LIVE UPDATES
Bota

A do të ndjekë varësia nga rrjetet sociale të njëjtën rrugë si cigaret?

Është e lehtë të kuptohet pse kritikët shpresojnë për një kthesë si ajo e duhanpirjes. Në mesin e shekullit të 20-të, gati gjysma e të rriturve në SHBA pinin duhan.

26 Prill 2026, 08:27 Nga E. D

A do të ndjekë varësia nga rrjetet sociale të

Ky vit ka sjellë shumë artikuj që e krahasojnë varësinë nga rrjetet sociale me duhanin, ndërsa autoritetet dhe gjykatat po shtojnë presionin ndaj platformave teknologjike.

Është e lehtë të kuptohet pse kritikët shpresojnë për një kthesë si ajo e duhanpirjes. Në mesin e shekullit të 20-të, gati gjysma e të rriturve në SHBA pinin duhan.

Deri në vitin 2020, kjo normë ra në rreth 13%. Por historia kishte një fund të hidhur: shumë nga më të varfrit mbetën të varur. A mund të ndodhë e njëjta gjë me rrjetet sociale?

Siç shkruan Allan M. Brandt, duhani dikur ishte “një produkt dhe sjellje me tërheqje masive”. Edhe rrjetet sociale në dekadat e para kishin përdorim të gjerë: nuk ishte e pazakontë të shihje një yll Hollywood-i po aq të fiksuar pas Facebook-ut sa një adoleshent në autobus.

Por kur studiuesit lidhën duhanin me kancerin e mushkërive, të parët që reaguan ishin më të arsimuarit. Një studim tregon se rënia e duhanpirjes tek ata nisi që në vitin 1954, menjëherë pas publikimeve të para.

Në vitet 1980, rënia mori një dimension të qartë social. Një grua që e linte duhanin për shkak të presionit shoqëror thoshte: “Kam lexuar se një e treta ende pinë duhan. Ku janë? Nuk njoh asnjë.”

Parashikimet e kohës ndryshonin: disa mendonin se duhani do të zhdukej brenda 20–25 vjetësh, të tjerë se ai do të përforconte pabarazitë sociale. Sot dimë se e dyta rezultoi e saktë.

Braktisja e zakoneve që krijojnë varësi është më e vështirë për ata me më pak arsim, mbështetje dhe akses në shëndetësi. Në Britani, njerëzit në zonat më të varfra kanë më shumë se trefish probabilitet të pinë duhan krahasuar me ata në zonat më të pasura.

Edhe pse synimi ishte ulja e normës në 5% deri në vitin 2030, një raport paralajmëroi se pa masa shtesë ky objektiv nuk do të arrihet dhe zonat më të varfra nuk do ta arrijnë deri në 2044. Duhani mbetet “shkaku kryesor i pabarazive shëndetësore”, duke shpjeguar gjysmën e diferencës në jetëgjatësi.

A mund të ndodhë e njëjta gjë me rrjetet sociale?

Sot, përpjekjet për kufizimin e përdorimit të tyre tek fëmijët duket se udhëhiqen kryesisht nga prindër të klasës së mesme, ndërsa ka indikacione se të rinjtë nga familje më pak të pasura përjetojnë më shpesh efekte negative.

Megjithatë, ka dallime. Ndryshe nga duhani, algoritmet e rrjeteve sociale përshtaten me përdoruesin.

Një i rritur që kalon kohë me video maceje mund të humbasë kohë, por jo domosdoshmërisht shëndetin. Po ashtu, teknologji të reja, si chatbot-et me IA, mund të zëvendësojnë rrjetet sociale dhe të krijojnë shqetësime të ngjashme.

Mësimi kryesor nga duhani është i qartë: produktet që krijojnë varësi mund të mbijetojnë edhe pasi humbasin popullaritetin masiv.

Dhe kur janë njëkohësisht edhe të dëmshme, ato jo vetëm pasqyrojnë pabarazitë, por i thellojnë ato./FT

rrjetet sociale

Sondazh

Poll
MË SHUMË

"Edi Rama spak you"/ Erald Kapri shpërthen në Kuvend: Nuk e shmangni dot thirrjen e protestuesve

"Edi Rama spak you"/ Erald Kapri shpërthen në Kuvend: Nuk e shmangni dot thirrjen e protestuesve

Çështja Partizani/ Ish-presidenti Bamir Topi thirret si dëshmitar në SPAK

Berisha- Peleshit: Vasal i Ramës dhe armik i integrimit! Peleshi i heq fjalën: Mu drejto me etikë

Policia largon me forcë ish-luftëtarët e UÇK-së, Dritan Goxhaj dhe Meçan Zotaj

Gjyqi për ‘Partizanin’/ Berisha: Procesi është ngritur mbi një piramidë të shembur mashtrimi!

Protesta para Kuvendit/ Qytetarët zhvendosen në hyrjen kryesore, presin të mbërrijnë deputetët

Berisha denoncon: Presidenti do të dekorojë Irena Gjokën me titullin ‘heroinë e Partisë Socialiste’

Berisha jashtë SPAK: Kushtetuesja është zotuar për të mos shqyrtuar çështjen time

Berisha tregon mesazhin: Dumani është avokati i narkoshtetit, drejtësia vonon, por nuk harron

Në zbatim të masës “detyrim paraqitje”, Berisha paraqitet në SPAK

Tensione në Komisionin e Jashtëm! Debatet e forta mbi deklaratën e ministres serbe për Kosovën

Nesër protestë para Kuvendit! Paralajmëron protestuesi: Më 23 tubimi i madh

Protestuesi: Nuk ndalojmë deri në largimin e atij që është strukur në Kryeministri

Nis marshimi drejt Kryeministrisë, protestuesit bëjnë thirrje për dorëheqjen e kryeministrit

Dita e 50-të e protestës/ Nis grumbullimi në sheshin "Skëndërbej"

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Shiko video te tjera