LIVE UPDATES
Bota

Vdes fitues i çmimit Nobel, shkrimtari japonez Kenzaburo Oe

Shumë nga tregimet dhe esetë e tij prekën ngjarjet formuese në jetën e tij, duke përfshirë ndikimin e luftës në shoqërinë japoneze në romane si The Silent Cry – të cilën komiteti i Nobel e konsideroi kryeveprën e tij – dhe lindjen e djalit të tij Hikari, që e bëri atë të eksplorojë përvojën si baba i një fëmije me aftësi të kufizuara në romanet "Një çështje personale" dhe "Një jetë e qetë".

13 Mars 2023, 16:50 Nga k.m.
Vdes fitues i çmimit Nobel, shkrimtari japonez Kenzaburo Oe
Kenzaburo Oe

JAPONI- Kenzaburo Oe, fitues i çmimit Nobel në letërsi, ka ndërruar jetë sot në moshën 88-vjeçare. Oe trajtoi një gamë të gjerë temash nga militarizmi dhe çarmatimi bërthamor te pafajësia dhe trauma, dhe ai u bë një "kampion" për të pazëshmit përballë asaj që ai i konsideronte si dështimet e vendit të tij. I konsideruar nga disa në Japoni si me ndikim perëndimor, stili i Oe-së shpesh krahasohej me William Faulkner; me fjalët e tij, në shkrime ai “fillonte nga çështjet e tij personale dhe më pas do ta lidhte me shoqërinë, shtetin dhe botën”.

"Vdekja e Oe, më 3 mars, ishte për shkak të pleqërisë,"- tha botuesi i tij Kodansha.

Shumë nga tregimet dhe esetë e tij prekën ngjarjet formuese në jetën e tij, duke përfshirë ndikimin e luftës në shoqërinë japoneze në romane si The Silent Cry – të cilën komiteti i Nobel e konsideroi kryeveprën e tij – dhe lindjen e djalit të tij Hikari, që e bëri atë të eksplorojë përvojën si baba i një fëmije me aftësi të kufizuara në romanet "Një çështje personale" dhe "Një jetë e qetë".

Henri Miller dikur e krahasoi Oe me Dostojevskin, në "gamen e tij të shpresës dhe dëshpërimit", ndërsa Eduard Said, një mik prej 20 vitesh, vuri në dukje "fuqinë e tij të jashtëzakonshme të të kuptuarit". Laureati i tij, Kazuo Ishiguro dikur e përshkroi atë si "vërtet të denjë, modest, çuditërisht të hapur dhe të ndershëm", ndërsa përkthyesi i tij, John Nathan, e vlerësoi atë me krijimin e një gjuhe të tijën, në mënyrën e Faulkner-it.

I lindur në vitin 1935 në Ose, një fshat i largët në pyjet e Shikokut, Oe ishte i pesti nga shtatë fëmijët, i rritur në përrallat popullore të gjyshes dhe nënës së tij. Kur babai i Oe u vra në luftën e dytë botërore në vitin 1944, nëna e tij filloi ta edukonte atë me libra, duke përfshirë Aventurat e Huckleberry Finn dhe Aventurat e mrekullueshme të Nils Holgersson, ndikimin e të cilave, tha ai në fjalimin e tij për pranimin e Nobelit në vitin 1994, do i mbarte deri në varr.

I rritur duke besuar se perandori i Japonisë ishte një zot i gjallë, Oe u trondit në moshën 10vjeçare kur dëgjoi për herë të parë zërin e perandorit Hirohito, fill pasi u dorëzua pas bombardimeve të Hiroshima dhe Nagasaki. Të gjitha besimet e tij u përmbysën.

Oe ishte i vetmi nga vëllezërit e motrat e tij që shkoi në universitet, studioi frëngjisht dhe u bë gazetar. Ai filloi të botonte trillime në vitin 1957 dhe brenda një viti nxorri novelën e tij, Shiiku ( Kapja), rreth një miqësie midis një fëmije japonez dhe një të burgosuri amerikan të zi, libër që fitoi çmimin Akutagawa në moshën 23 vjeçare.

Oe u bë gjithnjë e më shumë politik, duke demonstruar kundër rinovimit të traktatit të sigurisë së Japonisë me SHBA-në, luftës së Vietnamit dhe madje marshoi në Paris në 1961 me Jean-Paul Sartre dhe Simone de Beauvoir kundër luftës algjeriane. Ai u bë me shpejtësi një shkrimtar kulti në mesin e të rinjve japonezë të pasluftës, duke shprehur zemërimin e tyre ndaj qeverisë së vendit. Ai i tha Paris Review në 2007 se e konsideronte veten një anarkist: “urt Vonnegut një herë tha se ai ishte një agnostik që respekton Jezu Krishtin. Unë jam një anarkist që e do demokracinë.

I ndikuar nga Sartri dhe letërsia amerikane, Oe krijoi shumë antiheronj të zhveshur dhe grotesk. Kritikët japonezë talleshin se shkrimet e tij mbanin “erë gjalpi”, pasi pretendonin se ishte njollosur nga sintaksa perëndimore, dhe ai u bë një objektiv i konservatorëve japonezë për kritikat e tij ndaj perandorit dhe për përshkrimin e tij të Japonisë si patetike dhe të nënshtruar në disa histori seksualisht eksplicite.

Në vitin 1960 Oe u martua me gruan e tij, Yukari. Tre vjet më vonë fëmija i tyre i parë, Hikari, lindi me një hernie në tru dhe mjekët u kërkuan prindërve që ta linin të vdiste. Oe pranoi se një herë kishte uruar për vdekjen e djalit të tij – një mendim “i turpshëm”, shkroi ai më vonë. Por takimet me të mbijetuarit e Hiroshimës një muaj më vonë ishin transformuese dhe çuan në krijimin e esesë së tij, Hiroshima Notes.

"Unë u trajnova si shkrimtar dhe si një qenie njerëzore nga lindja e djalit tim,"- i tha ai Guardian në 2005. Hikari vazhdoi të bëhej një mrekulli muzikore dhe një kompozitor fitues i çmimeve, me Oe që tha se muzika e tij ishte shitur më shumë se çdo roman i tij dhe se ai ishte krenar.

Oe shkroi shumë baballarë të trilluar me djem me aftësi të kufizuara, në libra të tillë si A Personal Matter, The Silent Cry dhe A Quiet Life, i cili u përshtat edhe për kinematë. Në vitin 1995, ai shkroi një përmbledhje eseistike më të shitur, "Një familje shëruese", në të cilën ai vlerësoi Hikarin që i mësoi atij fuqinë shëruese të artit. Ai hodhi poshtë akuzat se kishte shfrytëzuar djalin e tij duke shkruar për të kaq sinqerisht: Marrëdhënia jonë është e vërtetë. Është gjëja më e rëndësishme: jeta vjen e para dhe letërsia e dyta… Jam gjithmonë i lumtur që jam me të. Mund të jem shumë i vetmuar dhe i frikësuar nga njerëzit. Por me djalin tim jam shumë i lirë.

Në fillim të viteve 1990, Oe u zotua të ndalonte së shkruari trillime, duke thënë se Hikari kishte gjetur tani zërin e tij dhe se tre librat në trilogjinë e tij The Flaming Green Tree sinjalizuan se karriera e tij po afrohej fundit. Por fitimi i çmimit Nobel në 1994 ndryshoi mendjen e tij. Vetëm disa ditë më vonë, ai refuzoi Urdhrin e Kulturës të Japonisë me arsyetimin se ai refuzoi të "njohë çdo autoritet, çdo vlerë, më të lartë se demokracia".

Kjo skandalizoi Japoninë dhe ai mori kërcënime me vdekje./TheGuardian

kenzaburo oe japoni

Sondazh

Poll

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje

"Studentët të ndërrojnë qeverinë"/ I riu thirrje të forta nga protesta: Mos u largoni nga Shqipëria