LIVE UPDATES
Bota

"Nazistët i kthyen të burgosurit në numër"/ 80 vite nga çlirimi i kampit Sachsenhausen, 6 të mbijetuar përkujtojnë viktimat që humbën jetën mes torturave dhe urisë

Më i moshuari është ukrainasi Mikola Urban, ai lindi në 1924 në Kharkiv. Ai merr pjesë për herë të parë në një ceremoni përkujtimore dhe vjen nga Zvicra, ku u strehua pas fillimit të sulmit rus në vendlindjen e tij.

22 Prill 2025, 12:34 Nga N.F
"Nazistët i kthyen të burgosurit në numër"/ 80
Foto

GJERMANI- Më 22 prill 1945 u çlirua kampi i përqendrimit Sachsenhausen, ku vdiqën dhjetëra mijëra të burgosur. Të burgosurit e fundit të mbijetuar tregojnë për ngjarjet. Kur çlirimtarët mbërritën në kampin e përqendrimit Sachsenhausen, gjetën rreth 3.000 të burgosur, infermierë dhe mjekë. Për rreth 300 të burgosur, çlirimi më 22 prill 1945 nga ushtarët polakë dhe sovjetikë erdhi tepër vonë - ata vdiqën pak më vonë si rezultat i trajtimit mizor të nazistëve.

Evakuimi i kampit të përqendrimit në veri të Berlinitkishte filluar një ditë më parë. Nazistët gjermanë dërguan më shumë se 30,000 të burgosur në të ashtuquajturat marshime vdekjeje - disa mijëra prej tyre nuk i mbijetuan torturës. Në total, të paktën 200,000 njerëz nga rreth 40 vende u arrestuan në Sachsenhausen dhe kampe të shumta midis viteve 1936 dhe 1945.

Deri në fund të Luftës së Dytë Botërore, dhjetëra mijëra të burgosur kishin vdekur - nga uria, sëmundjet, abuzimi, eksperimentet mjekësore dhe puna e detyruar. Vetëm në vjeshtën e vitit 1941, të paktën 10,000 robër lufte, mes tyre shumë hebrenj, u vranë në një objekt të ndërtuar posaçërisht për të ekzekutime ose u vranë me gaz.

Përkujtimet e fundit?

Gjashtë të mbijetuar, tre gra dhe tre burra, po marrin pjesë në përkujtimin e 80-vjetorit të çlirimit të kampit. Ata u deportuan në Sachsenhausen ose në një nga nënkampet e tij si fëmijë ose të rinj.

Pesë prej tyre vijnë nga Polonia. Më i moshuari është ukrainasi Mikola Urban, ai lindi në 1924 në Kharkiv. Ai merr pjesë për herë të parë në një ceremoni përkujtimore dhe vjen nga Zvicra, ku u strehua pas fillimit të sulmit rus në vendlindjen e tij.

Përkujtimii këtij viti në Sachsenhausen mund të jetë ndoshta edhe i fundit për Urban dhe dëshmitarë të tjerë të moshuar. Axel Drecoll, drejtor i Fondacionit Memorial të Brandenburgut, ka menduar për këtë për një kohë të gjatë. Shumica e të burgosurve të mbijetuar kanë vdekur.

"Ata ishin shpesh pranë nesh, si miq të babait dhe nënës. Fakti që këta njerëz janë larguar prej nesh është një kthesë shumë domethënëse për ne."

"Nazistët i kthyen të burgosurit në numër"

Për t'i prezantuar vizitorët me historinë e ish-kampeve të përqendrimit si Sachsenhausen ose kampi i grave në Ravensbrück, qendrat përkujtimore kanë përdorur artin dhe muzikën prej vitesh, si dhe seminare për të rinjtë. "Kjo është kaq e rëndësishme sepse kultura – së bashku me pedagogjinë klasike dhe formatet klasike të ekspozitës – mund të ndërtojë ura, të heqë barrierat dhe të arrijë tek njerëzit”, thotë Drecoll.

Katrin Grüber mund ta konfirmojë këtë. Mbesa e një tëburgosuringa Sachsenhausen është kryetare e shoqatës së miqve të qendrës përkujtimore dhe muzeut shoqërues. Kur këngët e shkruara nga të burgosurit këndohen në ngjarje zyrtare, kjo prek thellë pasardhësit e tyre.

"Nazistët i kthyen të burgosurit në numra, por ata ishin gjithmonë njerëz. Dhe këngët mund t'ju ndihmojnë të imagjinoni njerëzit që i kënduan", thotë Katrin Grüber. Gjyshi i saj Heinrich ishte një pastor dhe anëtar i Kishës së Rrëfimit, e cila kundërshtoi regjimin nazist. Për shkak të përfshirjes së tij, veçanërisht për njerëzit e besimit hebre, ai përfundoi në Sachsenhausen në vitin 1940, dhe më vonë në kampin Dachau.

Mbesa jetoi ende për të parë gjyshin e saj, i cili vdiq në vitin 1975. Duke folur për historinë e familjes, ajo lidh të shkuarën me të tashmen. Ai e di nga gjyshi i tij Heinrich se në kamp është solidarizuar me shokët e tij, por që ai vetë ka përjetuar solidaritet. "Ishte shumë pranë vdekjes, por e shpëtuan shokët e burgosur komunistë”, thotë mbesa e tij.

Kritika e debatit aktual mbi migracionin dhe refugjatët

Vlera e vendeve autentike si Sachsenhausen është shumë e madhe, sipas Katrin Grüber: "Ato përcjellin njohuri, vendosin fatet individuale në kontekst. Dhe u mundësojnë vizitorëve të preken emocionalisht nga vendi."

Në të njëjtën kohë, ai i referohet edhe zhvendosjes së përgjithshme politike djathtas në Gjermani. "Për mua, një mësim vjen nga historia: njerëzit nuk duhet të përjashtohen dhe të kthehen në viktima. Prandaj më dhemb diskutimi aktual për refugjatët".

Kohët e fundit, partnerët e ardhshëm të koalicionit, Unioni Kristiandemokrat (CDU/CSU) dhe Socialdemokratët (SPD), ranë dakord të shtrëngojnë në mënyrë drastike politikën e azilit. Dhe Alternativa për Gjermaninë (AfD) pjesërisht e krahut të djathtë ekstrem, ka nxitur urrejtje për banorët gjermanë me origjinë të huaj dhe njerëzit që ikin nga lufta dhe varfëria për vite me radhë.

Kujtimi i kampit special sovjetik

Pas çlirimit në prill 1945, ish-kampi Sachsenhausen u shndërrua në një kamp të veçantë nga Bashkimi Sovjetik, një nga vendet fitimtare në Luftën e Dytë Botërore. Regjimi kriminal nazist u pasua nga sundimi komunist i terrorit.

Deri në shpërbërjen e atij kampi special në vitin 1950, aty u mbajtën rreth 60.000 njerëz. Kryesisht nazistë, por edhe kundërshtarë të pushtetarëve të rinj dhe persona të arrestuar pa bazë ligjore. Rreth 12,000 prej tyre vdiqën nga uria dhe sëmundjet. Ai kapitull në historinë e kampit Sachsenhausen do të mbahet mend në fillim të shtatorit me përkujtime dhe ekspozita./ DW

kampi i sachsenhausen

Sondazh

Poll

Tensione në Kuvend, deputetët e PD bllokojnë foltoren, ndërpritet seanca plenare

Tensione në Kuvend, deputetët e PD bllokojnë foltoren, ndërpritet seanca plenare

Rama: Protestat për mjedisin janë arritje e madhe për shoqërinë

"Dyfishohet mbështetja për fëmijët me aftësi të kufizuara"/ Rama: Shteti do të paguajë sigurimet

‘O shoku kryetar! Alooo!’ Peleshi përplaset me Korreshit: S’është festivali folklorik!

"Më shiko në sy Sali"/ Zegjineja- Berishës: Dezinformove për reformën dhe për shtëpinë time

Balla- Muçit: Vazhdoj të të quaj sorrë... flamingot e vërteta e braktisën llumin e kënetës

"Edi Rama spak you"/ Erald Kapri shpërthen në Kuvend: Nuk e shmangni dot thirrjen e protestuesve

Çështja Partizani/ Ish-presidenti Bamir Topi thirret si dëshmitar në SPAK

Berisha- Peleshit: Vasal i Ramës dhe armik i integrimit! Peleshi i heq fjalën: Mu drejto me etikë

Policia largon me forcë ish-luftëtarët e UÇK-së, Dritan Goxhaj dhe Meçan Zotaj

Gjyqi për ‘Partizanin’/ Berisha: Procesi është ngritur mbi një piramidë të shembur mashtrimi!

Protesta para Kuvendit/ Qytetarët zhvendosen në hyrjen kryesore, presin të mbërrijnë deputetët

Berisha denoncon: Presidenti do të dekorojë Irena Gjokën me titullin ‘heroinë e Partisë Socialiste’

Berisha jashtë SPAK: Kushtetuesja është zotuar për të mos shqyrtuar çështjen time

Berisha tregon mesazhin: Dumani është avokati i narkoshtetit, drejtësia vonon, por nuk harron

Në zbatim të masës “detyrim paraqitje”, Berisha paraqitet në SPAK

Tensione në Komisionin e Jashtëm! Debatet e forta mbi deklaratën e ministres serbe për Kosovën

Nesër protestë para Kuvendit! Paralajmëron protestuesi: Më 23 tubimi i madh

Protestuesi: Nuk ndalojmë deri në largimin e atij që është strukur në Kryeministri

Nis marshimi drejt Kryeministrisë, protestuesit bëjnë thirrje për dorëheqjen e kryeministrit

Dita e 50-të e protestës/ Nis grumbullimi në sheshin "Skëndërbej"

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit