LIVE UPDATES
Aktualitet

“Frika për të nesërmen dhe djepi që tundnin”/ Besnik Mustafaj: Një roman për nënën dhe një palë opinga për Hrusho

13 Nëntor 2019, 12:43 Nga DOSJA
“Frika për të nesërmen dhe djepi që tundnin”/

TIRANË-Nëna nuk kishte njeri për  t’ia besuar frikën e vet. Një frikë e tillë përbënte në vetvete një akt politik subversiv ndaj regjimit, penalisht të dënueshëm rëndë”. Nëna e Besnik Mustafajt, vjen në roman si një grua e heshtur, e ndrojtur e thjeshtë dhe duarartë. Është një grua e veriut të largët që në fundin e viteve 1950 vihet për herë të parë në një situatë të re- e thirrur nga zyrat e shtetit për një sekret madhor të cilin nuk mund ta ndajë me askënd.

Prej asaj kohe ajo i merr zët zyrat, pushtetin, funksionarët dhe njihet me frikën e (pa)arsyeshme të këtyre fuqive që krejt papritur i japin një liri që mund ta keqpërdornin. Ky roman i Besnik Mustafajt është shkruar me kërkesën e saj, ajo ia ka besuar të birit gjithë dhembjet, ndonëse kur ajo vuante ai ishte veçse një kërthi në djep. “Dëmtuar gjatë rrugës. Roman me fund të lumtur sjell megjithatë vetminë e njeriut në shoqëri, prej se gjendet në jetën e tij edhe frika se do të dëmtojë jetët e njerëzve që do”. Libri i botuar nga “Toena” sjell jetën e një gruaje, duke përfaqësuar qindrat si ajo, me frikë për të nesërmen dhe djepin që tundnin.

Pse një roman për jetën e nënës?

Nëna, domethënë amësia mbart gjithsesi një kuptim të shumëfishtë konkret dhe simbolik. Në romanin tim ajo i mbart të gjitha këto kuptime. Por lexuesi duhet të mbajë mirë parasysh se nuk është një roman autobiografik e as biografik për nënën time.
Për kureshtjen e lexuesve tuaj po ju tregoj se vetëm fakti zanafillor i romanit është i vërtetë. Nëna ime kishte një dhunti të madhe për punët e dorës, me grep, me vegjë apo edhe me gjilpërë. E kishte edhe shumë të zhvilluar ndjenjën e të bukurës. Në vitin 1959, kur do të vinte Hrushovi në Shqipëri, asaj iu ngarkua nga Komiteti i Partisë i Tropojës detyra të bënte një palë opinga tradicionale, që delegacioni i tropojanëve pjesëmarrës në pritjen e tij në Tiranë, do t’ia dhuronte mysafirit të jashtëzakonshëm. Nëna ime nuk do të ishte pjesë e këtij delegacioni. Ky fakt është sigurisht strumbullar në ndërtimin e historisë romaneske, por është i pamjaftueshëm për t’i dhënë romanit natyrë biografike apo autobiografike. Gjithçka ndodh me personazhin tim “Nëna” është rezultat i punës time si shkrimtar. Ndryshe ajo nuk do t’i merrte të gjitha kuptimet që priten nga një personazh letrar.

Çfarë e bëri atë të ketë aq frikë nga zyrat e pushtetit, sa nuk shkeli as në zyrën tuaj si ministër?

Shpresoj ta kem treguar bukur në roman se çfarë e bëri atë të ketë aq frikë nga zyrat e pushtetit. “Nëna” në romanin tim nuk është një personazh që e bën politikën. Ajo vetëm e pëson politikën. Rrjedhimisht, përjetimet e saj janë ato të një personazhi të pafuqishëm përballë politikës. Vetëdija e pafuqisë është dërrmuese për njeriun. Në këtë roman unë kam synuar ta tregoj ekzistencën e shqiptarit të thjesht nën diktaturë jo duke e kërkuar dramën në vatrën e dukshme të dhunës e që ishin burgjet apo internimet, por në atë pjesë të skenës që paraqitej si suksesi i regjimit e ku jetonte shumica absolute e popullsisë.

Një liri kaq e madhe të çorodit, zbuloi nëna. A peshon liria kaq shumë?

Nuk është fjala këtu për liri politike. Personazhit tim i jepet liria të zgjedhë modelin e opingave, masën e tyre, materialin me të cilin do t’i thurë. Është një liri e padëshiruar nën një regjim të tillë, sepse ju jep mundësi atyre që do të vlerësojnë punën, të të bëjnë fajtor pse nuk ke zgjedhur pikërisht atë, që kishin ata ndër mend. Një liri e tillë e vogël dhe krejt e natyrshme në kontekstin e një shoqërie politikisht të lirë, në kontekstin e një regjimi diktatorial shndërrohet në një kurth të ankthshëm për individin.

A ishte nëna juaj kaq naive? Apo i duhej të shtirej si e tillë?

Personazhi im nuk shtiret aspak. Por as naiv nuk është krejt. Do të thosha se jam përpjekur të jap një arketip të njeriut të popullit, që Enver Hoxha ka parasysh kur ju drejtohet “Jeni ju, pa jemi ne” dhe që Edi Rama kryeministër e ka përsëritur njëherë, ndoshta padashje, por duke zbuluar subkoshiencën e vet si politikan. Personazhi im është një njeri në kufijtë e trushplarjes, për t’u shndërruar pastaj në “njeriu i ri”, që do të thotë se imuniteti i tij njerëzor është në kufijtë e rënies përfundimtare. Fatmirësisht kjo rënie nuk ndodhi.

Ju flisni për një letër anonime, për tundimin e burrave kur shihnin shoqen Vasilika dhe për mbërritjen e çështjes deri te Enveri. Sa larg mund të shkojë imagjinata e shkrimtarit, apo është historia e ndodhur që e tejkalon atë?

Gjatë përgatitjeve për shkrimin e romanit, kam lexuar “me laps në dorë” një botim tematik të shtëpisë botuese “8 Nëntori” të vitit 1986, prej afro një mijë faqesh, ku është përfshirë gjithçka ka thënë e shkruar Enver Hoxha gjatë jetës së tij politike për qasjen e Partisë së Punës ndaj problematikave të edukimit të gruas shqiptare. Më nevojitej një informim i tillë për t’i dhënë sidomos gjuhës së romanit tim vërtetësi historike. Episodin, që ju përmendni, e kam marrë në një nga fjalimet e tij mbajtur diku nga fundi i viteve ’60 të shekullit të kaluar. Pra, në këtë rast, siç edhe ju e përmendni, historia e tejkalon imagjinatën e shkrimtarit. Por duhet kuptuar drejt kjo që po them. Në romanin tim ky episod nuk vjen si një citim. Episodi është bërë lëndë e imagjinatës time, për t’u përfshirë natyrshëm në historinë e romanit.

Marrë nga G.SH

(a.m/dosja.al)

Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:

View Results

Aktualitet Aktualitet Besnik Mustafaj romani per nenen Besnik Mustafaj romani per nenen

Sondazh

Poll

Djali mbyti babanë në Divjakë, flet i afërmi: Kanë patur debate, s'e di ç'ka ndodhur

Djali mbyti babanë në Divjakë, flet i afërmi: Kanë patur debate, s'e di ç'ka ndodhur

Djali vret babain në Lushnje, arrestohet nga policia, i riu ishte dënuar me 13 vite burg

Skandali me evazionin fiskal, Kryemadhi i përgjigjet ministres Ibrahimaj

Denoncimi i Kryemadhit: Nuk ka asnjë njoftim nga institucionet ligjzbatuese për kompanitë në fjalë

Evazioni fiskal me inceneratorët, Ibrahimaj: Asgjë nuk është e re, zhurmë në vigjilje të protestës

Thirrja e Komitetit,Rakacolli:Bëjmë apel për kryerjen e vaksinimit,mbani maskat në vendet e mbyllura

Covid në vend/ Tomini: Ka rritje infektimesh. Bino: Ka rënë përqindja e vaksinimeve në Shqipëri

Brenda dhomës që u përfshi nga flakët në Spitalin e Fierit, dëme të shumta materiale

Vendimi i Qeverisë: Rriten me 6% pagat në sistemin arsimor parauniversitar

Berisha thirrje policëve: Çdo presion ndaj qytetarëve do marrë ndëshkim personal dhe ligjor

Rritet pagat e personelit shëndetësor, Manastirliu: Shpërblim për mjekët që punojnë larg banesave

Do futen protestuesit në kryeministri? Berisha: Çdo opsion është i mundshëm

Sali Berisha: Për Ramën qytetarët ekzistojnë vetëm për t’i vjedhur. Përgjigjen e merr nesër

7 korriku/ Berisha: Nesër bashkë me temperaturat rritet urrejtja popullore

Urdhëri krijon debat në komision, inxhinieria: Nuk na duhet, Balluku s'na hap derën

Zjarri në spitalin e Fierit, mjeku: Është djegur lavatriçja e larjes së filmave

Tym dhe flakë/ Zjarr në katin e parë të spitalit të Fierit, evakuuohen pacientët

Kapet shtëpi bari në Fier, heroinë, kanabis në proces tharjeje e armë zjarri

Kryemadhi i përgjigjet Veliajt: Takohemi në SPAK

SPAK thirri të moshuarit? Kryemadhi: Shashka, s'është aspak e vërtetë

Kryemadhi paralajmëron: SPAK ta thërrasë urgjent dhe ta kthejë nga Holanda Edi Ramën

Kryemadhi zbulon bisedën me djalin e pensionistit 30 mln USD pasuri: Kontrata s'ka firmën e tij

Kryemadhi: Kam qindra fatura për SPAK-un, Rama ka vjedhur 189 mln dollarë

Belinda Balluku: Aeroporti i Vlorës synon që të ofrojë fluturime përtej oqeanit

Në takim me Ramën, investitori: Në 1992 Shqipëria kishte vetëm rrugë me gropa dhe Mercedezë të zinj

Balluku: Kemi projekte të reja. Ibrahimi: Investimet strategjike, ligji që zhvillon turizmin në vend

Investitori pyet për pronat, Rama: Në Shkodër tokat u ndanë si burrat, po bëhet digjitalizimi

"Veza apo pula?" Investitori pyet për objektinvin e infrastrukuturës, Rama: Eja na habit me ide

Rama: Sistemi i drejtësisë në Shqipëri ka probleme, nuk është aty ku duhet

Rama: Në Shqipëri protestohet para zyrës time sepse të gjithë janë kryeministra më vete

Kush ishte VIP-i? Rama: Kërkoi armatime për të hyrë në Tiranë, Garda kishte vetëm pistoleta

Zjarr në një banesë në Vlorë, nxirret në kohë i moshuari

Rama: SHELL ka kryer zbulim të rëndësishëm të gazit e naftës nëntokë në Shqipëri

Motori 'zbor' në Tiranë, policia bihet nga pas, arrestohet i riu që e drejtonte

DEBAT në Kuvend! Dhimitri shkon pa shifra, Çupi: S’jemi në orë mësimi këtu, të drejtojmë gishtin

Droni i Policisë kap “mat” shkelësit e qarkullimit, ja sa do gjobiten

Rama feston 58-vjetorin e lindjes, suprizohet nga zv/Presidenti i Hagës, dhurata mbetet mister

"S'i kam të shkruara si ti", Mziu përplaset me Denajn, socialiste: S'matesh me mua

Salianji: Xhafajt s'iu hetua pasuria, Geronin do e denoncoja miliona herë nëse do kisha mundësi

I gjithë grupi i Berishës në mbështetje të tij, Salianji: S'ftova njeri se s'po shkoja në dasmë

Tentoi të vriste vëllanë për plazhin në Radhimë, momenti i arrestimit të autorit

A do shkojë në burg Salianji? Deputeti: S’hidhem dot përpjetë, respektoj vendimin

Marrja e vendimit në Apel u shty, Salianji: Kam dorëzuar të gjitha provat

E gjithë PD-ja në mbështetje të Salianjit, pamjet brenda sallës së gjyqit, 10 deputetë futen brenda

PD në Gjykatë

Rezoluta e KLP/ Bardhi: Duhet pjesa me rekomandimet e papërmbushura. Bushka: Disa s'kanë justifikim

Salianji mbërrin në Gjykatë, e shoqëron Flamur Noka, Luçiano Boçi e Luan Baçi

Përplasje me armë për pronësinë e plazhit në Radhimë, vëllai qëllon të vëllanë

Të shtënat në Radhimë, turisti norvegjez: Dëgjuam krisma e ia futëm vrapit

'Alarm i madh për KLP'/Bojkoti i avokatëve, Alibeaj:Po i hapet dera kriminelëve të dalin nga burgjet