LIVE UPDATES
Aktualitet

17 Maj 2021, 12:15 Nga DOSJA

GJERMANI– Një vit pas shembjes së Teatrit Kombëtar në Tiranë, gazeta gjermane Suddeutsche Zeitung i ka dedikuar një artikull, ku që në titull thekson se është skandali më i madh kulturor që prej rënies së komunizmit në Shqipëri.

Një vit më parë, teatri kombëtar në Tiranë u shkatërrua pavarësisht një stuhie protestash. Aktivistët tani po luftojnë për rindërtimin, në një qytet që gradualisht po humbet historinë e tij”, kështu e nis artikullin reporteri Florian Hassel. 

Artikulli i plotë nga Florian Hassel

Për shkrimtaren Lindita Komani, një vit më  parë kur 1500 oficerë policie erdhën për të shembur teatrin kombëtar, u zhduk më shumë se një skenë teatri. Pak pas orës pesë të mëngjesit, fadromat iu vërsulën ndërtesës, pak më vonë njerëzit u frikësuan dhe teatri u rrafshua me tokën. Një vit më vonë, rrënojat u pastruan. Por skandali më i madh kulturor që nga rënia e komunizmit nuk ka mbaruar kurrë.

Italia fashiste donte të demonstronte fuqinë e saj mbi Shqipërinë me ndërtesën

Kur Italia ndërtoi një qendër kulturore në Tiranë në 1938, e cila shërbente edhe si kinema dhe teatër, Italia e atëhershme fashiste donte të demonstronte ndikimin e saj mbi Shqipërinë. Me qendrën kulturore, arkitekti Giulio Bertè arriti të krijojë ndërtesën e parë, bindëse arkitektonike të Futurizmit në vend. Dominimi i Romës mbaroi shpejt. Kur komunistët nën Enver Hoxhën morën pushtetin në Shqipëri në 1945, ata ishin  kundërshtarë të vërtetë të qëndres kulturore.Regjimi i Hoxhës e bëri qendrën kulturore një teatër kombëtar. 

Neritan Liçaj, aktor dhe aktivist, kaloi  28 vite në Teatrin Kombëtar, i njohur për rolet e tij nga Antigone te Kafka, nga komeditë te teatri fizik”. A thotë se për dy dekada, aktorët e Tiranës jo vetëm që kanë luftuar kundër problemeve të zakonshme,  por edhe kundër një njeriu: Edi Rama, fillimisht piktor, më pas ministër i kulturës, pastaj kryetar i Bashkisë së Tiranës dhe që nga viti 2013 kryeministër . “Rama donte të shkatërronte teatrin tonë dy dekada më parë dhe preferonte të ndërtonte një qendër mega-tregtare këtu,” thotë Liçaj. Në maj të vitit 2020, Rama u mburr se në vitin 1998 ishte pro shembjes së Teatrit Kombëtar dhe zëvendësimit të tij me një shtëpi moderne.

Nën Ramën, një ndërtesë historike zhduket në Tiranë, qyteti është i mbuluar me ‘rrokaqiej’, blloqe apartamentesh dhe qendra tregtare. Kontraktuesit e njëjtë, siç është Shkelqim Fusha, u është dhënë kontrata. Në Shkurt 2018, Fusha, i udhëhequr nga ish Ministri i Kulturës i Ramës Erion Veliaj, i propozoi qytetit që të ndërtohej një teatër i ri kombëtar në qendër të qytetit –dhe gjashtë ndërtesa me apartamente dhe dyqane.

Fusha nuk zotëron as tre përqind të tokës së nevojshme për ndërtim atje. Burokracia shqiptare, nga kreu i qeverisë dhe parlamenti i kontrolluar nga partia e tij, jep të gjitha raportet, mendimet dhe votat brenda disa javësh. Në maj të 2018-tës, Ministria e Kulturës ngriti një grup pune me shtatë persona që miraton projektin Fusha në të njëjtën ditë dhe rekomandon që Parlamenti të miratojë një ligj të veçantë në një mënyrë urgjente. Ligji do të miratohej më 5 korrik 2018.

Kur policia dëshiron të lirojë teatrin, qindra punëtorë të kulturës pushtojnë ndërtesën. Ata bënë roje me radhë për gati dy vjet, edhe pasi qyteti ndërpreu energjinë elektrike dhe ujin. “Ajo që na dha guxim ishte përgjigjja ndërkombëtare”, thotë Komani. Teatrot gjermane dhe austriake, fituesja e çmimit Nobel Elfriede Jelinek, BE i bëri thirrje Kryeministrit Rama të mos zhdukë Teatrin Kombëtar. E kotë. Më 8 maj 2020, qeveria Rama do të transferojë teatrin kombëtar të qytetit, i cili më parë i përkiste Ministrisë së Kulturës. Dhe megjithëse Presidenti e kundërshton këtë rezolutë si antikushtetuese, këshilli i qytetit vendos ta prishë atë në mënyrë të fshehtë. Në agim të 17 majit 2020, kur Tirana ndodhen në karantinë, ndërtesa do të shkatërrohet.

Më pak se dy javë më vonë, kryebashkiaku Erion Veliaj u mburr me dialogun “me institucionet financiare ndërkombëtare”. Banka Evropiane e Investimeve (EIB) kishte “treguar gatishmërinë e saj për të financuar projektin e ri të teatrit me kushte të favorshme”. Në fakt, megjithatë, EIB, e cila i përket vendeve anëtare të BE, nuk premton ndonjë hua. Dhe kjo gjithashtu i detyrohet Lindita Komanit.

Shkrimtarja Lindita Komani bëri fushatë për ruajtjen e teatrit kombëtar në Tiranë për një kohë të gjatë dhe tani po lufton për rindërtimin e tij. Pasi u shkatërrua teatri, autorja Komani, e cila shkruan poezi dhe tregime të shkurtra, përdori njohuritë që mori gjatë studimeve për ekonomi në Graz. Komani i shkroi EIB dhe Bankës Evropiane të Rindërtimit (BERZH), FMN-së dhe Bankës Botërore, duke informuar bankierët për shkeljet e pretenduara të ligjit, ankesat dhe ankesat përpara Gjykatës Kushtetuese – dhe kërkoi të mos siguronin para. 

 Ndërtimi i teatrit të ri të projektuar nga firma daneze e arkitekturës Bjarke Ingels do të fillojë në verë. Për më tepër, beteja ligjore nuk ka mbaruar . Sipas Presidentit të Shqipërisë Ilir Meta, ligji special i korrikut 2018 theu kushtetutën dhe ligjet e tjera, traktatet me BE dhe një Konventë të Trashëgimisë Evropiane të nënshkruar nga Shqipëria në disa raste. Ankesat e Presidentit në Gjykatën Kushtetuese nuk ndaluan prishjen e Teatrit Kombëtar. Për shkak se Shqipëria shkarkoi dhjetëra gjyqtarë të korruptuar në një reformë gjyqësore të zbatuar nga BE dhe SHBA – dhe për vite me radhë nuk kishte një gjykatë kushtetuese të aftë për të marrë vendime.

Para zgjedhjeve parlamentare në 25 Prill, lideri i opozitës Lulzim Basha premtoi se do të rindërtonte me besnikëri teatrin kombëtar nëse fitonte.  “Tani betonizimi dhe de-historizimi i Tiranës vazhdon,” thotë Lory Amy, një studiuese amerikane e kulturës e cila është angazhuar për ruajtjen e trashëgimisë kulturore të mbetur në Tiranë.

Vetëm disa hapa larg Teatrit Kombëtar të prishur qëndron Sarajet në Rrugën Toptani, një vilë prej druri dykatëshe e ndërtuar nga një princ osman midis viteve 1833 dhe 1840, një nga të paktat që mbijetoi në Shqipëri. Kryetari i Bashkisë së Tiranës Erion Veliaj dëshiron të shpronësojë pronarët e Sarajetit dhe një shtëpie fqinje po aq historike, që të dyja deri më tani kanë qenë monumente kulture. Sipas Exit Neës, i cili pa planet e ndërtimit, një ndërtestë 45-katësh do të ndërtohet në vendin e ndërtesës historike. Një zëdhënës i kryetarit të bashkisë e mohon këtë.

(kle.mu./dosja.al)

Rama është propozuar për president nga disa deputetë socialiste, mendoni se:

View Results

aktualitet aktualitet florian hassel shembja e teatrit kombëtar süddeutsche zeitung florian hassel shembja e teatrit kombëtar süddeutsche zeitung

Sondazh

Poll
Aktualitet 17 Maj 2021, 11:12

KOSOVË– Një kamion me 400 kg kokainë është kapur në Lipjan nga Policia e Kosovës, pasi disa ditë më pas po mbahej në vëzhgim. Burime për Dosja.al bëjnë me ...

Aktualitet 17 Maj 2021, 10:48

KOSOVË– 400 kg kokainë, me “origjinë” nga Brazili, janë sekuestruar sot në komunën e Lipjanit, në Kosovë, thuajse dy javë pas mbërritjes! 20 arka, të cilat...

Zjarr masiv në Shkodër/ Flakët SHKRUMBOJNË tregun e rrobave të përdorura dhe disa banesa

Zjarr masiv në Shkodër/ Flakët SHKRUMBOJNË tregun e rrobave të përdorura dhe disa banesa

Zjarrfikëset në luftë me flakët në Shkodër, rrezikohen banesat

Zjarr në një treg rrobash në Shkodër/ Shtëllunga gjigande e tymit pushton zonën

“Jam çliruar nga ankthi i vulës dhe i logos”,Basha: Kushti që kam është distancimi nga Rama dhe Meta

Rrëzimi i interperlancës me Ramën, Spaho: Së shpejti do të zbytheni me këto qëndrime

Tritan Shehu: Berisha është anëtar i grupit të PD, po shkelni rregulloren

"Kuvendin po e trajtoni si dyqanin tuaj personal"/ Bardhi: Keni ndryshuar ditën e seancës plenare

"As emrin nuk guxoni t'ia përmendni"/ Vokshi dhe Felaj zihen për Sali Berishën: Nuk vendos Kuvendi

Klevis Balliu dëmtohet nga gazi lotsjellës i hedhur nga policia në protestë, të lënduar edhe Noka

Protesta e opozitës, qytetarët hedhin sende në drejtim të policisë, lëndohet efektivi

Protestuesit i vënë flakën gomave para bashkisë, zjarri shuhet nga policia

Përplasjet në Kuvend/ Seanca ndërpritet sërish 5 minuta, Nikolla-Nokës:Po më kërcënon? Të të vij zor

Opozita bllokon foltoren, Noka-Nikollës: Je përfaqësuese dinjitoze e narkoshtetit!

Bardhi ndryshime në Grupin Parlamentar të PD-së kërkon rikthimin e Berishës,Nikolla refuzon kërkesën

Freskohet me ujë dhe niset me vrull drejt policisë, çfarë synonte të bënte protestuesi para Kuvendit

Protestuesit qëllojnë me vezë dhe fruta policinë para Kuvendit: Hapeni rrugën!

Zjarr dhe tym i zi, protestuesit ndezin gomat jashtë Kuvendit

Protesta e opozitës, protestuesit vendosin goma të vjetra jashtë Kuvendit

Investigimi i Rai3, Meloni në krah të Ramës: Nuk ishte ai shenjestra, mirënjohës qeverisë shqiptare

Reportazhi i Rai3/ Rama: Shpëtuam afganët nga vdekja kur asnjë vend i NATO-s nuk i pranoi

Konferenca me Melonin në Shëngjin, Rama për investigimin e Rai 3: U hodh baltë mbi shqiptarët

Deputeti i opozitës italiane përplaset me Melonin në kampin e Gjadrit:Badigardët tuaj po më dhunojnë

“Mos i falni më"/ Rama për Opozitën: Braktiseni në vetminë e ujërave të zeza

Akuzat e Ahmetajt/ Rama: U përdor si hero një i arratisur i shpallur në kërkim ndërkombëtar nga SPAK

Reportazhi i RAI3/ Rama: Nuk iu shmanga ballafaqimit, gazetarët këtë e quajtën kurojo të madhe

Reportazhi i RAI3/ Rama: E kishin me Italinë, por RAI 3 dha një shfaqe të shëmtuar

Reportazhi i RAI3/ Rama: Baltë e pamerituar për Shqipërinë dhe shqiptarët

Tensionohet situata, zjarr para bashkisë së Tiranës, protestuesit i vënë flakën gomave

Themelohet Partia Mundësia, Shehaj: Jemi bashkuar për të bërë realitet një parti të re politike

"Regjimet nuk kanë kurrë fund të lavdishëm"/Noka: Sa më shumë Edveri juaj të rrisë represionin e tij

Açka vendos fotot e Stalinit dhe Leninit në sallën e Kuvendit

E paprecedentë në Kuvend, gardisti urdhëron gazetarët të dalin nga salla, ata i kthehen: Gangster

Projekt-rezoluta për krimet e komunizmit/ Gjekmarkaj: Nuk u kërkua kurrë falje!

"Shpik histori nga Ilirët e Pellazgët", Spiropali-Basha, replika: Keni një paqartësi historike

Vettingu në politikë, Spiropali: SPAK-un e kemi lënë të lirë nga kontrolli politik

Basha: Të vetmet akte të dërguara për luftën ndaj korrupsionit janë varrosur në sirtarë

Komisioni hetimor antikorrupsion/ Sula: Hiqeni nga rendi i ditës, të raportojnë institucionet

Shehu nga kuvendi: OKB votoi rezolutën për të njohur genocidin serb, mazhoranca jonë e rrëzoi

Pr. vendimi për ngritjen e Komisionit të Posaçëm Antikorrupsion,Gazment Bardhi largohet nga Kuvendit

Kuvendi voton sot Komisionin antikorrupsion,Nikolla nxjerr gazetarët nga salla,reagon ashpër opozita

Rrëzohet kërkesa e opozitës për mocionin me debat / Zhupa-Nikollës: Dëshiron t’i tregosh besnikëri

Komisioni i Posaçëm Antikorrupsion/' Basha: Manovër elektorale e Ramës. Nuk mund të jemi pjesë

Dhunimi i Sokol Mëngjesit/ Policia: Arrestohet organizatori, 20 mijë euro për atë që jep informacion

"E ardhmja nuk mund të mbrohet nga arma", Rama: Ka ardhur koha të ndërtojmë një NATO të arsimit

"Pyes veten kush je"/ Bardhi replikon me Spiropalin: Mos je gjë motra e Olsi Ramës

Rezoluta anti-korrupsion, Çuçi: Ka rënë korrupsioni, 95 % e shërbimeve kryhen nga telefoni

"Vënia në kontroll e SPAK, fantazi"/ Rama i kthehet Opozitës: Po treteni tek 'Rrugica e Shpresës'

Rama mban fjalën në seancë plenare, deputetët godasin tavolinat

"Keni ende shumë për të parë"/ Rama: Korrupsioni në Shqipëri vazhdon

Rezoluta e PS-së në Kuvend/ Rama: Jemi në luftë me korrupsionin prej 10 vjetësh