç’është tashmë”.

Fotografi Suna thotë se mes luftëtarëve që ai vizitoi ekziston një ndjenjë e madhe simpatie për Shtetet e Bashkuara, madje disa prej tyre mbanin flamuj amerikanë në uniformat e tyre. Në Kurdistanin irakian, autoritetet kanë përjashtuar idenë që kurdët e Irakut të përfshihen në luftën në Iran.

Qubad Talabani, zëvendëskryeministër i Rajonit të Kurdistanit në Irak, u tha së fundmi gazetarëve: “Ne nuk jemi armë me qira”.

Në një mesazh që duket se u drejtohet grupeve militante kurde iraniane në Irak, qeveria rajonale e Kurdistanit ka deklaruar gjithashtu se “territori i Irakut nuk duhet të përdoret si pikënisje për sulme kundër vendeve fqinje”.

Nga ana e tij, Teherani ka kërcënuar se nëse ka ndonjë inkursion nga luftëtarët kurdë nga territori irakian, “të gjitha objektet e Rajonit të Kurdistanit të Irakut… do të jenë cak i sulmeve”./REL

Folto ilustruse

SHBA- Qeveria e Donald Trump po konsideron vendosjen e forcave tokësore në Iran dhe kontrollin e ngushticës së Hormuzit, me qëllim forcimin e forcave ekzistuese në luftën me Iranin. Sipas burimeve të Reuters, ky zhvillim do t'i ofrojë Presidentit Trump mundësi shtesë ushtarake për të zgjeruar operacionet në rajon.

Skenari i vendosjes së forcave tokësore në ishullin Harg dhe rajonin bregdetar të Iranit, i cili është i një rëndësie strategjike për shkak të eksportit të naftës, po diskutohet në kontekstin e planeve për të siguruar lundrimin në ngushticën e Hormuzit. Pavarësisht rrezikut në rritje, pasi ishulli është brenda rrezes së raketave dhe dronëve.

Mediat shkruajnë se vendosja e forcave tokësore është një rrezik i madh politik për Donald Trump, pasi opinioni publik në SHBA mbetet kundër luftës dhe operacioneve ushtarake në rajon. Dërgimi i forcave speciale për të sekuestruar uranium iranian me pasurim të lartë është përmendur gjithashtu si një veprim i mundshëm, megjithëse konsiderohet veçanërisht kompleks dhe i rrezikshëm.

SHBA në kryqëzimin e hakmarrjes iraniane

Pas 7,800 bombardimeve ajrore dhe rreth 120 sulmeve ndaj anijeve luftarake iraniane, SHBA vazhdon praninë e saj ushtarake në rajon, megjithëse tashmë ka pësuar humbje. Presidenti Trump, nuk e ka përjashtuar mundësinë e vendosjes së trupave tokësore në Iran nëse situata përshkallëzohet.

Trump po lë të hapur mundësinë e marrjes së përgjegjësisë në mënyrë të njëanshme për sigurinë e ngushticës së Hormuzit, nëse vendet e komunitetit ndërkombëtar refuzojnë të përfshihen në operacion./Dosja.al

Foto ilustruse

SHBA- Pentagoni amerikan i ka kërkuar administratës së presidentit Donald Trump t'i përcjellë Kongresit një kërkesë për financim emergjent prej 200 miliardë dollarësh për të mbuluar nevojat ekonomike të luftës së vazhdueshme kundër Iranit, e cila është në javën e tretë.

Sipas një raporti të Washington Post, duke cituar një burim qeveritar, kjo shumë tejkalon shumë koston e bombardimeve ajrore të kryera deri më tani dhe mund të lidhet me prodhimin urgjent të sistemeve armësh me rëndësi të lartë.

Financimi në fjalë dhe nevojat ushtarake

Mediat shkruajnë se kjo shumë do të tejkalojë shumë koston e bombardimeve ajrore që kanë ndodhur tashmë, me buxhetin që synon kryesisht rritjen e prodhimit të armëve kritike të përdorura nga forcat amerikane dhe izraelite. Në tre javët e fundit, SHBA dhe Izraeli kanë goditur mijëra objektiva dhe kërkesa për sisteme armësh është rritur në qiell.

Kjo shumë, e cila kërkohet drejtpërdrejt nga Pentagoni, mund të përdoret për të forcuar operacionet ushtarake në Iran, por edhe për të përmbushur nevojat e shtuara për sisteme armësh dhe infrastrukturë ushtarake, të cilat konsiderohen kritike për fazën tjetër të konfliktit. Megjithatë, mbetet e paqartë se sa Shtëpia e Bardhë do t'i kërkojë përfundimisht miratimin Kongresit, pasi disa zyrtarë vlerësojnë se kërkesa e Pentagonit ka pak shanse të kalojë, duke pasur parasysh reagimet e forta në Kongres.

Republikanët kanë shprehur mbështetje për financimin shtesë, por nuk kanë rënë dakord për një strategji të qartë legjislative dhe mbetet e pasigurt nëse ata do të jenë në gjendje të kalojnë pragun prej 60 votash në Senat.

Strategjia pas kërkesës së Pentagonit

Kërkesa për fonde shtesë vjen pas luftës kundër Iranit, e cila tashmë ka kushtuar më shumë se 11 miliardë dollarë në javën e parë. Me fillimin e sipërmarrjes së përbashkët SHBA-Izrael në fund të muajit të kaluar, administrata Trump kishte filluar të përgatiste një kërkesë për fonde shtesë për të përmbushur nevojat ushtarake në rritje.

Përpjekja për financim i është besuar zëvendëskomandantit të mbrojtjes Steven Feinberg, i cili është përqendruar në rritjen e prodhimit të municioneve me precizion të lartë, i cili është varfëruar për shkak të operacioneve intensive ushtarake, sipas zyrtarëve./Dosja.al

Foto ilustruse

SHBA- Presidenti amerikan Donald Trump, në një postim në Truth Social, paralajmëroi se SHBA do të shkatërrojë plotësisht fushën e madhe të gazit iranian në South Pars të Irani nëse Teherani vazhdon sulmet e tij ndaj Katarit.

Në postimin e tij, Trump mbështeti sulmin izraelit në fushën strategjike të gazit të Iranit, duke theksuar se ai iu dërgua si një mesazh Iranit për veprimet e tij në ngushticën e Hormuzit.

Postimi i Trump

Izraeli nga zemërimi për atë që ndodhi në Lindjen e Mesme, sulmoi dhunshëm një objekt të madh të njohur si fusha e gazit South Pars në Iran. Një pjesë relativisht e vogël e fushës u godit. Shtetet e Bashkuara nuk kishin dijeni për këtë sulm dhe Katari nuk kishte absolutisht asnjë përfshirje, as nuk e dinte se do të ndodhte. Fatkeqësisht, Irani nuk ishte në dijeni të kësaj ose ndonjë prej ngjarjeve përkatëse rreth sulmit në South Pars dhe sulmoi padrejtësisht dhe pa bazë një pjesë të objektit LNG të Katarit.

Nuk do të ketë më sulme nga Izraeli në fushën e saj,  nëse Irani, në mënyrë naive, nuk vendos të sulmojë Katarin. Në këtë rast, Shtetet e Bashkuara të Amerikës, me ose pa ndihmën ose pëlqimin e Izraelit, do të hedhin në erë masivisht të gjithë fushën e gazit në Parsin e Jugut me një forcë dhe fuqi që Irani nuk e ka parë kurrë më parë ose nuk e ka njohur. Nuk dua ta lejoj këtë shkatërrim për shkak të implikimeve afatgjata që do të ketë për të ardhmen e Iranit, por nëse LNG e Katarit sulmohet përsëri, NUK DO TË HEZITOJ TA BËJ KËTË. Faleminderit për vëmendjen tuaj ndaj kësaj çështjeje.

Sulmi izraelit në South Pars 

Mediat shkruajnë se sulmi i Izraelit në South Pars, fusha më e madhe e gazit në Iran, shkaktoi reagime ndërkombëtare dhe e shtyu Uashingtonin ta mbështesë atë si një paralajmërim të ashpër për Teheranin. Trump, sipas informacioneve nga Wall Street Journal, ishte në dijeni të sulmit para se të ndodhte dhe beson se mesazhi i është dërguar qeverisë iraniane për shkak të bllokadës së ngushticës së Hormuzit.

Administrata amerikane, ndërsa mbështet sulmin në përgjigje të strategjisë së Iranit për të kufizuar lundrimin në ngushticën e Hormuzit, thekson se Trump është kundër sulmeve të mëtejshme në infrastrukturën energjetike të Iranit nëse Irani nuk vazhdon të përshkallëzojë tensionet në rajon./Dosja.al

Foto ilustruse

Çmimet e naftës dhe gazit natyror u rritën ndjeshëm pas raportimeve për sulmet e para ndaj objekteve prodhuese në Iran gjatë luftës, përfshirë edhe fushën më të madhe të gazit natyror në botë. Këto incidente shënojnë një përshkallëzim të madh të konfliktit, i cili deri më tani kishte kursyer në pjesën më të madhe infrastrukturën energjetike të Iranit.

Nafta Brent, standardi global, u rrit me 5% në rreth 109 dollarë për fuçi. WTI, standardi amerikan, u rrit me 2.5% në 98 dollarë për fuçi. Çmimet referencë të gazit natyror në Europë, për furnizimet e muajit prill, u rritën me më shumë se 7%.

Agjencitë gjysmëzyrtare iraniane të lajmeve Fars dhe Tasnim raportuan se disa objekte kyçe të industrisë së naftës dhe gazit natyror në vend, përfshirë rafineritë, u goditën nga sulme SHBA-Izrael, ndërsa shërbimet e emergjencës po punojnë për të vënë nën kontroll zjarret.

Tasnim përmendi South Pars, fushën më të madhe të gazit natyror në botë, dhe Assaluyeh, që përfshin objekte të naftës dhe petrokimisë. South Pars ndahet me Katarin, i cili tashmë ka mbyllur impiantin më të madh në botë të gazit natyror të lëngshëm.

Më herët gjatë luftës, Izraeli sulmoi një depo karburanti në Teheran dhe të premten Shtetet e Bashkuara goditën infrastrukturë ushtarake në ishullin Kharg të Iranit, por sulmet e së mërkurës shënojnë goditjet e para ndaj objekteve prodhuese.

Sulmet e fundit do të shtojnë frikën për një luftë më të zgjatur. “Tregjet e energjisë po detyrohen të reflektojnë vazhdimisht në çmime një ndërprerje më të gjatë të flukseve të naftës dhe gazit përmes Ngushticës së Hormuzit, pa asnjë shenjë de-eskalimi apo rifillimi të rrjedhës së naftës dhe LNG-së përmes këtij kalimi kyç,” shkroi Warren Patterson, drejtues i strategjisë së mallrave në ING, në një analizë këtë javë.

Nafta Brent u mbyll në 103.42 dollarë të martën, niveli më i lartë që nga fillimi i luftës, ndërsa Irani intensifikoi sulmet ndaj infrastrukturës energjetike në Gjirin Persik. Çmimet e naftës janë rritur me rreth 40% që kur SHBA-ja dhe Izraeli sulmuan Iranin më 28 shkurt.

Iraku dërgon naftë përmes Turqisë

Lëvizjet e çmimeve të naftës treguan se tregtarët nuk u qetësuan shumë nga lajmi se Iraku kishte arritur një marrëveshje për të rifilluar një sasi të vogël eksportesh nafte përmes Turqisë, duke anashkaluar Ngushticën e Hormuzit të bllokuar.

Eksportet e naftës nga fushat e Kirkukut në Irak pritet të rifillojnë nga porti turk i Ceyhan-it, pasi Qeveria Rajonale e Kurdistanit, e cila kontrollon një pjesë të veriut të Irakut, ra dakord të lejojë rrjedhën e naftës përmes tubacionit Rajoni i Kurdistanit–Ceyhan.

Qeveria federale e Irakut dhe KRG “ranë dakord gjithashtu të ndërmarrin masat e nevojshme të sigurisë për të mbrojtur fushat e naftës dhe për të garantuar vazhdimësinë e eksporteve,” tha KRG në një deklaratë të martën.

Eksportet përmes këtij tubacioni do të jenë në nivelin e 250,000 fuçive në ditë, një “pikë uji në oqean”, sipas Neil Wilson, strateg në platformën tregtare Saxo. Megjithatë, rifillimi i këtyre flukseve është ende “një lajm pozitiv në raport me luftën që po zien,” tha ai në një analizë.

Për kontekst, Iraku prodhonte rreth 4.5 milionë fuçi naftë në ditë para fillimit të luftës, sipas Administratës së Informacionit për Energjinë në SHBA. Mbyllja pothuajse e plotë e Ngushticës së Hormuzit do të thotë se rreth 20 milionë fuçi naftë dhe produkte nafte, rreth një e pesta e furnizimit global, bllokohen çdo ditë nga tregu ndërkombëtar.

Veçmas, një burim sigurie iranian i tha CNN se Teherani është në diskutime me tetë vende jashtë Lindjes së Mesme për të garantuar kalim të sigurt nëpër Ngushticën e Hormuzit për cisternat që transportojnë naftë të tregtuar në juanë kinezë. Nafta zakonisht tregtohet në dollarë, por një përjashtim është nafta ruse, e cila tregtohet në rubla ose juanë.

Çmimet e karburantit në SHBA rriten

Çmimet e benzinës në Shtetet e Bashkuara arritën nivelin më të lartë në gati dy vjet e gjysmë, duke i dhënë një goditje tjetër amerikanëve që po përpiqen të përballojnë jetesën.

Çmimi i një galoni benzine të zakonshme u rrit edhe me 5 cent, mesatarisht në 3.84 dollarë, niveli më i lartë që nga 25 shtatori 2023, sipas Shoqatës Amerikane të Automobilave.

Benzina tani kushton mesatarisht 4 dollarë ose më shumë në shtatë shtete dhe ka kaluar 5 dollarë për gallon në Kaliforni, Havai dhe Uashington, sipas AAA.

Çmimi mesatar në nivel kombëtar është rritur me 86 cent në vetëm 18 ditë, një rritje prej 29%, një nga rritjet më të shpejta të regjistruara ndonjëherë. Rritja e shpejtë është e krahasueshme, në përqindje, me goditjen e çmimeve të karburantit gjatë uraganit Katrina, kur stuhia goditi Bregun e Gjirit në verën e vitit 2005, duke nxjerrë jashtë funksionit një pjesë të madhe të kapaciteteve të përpunimit të naftës në SHBA.

Për tregtarët e naftës, fokusi mbetet te kohëzgjatja e luftës. Gjithashtu të mërkurën, Irani ndërmori sulme të reja ndaj Izraelit, duke premtuar hakmarrje për vrasjen e dy drejtuesve të lartë iranianë këtë javë, përfshirë shefin e sigurisë Ali Larijani. Dy persona u vranë nga copëzat e një rakete në Tel Aviv, sipas policisë, dhe disa zona të qytetit u goditën nga mbetje që ranë nga ajri./CNN