LIVE UPDATES
Insights

Nuk mund të krijohen hapësira për art duke sakrifikuar historinë

Por në përpjekjen për të krijuar hapësira të reja për artin, nuk mund të sakrifikojmë historinë. Nuk mund të prishim apo të transformojmë një nga godinat më simbolike të periudhës së diktaturës, si Vila 31 e Enver Hoxhës, duke e kthyer atë në një “laborator arti”.

22 Maj 2026, 10:56 Nga Jona Dividi
Nuk mund të krijohen hapësira për art duke sakrifikuar
Vila 31

Artistët dhe krijuesit në Shqipëri, prej vitesh flasin për mungesën e galerive, studiove, rezidencave artistike dhe politikave serioze kulturore që do t’i jepnin frymëmarrje krijimtarisë shqiptare. Dhe kjo është një nevojë reale, e domosdoshme dhe e vonuar prej kohësh.

Por në përpjekjen për të krijuar hapësira të reja për artin, nuk mund të sakrifikojmë historinë. Nuk mund të prishim apo të transformojmë një nga godinat më simbolike të periudhës së diktaturës, si Vila 31 e Enver Hoxhës, duke e kthyer atë në një “laborator arti”.

Vetëm para pak ditësh, së bashku me disa miq të huaj, vizituam Vilën 31. Ajo që pashë më la një shije të keqe. Mobiljet e zhvendosura nëpër cepa, muret e dëmtuara për vendosjen e instalacioneve dhe hapësirat e transformuara për nevoja artistike më bënë të reflektoj.

Duke qenë vetë pjesë e arteve pamore dhe duke njohur nga afër proçesin e krijimit artistik, e di shumë mirë që instalacionet dhe ndërhyrjet artistike, sado të kujdesshme, lënë gjurmë në ambientin ku realizohen. Arti nuk mund të ndërtohet duke sakrifikuar një nga dëshmitë e pakta historike që na kanë mbetur.

Një godinë si Vila 31 nuk duhet parë thjesht si një hapësirë bosh për t’u shfrytëzuar. Ajo mbart histori. Dhe historia, qoftë e dhimbshme apo jo, duhet ruajtur, dokumentuar dhe kthyer në muze për brezat që vijnë dhe për vizitorët që kërkojnë të kuptojnë të shkuarën tonë.

Është paradoksale që shumë të huaj tregojnë interes të madh për këto objekte historike, ndërsa ne vetë shpesh nuk dimë t’i mbrojmë ato. Në Poloni, Auschwitz është ruajtur me fanatizëm si kujtesë e një prej tragjedive më të mëdha njerëzore dhe sot vizitohet nga miliona njerëz çdo vit. Jo për ta glorifikuar historinë, por për të mos e harruar atë.

Ndaj problemi nuk është arti. Problemi është mungesa e politikave serioze për artin dhe artistët. Kthimi i godinave historike në “laboratorë krijimtarie” nuk i bën nder as artit dhe as trashëgimisë kulturore, kur në vend mungojnë hapësirat reale dhe investimet afatgjata për kulturën.

Vetëm duke e përballur dhe dokumentuar të shkuarën mund të ndërtojmë kujtesë kolektive, të reflektojmë mbi gabimet dhe t’u lëmë brezave që vijnë mundësinë për ta kuptuar historinë ashtu siç ka qenë. Nëse vërtet duam të mbështesim artin, atëherë duhet të ndërtojmë politika të mirëfillta për artistët, rezidenca të reja, studio, galeri dhe qendra kulturore dinjitoze. Artistët shqiptarë përfaqësojnë vendin me dinjitet kudo në botë dhe meritojnë mbështetje të vërtetë, jo zgjidhje që vijnë duke cenuar historinë.

Arti dhe historia nuk duhet të jenë kundër njëra-tjetrës. Përkundrazi, ato duhet të ecin bashkë, për të ndërtuar kujtesën, kulturën dhe identitetin e një kombi.

jona dividi vila 31

Sondazh

Poll
Insights 11 Maj 2026, 11:57 Ditmir Bushati

A ka Shqipëria një Politikë të Jashtme?

Kjo pyetje shtrohet teksa jetojmë në një periudhë tranzicioni dhe transformimi të thellë gjeopolitik, ku normat e rendit të...

Insights 6 Maj 2026, 21:24 Klodian Tomorri

Nga buron suksesi i zotit Teqja

Dionis Teqja, pronari i Megatekut ka bere nje padi kunder nje numri te madh portalesh ne Shqiperi, ku kerkon heqjen e nje lajmi dhe gjobitjen me 500 mije euro...

Insights 27 Prill 2026, 20:54 Ermal Mulosmani

Vuajtjet çnjerëzore të Ilir Metës

Ermal Mulosmani Pamjet e Ilir Metës në gjyq sot ishin makabre. Një fytyrë e zbehtë me një ngjyrë kufome, jepte të k...

Qytetarët të vendosur për largimin e Ramës, marshojnë drejt kryeministrisë: Qeveri e krimit

Qytetarët të vendosur për largimin e Ramës, marshojnë drejt kryeministrisë: Qeveri e krimit

Bie zjarr në Llaman të Himarës, flakët përhapen në kodrat e zonës

Braçe: Para të pista kanë hyrë në treg përmes këmbimit valutor! Banka të ushtrojë kontrolle

Kapri përplaset me Ballën: Keni shantazhuar! Balla: U bëre deputet falë votave tona

Spahiu: Dëmtojnë turizmin, humbet çdo familje shqiptare që punon me djersën e ballit

Vengu: KQZ-ja të bashkëpunojë me strukturat përgjegjëse të Kuvendit!

Balla në Kuvend:Kur hyri Saliu, Gonia, Qori apo ndonjë tjetër, flamingot fluturuan dhe ngelën sorrat

Muçi- Ballës: Dridhuni Milord sepse përballë nuk ke më Saliun, por rininë shqiptare

Kapri nga Kuvendi: Ky nuk është parlamentarizëm, është patetizëm

Seancë plenare! Kuvendi rrethohet me gardh metalik, deputetët e PS futen nga hyrja anësore

Rama: Po dëgjojmë shqetësimet e protestuesve paqësorë

“Varfëria nuk luftohet duke mos bërë koncerte”/ Rama: 4 milionë eurot ishin investim për Shqipërinë

Rama: Krijon fitime për biznesin, duke mbledhur edhe të ardhura për shtetin përmes taksave

Koncerti i Kanye West/ Rama: Shqipëria organizoi një ngjarje e cila u bë në çdo cep të botës lajm

Dalin para Gjykatës së Fierit tre vajzat për verifikimin e masave të sigurisë

Dita e 42-të e revoltës/ Qytetarët nisin marshimin drejt Kryeministrisë

Rama komenton eurodeputetë që mbështetën protestën: Edhe ata që erdhën flisnin përçart

Rama: Dezinformimi ka sjellë anulime dhe ka goditur punën e shqiptarëve

Rama: Kurtin e takoj me kënaqësi, po të kishte kamera në takimet tona do të habitej e gjithë bota

Rama: Marrëdhëniet me Maqedoninë e Veriut kanë bërë përparim të madh

“Diella ka përshpejtuar punën”/ Rama: Shqipëria është më pranë se kurrë BE-së

Rama: Çdo protestë ka brenda një mesazh, por algoritmi është bërë një amplifikator i zemërimit

Pallati përfshihet nga flakët në Korçë, ndërron jetë i moshuari

Berisha: Ekstremizmi i majtë është rrezik madhor, këto organizata janë sponsorizuar nga Sorosi

Berisha: Për mua ngritën akuzë për një drekë, atë nuk e akuzojnë për milionat e dhëna për Kanye West

Berisha: Samiti i NATO-s ishte historik,por Shqipëria u përfaqësua në mënyrë qesharake nga padrinoja

Qeveria financoi me 4 mln euro koncertin e Kanye West, Berisha: Rama nuk pyet për Kushtetutë

Berisha: Kryengritja paqësore rinore qytetare po gjen mbështetje të madhe ndërkombëtare

Botërori/ Berisha: Jam me atë që luan më mirë, por po të fitojë Franca, më vjen mirë

Dita e 41-të e protestës/ Protestuesit nisin marshimin drejt Kryeministrisë

Rama sulmon Opozitën: S’mund t’i lemë njerëzit në dorë të fallxhorëve!

Sa kushtoi dasma luksoze e Taylor Swift dhe Travis Kelce?

Gruaja më e vjetër që ka udhëtuar ndonjëherë në hapësirë është ndarë nga jeta në moshën 87-vjeçare

"Rilindja urbane ishte dalja nga rrënimi"/ Rama: Shkollat dhe qytetet po hyjnë në një fazë të re

Rilindja Urbane 2.0/ Rama: Kemi vendosur në dispozicion 1.5 miliardë euro

Panda shfaqet në protestën e 40-të me mesazhin: Larg duart nga e ardhmja

Drejtori i AMP Vlorë dhe vartësit përdorin gjuhë seksiste ndaj turisteve të huaja në rrugë

“Deputetët luajnë me letra bixhoz në Strasburg”/ Protestuesi: PD të mbajë duart larg ...

Turistet nga Australia i bashkohen marshimit: Po bëni një punë të mrekullueshme, shpresoj të fitoni!

Kuriozitet apo solidaritet? Turistët nga Australia i bashkohen marshimit në Tiranë

“Po shkunden themelet e Parlamentit”/ Protestuesi: Për 34 vite me radhë na kanë vjedhur dhe shtypur

Pedagogu thirrje ambasadave: Qëndroni me shqiptarët, shihni nga brezi i ri

Protestuesja: Çfarë Shqipërie do t’u tregosh ndërkombëtarëve?

Aktivisti Arben Kola: Ka 10 ditë që Rama nuk ka lënë tavolinë dhe xhama pa thyer

Epike! Studentët shpërndajnë hallvë për të 40-tat e protestës: Simbolizon vdekjen e frikës tek ne

Dita e 40-të/ Aktivisti Andi Tepelena rithekson pesë kërkesat kryesore të qytetarëve

Dita e 40-të e protestës/ Pensionisti: Ne vuajmë për një copë bukë

“Rama jepe dorëheqjen”/ Nis marshimi drejt Kryeministrisë: Shqipëri e Re

“Protestojmë për vjedhjet e pensioneve”/ Protestesja: Pensioni 97 mijë lekë nuk më del

Ervin Goci: Populli e ka kuptuar që kjo klasë politike duhet larguar