LIVE UPDATES
Bota

"Përplasja e titanëve!" The Economist: Gjigantët e rinj të Wall Street-it po thyejnë kufijtë e vjetër

Disa gjigantë janë reflektim i madhësisë së ekonomisë së Amerikës. Për shembull, Banka JPMorgan Chase është kaq e madhe sepse e tillë është edhe Amerika. Por të tjerët kanë filluar të kenë më tepër peshë sepse ka ndryshuar struktura e tregjeve.

21 Qershor 2025, 07:42 Nga M.B
"Përplasja e titanëve!" The Economist: Gjigantët e rinj
Foto ilustruese

SHBA- Gjigantët e rinj të Wall Street-it po thyejnë kufijtë e vjetër, shkruan The Economist.

“Rritja e pjesëmarrjes popullore në transaksionet e letrave me vlerë e ka vendosur pasurinë e kombit nën kontrollin e financuesve”.

Kështu shkruhej në raportin e Senatit mbi shkaqet e rrëzimit të bursës në vitin 1929. Bota po përjeton sërish një epokë financuesish të fuqishëm. Disa gjigantë janë reflektim i madhësisë së ekonomisë së Amerikës. Për shembull, Banka JPMorgan Chase është kaq e madhe sepse e tillë është edhe Amerika. Por të tjerët kanë filluar të kenë më tepër peshë sepse ka ndryshuar struktura e tregjeve.

Fondet e bazuara në indeks dhe format e tjera të investimit pasiv në tregjet publike janë rritur në mënyrë të pashmangshme. Kjo ka qenë e volitshme për menaxherë asetesh si BlackRock dhe Vanguard, që mbizotërojnë produktet e investimeve me kosto të ulët. Janë rritur shumë edhe aktorët jobankarë në tregjet private, që janë tregjet që tregtojnë në kompani private dhe japin kredi jolikuide. Apollo, Blackstone dhe KKR së bashku kanë nën kontroll 2.6 trilionë dollarë në asete, nga 570 miliardë dollarë një dekadë më parë, kryesisht për shkak të zgjerimit të veprimtarive të kreditimit.

Kapitalizimi i përgjithshëm i tregut i këtyre firmave dhe i BlackRock është rritur gjatë së njëjtës periudhë nga 125 miliardë dollarë në 500 miliardë dollarë, duke shkuar nga 10% e vlerës në bankat e Amerikës, në 21% tani. Disa fonde të mëdha mbrojtëse, si Citadel dhe Millennium, kanë përthithur kapital dhe fuqi truri nga pjesa tjetër e industrisë së tyre. Vitin e kaluar, fondi Jane Street fitoi po aq të ardhura nga tregtimi sa edhe Banka Morgan Stanley.

Sferat e ndikimit të këtyre gjigantëve, mbivendosen. Apollo i ngjan një kompanie të sigurimit të jetës më shumë sesa një fondi të kapitalit privat, siç ka qenë (dhe ende trajtohet si i tillë). Firmat më të mëdha të kapitalit sipërmarrës janë rritur shumë. Ato nuk janë më thjesht ortake të vogla, por u ngjasojnë kushërinjve më të mëdhenj në kapitalin privat (General Catalyst, një firmë e tillë, madje ka krijuar një divizion për menaxhimin e pasurisë).

Disa fonde të mëdha mbrojtëse ofrojnë likuiditet duke vepruar si ndikues të mëdhenj në treg, një rol historikisht i mbizotëruar nga bankat. Dhe si pasojë, bankat po përjetojnë vështirësi. Banka Goldman Sachs është riorganizuar për të përballuar më mirë huadhënësit e kredisë private. Efekti revolucionar i këtyre kompanive është më i qartë në kufijtë e sistemit financiar. Një kufi i tillë është midis bankave dhe institucioneve jobankare.

Kreditë për institucionet financiare jobankare janë dyfishuar që nga viti 2020, duke arritur në 1.3 trilionë dollarë dhe përbëjnë një të dhjetën e së gjithë huadhënies bankare (shih grafikun). Huamarrja e fondeve mbrojtëse nga divizionet kryesore të brokerimit të bankave është rritur nga 1.4 trilionë dollarë në 2.4 trilionë dollarë gjatë së njëjtës periudhë. Partneritetet e huadhënies midis bankave dhe firmave private të kredisë, janë shtuar.

Një kufi tjetër është ai midis tregjeve publike dhe atyre private. Huamarrësit tani zgjedhin midis tregjeve “publike” të bonove dhe huave, ku borxhi ndryshon shpeshherë, dhe atyre private, ku huatë pothuajse nuk tregtohen fare. Tani, gjithnjë e më shumë menaxherë të aseteve po operojnë në të dy tregjet.

Kufiri i tretë është ndërmjet investitorëve me pakicë dhe atyre institucionalë. Investitorët me pakicë tani mund të kenë qasje ndaj produkteve po aq komplekse sa çdo gjë që tregtohet në bursa. Fondet e tregtuara në bursë (ETF), që dikur quheshin si mjete investimi të qëndrueshme, tani po lulëzojnë pasi menaxherët e aseteve po i strukturojnë për t’u ofruar individëve llojin e rreziqeve dhe shpërblimeve që mund të gjesh në një kazino.

Ne nuk jemi aq të ndryshëm

BlackRock është një reflektim i kësaj gjendjeje të çrregullt. Menaxheri më i madh i aseteve në botë e hapi dyqanin në vitin 1988 si pjesë e Blackstone, një kompani me kapital privat. Ata u ndanë në vitin 1994 dhe me kalimin e dekadave, firmat krijuan vizione të ndryshme financiare. Bota e BlackRock ishin tregjet publike, tarifat e ulëta, investitorët me pakicë dhe kapitalizmi i ndërgjegjshëm i themeluesit të tij, Larry Fink.

Ndërsa Blackstone u përqendrua në tregjet private dhe investitorët institucionalë. Themeluesi i tij, Stephen Schwarzman, mund të quhet baroni arketip i blerjeve. Tani firmat do të bashkohen. Blackstone i reklamon produktet tek investitorët individualë. BlackRock është hedhur në anën tjetër, në tregjet private.

Vitin e kaluar, firma shpenzoi një shumë të barasvlefshme me një të katërtën e kapitalizimit të saj të tregut, në HPS, një huadhënës me kredi private, i krijuar fillimisht nga Banka JPMorgan, firma e të dhënave Preqin, dhe Global Infrastructure Partners. Madje, firma hodhi një ofertë për portet me rëndësi strategjike në Panama, që tani janë në pronësi të firmës CK Hutchison, me seli në Hong Kong, duke marrë lëvdata nga Donald Trump për këtë veprim.

Si pasojë e gjithë këtyre ndryshimeve, ekonomia amerikane po financohet gjithnjë e më shumë nga tregjet e kapitalit dhe jo nga bankat. Ky sistem financiar me pamje të re është sigurisht inovativ. Por a është elastik? Ata që janë në majë, e lavdërojnë atë duke e krahasuar me financat europiane, të cilat mbeten të mbizotëruara nga bankat vendase.

Ndryshe nga Europa, në Wall Street ka një dinamizëm tronditës, siç tregohet nga shpejtësia me të cilën ai financon risinë në ekonominë reale. Menjëherë pas largimit nga firma OpenAI, e cila zotëron ChatGPT, dy drejtues të lartë po grumbullojnë veçmas me miliarda dollarë në financime kapitale sipërmarrëse. Tregjet e borxhit po financojnë shumë qendra të reja të të dhënave, duke ndihmuar bumin e shpenzimeve kapitale të lidhura me inteligjencën artificiale.

Të dyja këto do të ishin të paimagjinueshme në Europë, ku risia më e madhe financiare është një bankë italiane që po përpiqet të blejë një gjermane. Ndryshimi i shpejtë sjell edhe rreziqe. Risitë e rrezikshme financiare shpesh kuptohen vetëm pasi ato shkaktojnë lëkundje. Disa rreziqe nuk bëjnë shumë dëm, siç ishte lulëzimi i kompanive të blerjes me qëllime të veçanta, një metodë e ngritjes së kapitalit, që u bë popullore gjatë pandemisë.

Të tjera, si derivatet e kredisë në vitet 2000 bëjnë kërdinë. Shpesh për këtë, fajësohet një përzierje e fuqishme e kompleksitetit, levave financiare dhe financimit afatshkurtër. Problemi është identifikimi i çarjeve. Studiuesit në Rezervën Federale të Nju Jorkut dhe Universitetin e Nju Jorkut, argumentojnë në një studim se ndërlidhjet e ngushta midis bankave dhe institucioneve financiare jobankare tregojnë se janë të pavlefshme pretendimet se rreziku është ulur që nga koha e krizës.

Andrew Bailey, guvernatori i Bankës së Anglisë, ka argumentuar se ndryshimet strukturore në tregje, po krijojnë rreziqe të reja dhe të nënvlerësuara, sidomos për fondet e mëdha mbrojtëse. Jeremy Stein nga Universiteti i Harvardit, e thotë haptazi.

“Risia financiare është si një virus që gjen dobësi në skemat ekzistuese të stimulimit dhe rregulloret”, thotë ai. “Kur diçka rritet shumë shpejt, kjo tregon se është gjetur një dobësi”./ The Economist

wall street

Sondazh

Poll

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje

"Studentët të ndërrojnë qeverinë"/ I riu thirrje të forta nga protesta: Mos u largoni nga Shqipëria

Protestuesit nuk i tremb as shiu, thirrje të forta nga Kryeministria: Revolucion!

“I preve në besë banorët e Rrjollit dhe Thethit”/ Protestuesi thirrje Ramës: Malet i nxore në shitje

PAMJE PREKËSE/ Vogëlushja mes lotësh mesazh Ramës: Pelikanin kaçurrel do ta sjellim në Surrel

Qytetarët njëzëri para Kryeministrisë: Rama në burg, Berisha në Burg

Banorja e Rrjollit: Mos bini pre e provokimeve! Këtu do rrimë deri sa Rama të japë dorëheqjen

Protesta kundër projektit të Zvërnecit/ Protestesit mesazh Ivanka Trump: Mbaj duart larg Nartës

Tensionohet situata në protestë, policia nuk kursen qytetarët hedh ujë me piper me presion

Protesta për Zvërnecin, përplasje mes qytetarëve dhe policisë

Përplasjt mes qytetarëve dhe policisë në protestë, çahet kordoni

PAMJE nga tubimi i i katërt kundër projektit në Zvërnec #dosja #protesta #zvernec

Protestë në Durrës kundër projektit në Zvërnec, qytetarët mblidhen para Bashkisë

Berisha: Shteti duhej të ishte garanti në Zvërnec.Ndërtimet të bëhen në përputhje me standardet e BE

Berisha: Aeroporti i Vlorës kurrë nuk mund të ndërtohej aty