LIVE UPDATES
Editorial

ANALIZA: Pse i humbet luftërat Amerika?

18 Gusht 2021, 08:28 Nga DOSJA
ANALIZA: Pse i humbet luftërat Amerika?

Nga George Friedman

“Geopolitical Futures”

Tërheqja amerikane nga Afganistani, po shkon drejt përfundimit të pashmangshëm. Talebanët, islamikët radikalë kundër të cilëve po luftonte SHBA-ja, po marrin sërish kontrollin e vendit. Thënë ndryshe, Shtetet e Bashkuara e kanë humbur luftën që zhvilluan për 20 vitet e fundit.

Ka nga ata që duan të vazhdojnë të luftojnë. Por unë dyshoj se edhe 20 vjet të tjerë do të sjellin ndonjë fitore, duke pasur parasysh se përkufizimi i suksesit është i paqartë dhe tejet ambicioz. Synimi ishte transformimi i një shoqërie të lashtë dhe komplekse, nga ajo që ishte, në atë që ne donim të ishte.

Mposhtja e një vendi, që përmban fraksione ndërluftuese, dhe imponimi i paqes dhe i një kulture të re, ishte jashtë mundësive të Uashingtonit. Kjo nuk është lufta e parë që SHBA-ja ka humbur që nga Lufta e Dytë Botërore, dhe duke pasur parasysh fuqinë dërrmuese ushtarake që zotëron, lipsen disa shpjegime për arsyet e dështimit.

Për ta bërë këtë, duhet t’ia fillojmë që nga Lufta e Dytë Botërore, kur Shtetet e Bashkuara u përballën me një konflikt të nisur nga Japonia dhe Gjermania. Shtetet e Bashkuara reaguan duke e përcaktuar luftën si eliminimin e ushtrisë së armikut dhe shkatërrimin e shoqërisë së tyre, përmes shkatërrimit të fabrikave dhe qyteteve të tyre industriale.

Fitorja kërkonte mposhtjen e armikut, dhe një transformim social dhe moral të të mundurve.

Lufta e Dytë Botërore i dha SHBA-së një numër leksionesh. I pari ishte se vendimi për kohën e luftës u mor nga armiqtë e SHBA-së. Sulmi japonez mbi Pearl Harbor dhe deklarata e luftës nga Hitleri, e bënë vendimin e Uashingtonit të dukej shumë i përshtatshëm.

Së dyti, Uashingtoni mësoi se në luftën kundër një armiku, duhet të përdorësh një forcë dërrmuese, dhe se është thelbësore të shkatërrosh jo vetëm ushtrinë, por edhe moralin e kombit armik në tërësi. SHBA-ja e bëri këtë duke përdorur një forcë dërrmuese kundër ushtrinë dhe shoqërisë së vendit armik.

Fitorja e transformoi SHBA-në. Fuqia e saj ishte e madhe, dhe ndikoi tek pjesa më e madhe e botës. Ajo nuk kishte arritur ta shihte këtë gjë para Luftës së Dytë Botërore. Tani ishte e fiksuar pas saj. Ndaj krijoi një kompleks të madh ushtarako-industrial, duke e parë atë si elementin jetik të sigurisë kombëtare.

Kësisoj pati fërkime më të mëdha se më parë, dhe me më shumë fuqi se më parë. Por Uashingtoni kishte mësuar një leksion tjetër nga Lufta e Dytë Botërore. Nuk mjafton vetëm mposhtja e ushtrisë së armikut. Ashtu si me Gjermaninë dhe Japoninë, lufta mund të përfundojë vetëm me një kapitullim moral dhe kulturor nga kombi armik, dhe me një transformim drejt demokracisë liberale.

Pas Luftës së Dytë Botërore, kundërshtari kryesor i Amerikës ishte Bashkimi Sovjetik. Ky ishte një makth moral për SHBA-në. Fuqia sovjetike ishte e frikshme, dhe ajo ngriti një sfidë morale globale përballë Shtetet e Bashkuara.

Real-politika dhe një luftë morale u kombinuan mes tyre, dhe SHBA-ja dhe Bashkimi Sovjetik luftuan kundër njëra-tjetrës për të transformuar kombet në partizanë të projektit moral të demokracisë liberale ose të marksizëm-leninizmit. Me kalimin e kohës, kjo luftë degradoi në një cinizëm të madh nga të dyja anët.

Por në thelb, strategjitë morale dhe madhështore u përzien me njëra-tjetrën, dhe lufta e vërtetë ishte për zemrat dhe mendjet e popullatave, e karakterizuar nga lufta e fshehtë dhe e hapur. Koreja ishte lufta e parë e absolutizmit moral, por u diktua nga një luftë shumë konvencionale.

Strategjia e re u testua në Vietnam. Vietnami ishte pushtuar nga francezët, të cilët u mposhtën në luftën e tyre përballë komunistëve. Konflikti përfundoi me ndarjen e vendit midis komunistëve dhe anti-komunistëve. Këta të fundit u paraqitën si demokratë liberalë.

Në fakt ishin njerëz ambiciozë të përkushtuar vetëm ndaj ruajtjes së pushtetit, duke e përdorur anti-komunizmin për të tërhequr amerikanët në mbrojtje të tyre. Si luftë, ajo u nda midis luftimeve të pafundme në terren, dhe një fushate ajrore që synonte të ulte moralin e Vietnamit të Veriut, ashtu si dikur kundër gjermanëve dhe japonezëve.

Por lufta shkoi përtej kësaj. Synimi ishte krijimi i një qeverie që e mohonte moralisht komunizmin dhe përqafonte demokracinë liberale. Për sa kohë që komunistët vazhduan të luftonin, SHBA-ja do të humbiste. Aftësia e saj ushtarake nuk e reduktoi veriun komunist dhe luftëtarët e tyre jugorë në gjendjen ku u katandis Gjermania në vitin 1945.

Regjimi që u përpoq të shpikte dhe të mbronte SHBA-ja, nuk kishte asnjë interes moral në demokracinë liberale. Problemi në Vietnam kishte të bënte me mospërputhjen e aspekteve të tij strategjike dhe morale. Strategjia bënte thirrje për humbjen e ushtrisë armike, dhe për një transformim të shoqërisë vietnameze.

Në Vietnam kishte deri diku një kundërshtim ndaj përhapjes së komunizmit. Por kishte edhe dyshime nëse ky ishte vendi i duhur për të luftuar kundër komunizmit botëror, dhe nëse ne amerikanët kishim forcën ushtarake për të imponuar një ndryshimin moral.

Komunizmi po përhapej diku tjetër, prandaj pse të zgjidhej Vietnami si vend për ta luftuar atë? SHBA kishte një arsye ushtarake për të luftuar kundër japonezëve në Paqësor. Por në Vietnam, arsyeja ushtarake, ajo politike, dhe parimet morale u përplasën vazhdimisht midis tyre.

Strategjia amerikane ishte të mposhtte ushtrinë e Vietnamit të Veriut, të bënte që publiku i tyre të lodhej nga lufta, dhe të impononte vullnetin amerikan. Por pas 7 vitesh luftime Shtetet e Bashkuara krijuan lodhjen e tyre nga lufta. SHBA-ja e humbi Vietnamin, por nga perspektiva e saj, bota vazhdoi të ecë përpara.

Me gjithë vdekjet dhe shkatërrimet, lufta nuk ndryshoi shumë gjëra. Ajo ishte lufta e gabuar, e zhvilluar në vendin e gabuar, me strategjinë dhe qëllimet e gabuara. Mësimi i Luftës së Dytë Botërore është të kontrollohet sesi dhe ku zhvillohet lufta. Në Vietnam, ishte  armiku ai që e vendosi se ku nisi lufta.

Duke kundërshtuar kudo çdo ndërhyrje komuniste, SHBA-ja e lejoi armikun të zgjidhte vendin dhe kohën ku Uashingtoni duhet të zbatonte strategjinë e tij paraprake. Ekstremizmi islamik ishte një sfidë morale për Amerikën. Por para 11 Shtatorit, ai kishte qenë një aleat i dobishëm kundër sovjetikëve.

Kur sovjetikët pushtuan Afganistanin, SHBA-ja mbështeti dhe vlerësoi rezistencën e vendasve. Shtetet e Bashkuara e kuptuan se armiqtë e sovjetikëve në Afganistan, ndanin me ta të paktën empatinë. Secili i shërbeu interesave të tjetrit, dhe sovjetikët u mundën.

Pastaj erdhi 11 Shtatori, kur ekstremistët islamikë i shpallën luftë Shteteve të Bashkuara.

Ideali amerikan për të kontrolluar nisjen e luftës humbi, ashtu si në Vietnam. Diçka duhej bërë. Ashtu si në Vietnam, SHBA-ja u tërhoq thuajse pa mendje në atë luftë. Duhej të shkatërrohej Al-Kaida. Kjo e fundit u dëmtua por nuk e shkatërrua, ndaj u ndje e detyruar të qëndronte në hije.

SHBA mendoi se duhej një luftë deri në krijimin e një regjimi të ri që ndante vlerat liberale demokratike. Pra një tjetër shoqëri e lashtë do të transformohej, por pa nivelet e shkatërrimit të Luftës së Dytë Botërore. Pati sërish përplasje mes strategjikes dhe morales.

Në aspektin strategjik, Afganistani ishte i madh dhe asnjë forcë nuk mund të kontrollonte më shumë se një pjesë të vendit. Në aspektin moral, afganët kishin rendin e tyre politik, i cili nuk e vlerësonte demokracinë liberale më shumë sesa marksizmin.

Luftërat kundër Bashkimit Sovjetik dhe kundër talebanëve kishin një temë të përbashkët. SHBA-ja u motivua nga vlerat e tyre morale, dhe formuloi një strategji kombëtare të bazuar në to. Në një moment, strategjia kombëtare u la mënjanë, pasi ambicia morale i tejkaloi mundësitë strategjike. Duke mos dashur ta pranojë dështimin, lufta vazhdoi deri në rraskapitje.

Bota është mësuar me ndërhyrjet ushtarake amerikane. Ajo i dënon në fillim ato, dhe më pas ngushëllohet me denoncimin e tyre. Por humbja e luftërave pas shumë viteve luftë, nuk ka asnjë kuptim. SHBA duhet të kontrollojë se ku dhe si hyn në një luftë.

Koncepti i saj i fitores përfshin transformimin moral të njerëzve të lashtë, që nuk mendojnë se janë imoralë. Një parim moral në një terren të mirënjohur dhe me armët e përshtatshme, funksionon. Një parim moral në një terren të panjohur dhe me armë të papërshtatshme, është më pak efektiv.

Shënim: George Friedman, është një parashikues dhe strateg gjeopolitik më famë ndërkombëtare, themelues dhe drejtues i “Geopolitical Futures”. Libri i tij më i njohur titullohet “Njëqind vitet e ardhshme”.

Bota.al

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

editorial editorial george friedman lufta ne afganistan george friedman lufta ne afganistan

Sondazh

Poll
Editorial 17 Gusht 2021, 08:36

Ku gabuam me Afganistanin

Përkeqësimi i shpejtë i situatës së sigurisë në Afganistan, ku talebanët kanë vënë nën kontroll një të tretën e qendrave rajonale të vendit brenda disa javësh n...

Editorial 11 Gusht 2021, 05:32

Bregoviç dhe filozofia e shqiptarëve

Në historinë që rrethoi lajmin për praninë e Goran Bregoviç-it në Festivalin e Përvitshëm të Birrës në Korçë, nuk është aq shumë ftesa drejtuar mu...

Dalin të tjera pamje nga zjarri në parking, zona e rrethuar me polici, banorët në panik

Dalin të tjera pamje nga zjarri në parking, zona e rrethuar me polici, banorët në panik

Dalin të tjera pamje nga zjarri në parkingun e kullës, zona e rrethuar me polici, banorët në panik

Zjarri nisi nga parkingu, dalin pamjet nga djegia e kullës 41-katëshe, zona e mbuluar nga tymi

Momenti i arrestimit të Xhevit Sinanit, vrau gruan e vëllain e tij në Gramsh

Vodhën 8 dyqane dhe banesa, në pranga 16-vjeçari, në kërkim shoku i tij

ME VIDEO- Zbulohen 47 kamera sigurie në Durrës, Shijak dhe Krujë

Nxirrnin inerte pa asnjë dokument, arrestohet administratori i një guroreje në Krujë

Aksioni në Vlorë, policia çmonton 16 kamera sigurie të vendosura nga grupet kriminale

"Meta e ka djalë halle", Kryemadhi flet për Dorian Duçkën: Sa ishte te ne qe në rregull

Me dosje në duar, Shkëlzen Berisha mbërrin në SPAK

"Mik është fjalë e madhe"/ Rama tërheq fjalët: Fola anglisht

Rama: Drejtësia amerikane foli, unë jam ulur në Strasburg me njerëz non-grata

"Mik është fjalë e madhe"/ Rama tërheq fjalët: Fola anglisht për marrëdhënien

Rama: Nezajn e njoha përmes agjentit të FBI-së. Duçka ka punuar pa pagesë për mua

Rama pranon takimet me ish-agjentin e FBI: Ndodhën! Po keqlexohen hetimet për të sfumuar 21 janarin

Dosja e FBI/ Rama: Drejtësia amerikane nuk flet për vrasje nga pakujdesia kur urdhrat i jep shteti!

VIDEO-ja që përgënjeshtron Ramën, në shtator e konsideronte mik ish-agjentin e FBI, sot e tërhoqi

Gjenden 38 kamera të tjera në qytetin e Shkodrës

“Manipulimi”/ Iu prezantua si avokat dhe i mori 1.2 mln lekë një gruaje, arrestohet 54-vjeçari

Aksident tragjik në Fushë Kuqe, përplasen dy makina me njëra-tjetrën, ndërron jetë në vend 2-vjeçari

Kanabis i kultivuar në vazo, pamje nga vila në Shijak që ishte kthyer në 'shtëpi bari'

Aksident i frikshëm në Lezhë, 3 automjete përplasen kokë më kokë, një person në gjendje të rëndë

Hoxha në Drejtori: Rama e Berisha tu përgjigjen fëmijëve të të vrarëve, Garda ekzekutoi të pafajshëm

Artan Hoxha batuta nga dera e Drejtorisë së Policisë: Jam me pallto leshi se do rri gjatë

Me pistoletë në brez e 7 fishekë, 'Shqiponjat' kapin 26-vjeçarin në Tiranë

Përfundon mbledhja e Këshillit të Sigurimit, Rama largohet nga Presidenca

Banesa në rrezik nga rrëshqitja masive e dherave në Durrës

Operacioni 'Mjedisi' në Krujë, vihen në hetim 5 persona, administratorë të 5 guroreve

Rruga e Arbrit ishte e bllokuar, Policia: Kemi shtuar masat, duam të parandalojmë aksidentet

Qindra makina të bllokuara në të ftohtë, ç’po ndodh në Rrugën e Arbrit

Meta s'pritet si kryetar i 'Partisë së Lirisë' në Elbasan, demokratja: Ftojmë Presidentin e vendit

Magazina me dhjetëra bidona plastikë ne Kukes, mbaheshin lëndë radioaktive natyrore dhe kimike

Rrëmbyen dhe plagosën 39-vjeçarin, arrestohen 4 famijarët në Sarandë

Veshur me tuta, si u kap 'Kili' në vilën e Ramazan Rrajës, oficerët kërkojnë me detektorë në Nikël

Drejtonte pa leje drejtimi automjetin, me shpejtësi 216 km/h, vihet në pranga 18-vjeçari

Shi dhe erë e fortë, çfarë po ndodh në Fier, 'stuhia' mbërthen qytetin

Moti i keq përmbyt Lezhën, uji mbulon rrugët, qarkullimi i makinave thuajse i pamundur

Me çantën 'Gucci' në dorë, Elvis Roshi 'lufton' me erën e gazetarët...për pak i bie pemës

Arrestohen 3 hajdutët e bizneseve në Shijak, një tjetër shpallet në kërkim

Lezha e përmbytur, uji futet në hyrje pallatesh dhe oborret e shkollave

Rama nga Davos: Ju prezantoj me shqipet që mbrojnë Zvicrën

Operacioni “Wanted”/ Policia arreston 4 persona në Vlorë

Përroi bllokon makinën, banorët e zonës shpëtojnë familjen me 5 anëtarë në Lezhë

Braçe: Nëse dikush do të ndërtojë projekt në tokë të tjetër kujt, s’ka pse bëhet shteti pjesë fare

‘Shpërthen’ Shehi: Kamionët me drogë kalojnë nga Rapiskani, turp për qeverinë e para vitit 2013

"Zemërohet" Vjosa! Pamjet e rrjedhës pas reshjeve të dendura, apel për të monitoruar situatën

Terren i VËSHTIRË- Momenti kur shpëtohet 43-vjeçari që po kërkonte thesarin në Gramsh

Proteste per Luiz Ejllin

Protesta per Luiz Ejllin te Top Channel

Momenti kur peshkarexha “Geni” kapet duke u furnizuar me naftë nga anija libiane