Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Për më tepër, përpjekja e Trump për të përmbysur rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2020 nuk ishte vetëm një vepër penale e mundshme. Ajo ishte gjithashtu një shkelje e rregullit themelor të demokracisë: politikanët duhet të pranojnë rezultatet e zgjedhjeve, pavarësisht nëse i fituan apo i humbën ato.
Nga Steven Levitsky & Daniel Ziblatt “Linkiesta”
Gushtin e vitit të kaluar, me rastin e debatit të parë të fushatës paraprake brenda Partisë Republikane në funksion të zgjedhjeve presidenciale amerikane të këtij viti, rivalët e Donald Trump u pyetën: Ngrini dorën nëse mendoni se do të mbështesni kandidaturën e ish-presidentit, në rastin kur ky i fundit do të “dënohet nga gjykata”.
Për më tepër, përpjekja e Trump për të përmbysur rezultatin e zgjedhjeve të vitit 2020 nuk ishte vetëm një vepër penale e mundshme. Ajo ishte gjithashtu një shkelje e rregullit themelor të demokracisë: politikanët duhet të pranojnë rezultatet e zgjedhjeve, pavarësisht nëse i fituan apo i humbën ato.
Por dukej se në skenën ku po zhvillohej ai debat, e gjithë kjo kishte pak rëndësi. Dora që u ngrit e para ishte ajo e Vivek Ramaswamy. Më pas, të gjithë kandidatët e tjerë kryesorë ndoqën shembullin e tij. Disa plot entuziazëm, të tjerë me më shumë hezitim, dhe një tjetër pasi hodhi disa shikime tinëzare sa majta e djathtas.
Një sjellje e tillë mund të duket relativisht e padëmshme - një akt i vogël burracakësh politikë që synojnë të shmangin zemërimin e një pjese të republikanëve. Por kjo pajtueshmëri banale është shumë e rrezikshme. Sepse një autokrat i vetëm, edhe nëse është një demagog që gëzon konsensus popullor, nuk është kurrë i mjaftueshëm për të shkatërruar një demokraci.
Përkundrazi, vrasësit e demokracisë kanë gjithmonë bashkëpunëtorë midis politikanëve tradicionalë që gjenden në sallonet e pushtetit. Kërcënimi më i madh për demokracinë amerikane nuk vjen dhe aq nga një demagog si Trump apo nga ndjekësit e tij ekstremistë, si ata që sulmuan Capitol Hill më 6 janar 2021, por nga politikanët e zakonshëm (shumë prej të cilëve, u gjendën atë ditë brenda Capitolit), të cilët po mbronin dhe lejonin shkeljen e ligjit.
Sigurish që problemi me të cilin përballen udhëheqësit republikanë - shfaqja e një kërcënimi popullor autoritar brenda kampit të tyre ideologjik - nuk është i ri. Gjenerata të ndryshme liderësh politikë në mbarë botën janë përballur me sfida të ngjashme. Në Evropën e viteve 1920-1930, partitë kryesore të qendrës së majtë dhe asaj të djathtë, u detyruan të përballeshin me një situatë në të cilën ekstremistët antidemokratikë nga e majta komuniste dhe e djathta fashiste i mahnitën masat e gjera dhe fituan mbështetjen e tyre. Dhe në pjesën më të madhe të Amerikës së Jugut gjatë viteve 1960-1970, partitë kryesore zbuluan se shumë nga anëtarët e tyre kishin filluar të simpatizonin guerilët e krahut të majtë, të cilët kërkonin një revolucion të armatosur apo grupime paraushtarake të krahut të djathtë, të cilët synonin ta dorëzonin pushtetin politik në duart e ushtrisë.
Politologu spanjoll Juan Linz, thotë se kur politikanët tradicionalë përballen me këtë lloj situate, ata mund të veprojnë në dy mënyra. Nga njëra anë, politikanët mund të veprojnë si demokratë besnikë, duke bërë që mbrojtja e demokracisë të mbizotërojë mbi ambiciet e tyre afatshkurtra.
Këta besnikë të demokracisë, e dënojnë publikisht sjelljen autoritare dhe punojnë për të garantuar llogaridhënien e atyre që e kryejnë atë, madje edhe nëse është dikush që i përket së njëjtës parti politike si ata. Po ashtu ata i dëbojnë anëtarët e partive të tyre që shfaqin sjellje antidemokratike, refuzojnë t’i mbështesin nëse konkurrojnë për poste drejtuese, shmangin çdo lloj bashkëpunimi me ta.
Dhe në rast se është e nevojshme, i bashkojnë forcat me rivalët e tyre ideologjikë për t’i izoluar dhe mposhtur këta ekstremistë. Ata e bëjnë këtë gjë, edhe kur këta të fundit gëzojnë një popullaritet të madh në bazën e partisë. Historia na tregon se rezultati është se kjo qasje mund ta ndihmojë një demokraci që të mbijetojë edhe në periudhat e polarizimit dhe krizave të mëdha.
Përndryshe - dhe mjerisht kjo gjë ndodh shumë më shpesh - politikanët bëhen, sa për të përdorur një përkufizim të Linz-it, demokratë gjysmë-besnikë. Në pamje të parë, këta duken si demokratët besnikë. Janë politikanë të respektuar, veteranë të establishmentit. Vishen me kostume dhe kravata dhe jo me kamuflazh ushtarak, e tregojnë përkushtimin e tyre ndaj demokracisë dhe në dukje i respektojnë rregullat e saj. Ne i shohim në parlament dhe në rezidencat zyrtare të administratorëve vendorë. Por edhe në skenë, të përfshirë në një lloj debati. Kështu, kur ‘vriten’ demokracitë, mund të ndodhë që në ‘armën’ e krimit të mos gjenden gjurmë gishtash të demokratëve gjysmë-besnikë.
Por nëse analizojmë nga afër historitë e vendeve që kanë përjetuar një ndërprerje të demokracisë - duke filluar nga Evropa në periudhën ndërmjet dy luftërave botërore, dhe duke kaluar më pas nga Argjentina, Brazili dhe Kili në vitet 19601-1970, dhe deri në Venezuelën në e fillimit të viteve 2000 - ne vërejmë një model shumë të qartë: Demokratët gjysmë- besnikë, luajnë një rol themelor në favorizimin e liderëve që kanë qëllime autoritare.
Në vend se të ndërpresin lidhjet me ekstremistët antidemokratikë, demokratët gjysmë-besnikë i tolerojnë dhe i strehojnë ata. Në vend se të dënojnë aktet antidemokratike të kryera nga aleatët e tyre ideologjikë dhe t’u kërkojnë llogari për këto sjellje, demokratët gjysmë-besnikë mbyllin një sy, duke mohuar, minimizuar apo edhe “mbuluar” akte të tilla.
Kjo ndodh shpeshherë përmes tendencës për të justifikuar gjithnjë veten ose të tjerët, duke u përpjekur kësisoj të zhvendosin vëmendjen tek diçka tjetër. Ose thjesht heshtin. Dhe kur përballen me nevojën për të vendosur nëse do të bashkojnë forcat me kundërshtarët politikë tradicionalë për të mbrojtur demokracinë apo për të ruajtur marrëdhëniet me ata në anën e tyre që shfaqin sjellje antidemokratike, demokratët gjysmë-besnikë zgjedhin rrugën e fundit.
Ajo që i bën kaq të rrezikshëm demokratët gjysmë-besnikë është pikërisht respekti i tyre. Për shkak se ata janë pjesë e establishmentit, demokratët gjysmë-besnikë mund ta përdorin pozicionin dhe autoritetin e tyre për t'i bërë ekstremistët antidemokratikë të duken normalë, për t’i mbrojtur ata nga përgjegjësia penale për sjelljen e tyre.
Por edhe për t’i bërë ata më të fortë, duke ua hapur dyert e mediave kryesore, vënë në kontakt me donatorët e mundshëm të fushatës apo duke i vënë në dispozicionin burime të tjera brenda mundësive të tyre. Dhe është pikërisht ky ligjërim elegant i forcave ekstremiste, që mund t’i dobësojë në mënyrë fatale demokracitë.
Le të marrim një shembull nga historia e Francës. Më 6 shkurt 1934, mijëra njerëz të pakënaqur dhe të zemëruar - veteranë lufte dhe militantë të grupeve të dhunshme të krahut të djathtë - u mblodhën në qendër të Parisit pranë parlamentit, në kohën kur deputetët përgatiteshin të votonin për një qeveri të re.
Protestuesit hodhën karrige, grila metalike dhe gurë dhe përdorën shtyllat e ndriçimit publik në përpjekje për të thyer dyert e Parlamentit. Të frikësuar për jetën e tyre, deputetët u detyruan të largoheshin fshehurazi nga godina. Nga trazirat pati 17 të vdekur dhe mijëra të plagosur.
Edhe pse rebelët nuk arritën të pushtonin ndërtesën e parlamentit, ata megjithatë arritën një nga objektivat e tyre: të nesërmen kryeministri centrist dha dorëheqjen dhe u zëvendësua nga një kryeministër i krahut të djathtë. Ndonëse demokracia franceze i kishte mbijetuar sulmit, reagimi i disa politikanëve kryesorë e kishte dobësuar mbrojtjen e saj.
Shumë politikanë të qendrës dhe të qendrës së majtë reaguan si demokratë besnikë, duke dënuar publikisht dhe pa mëdyshje dhunën. Por shumë politikanë konservatorë nuk bënë të njëjtën gjë. Disa anëtarë kryesorë të partisë kryesore konservatore të Francës, Federatës Republikane, shumë prej të cilëve ishin brenda ndërtesës së parlamentit më 6 shkurt, i simpatizuan publikisht rebelët.
Disa i vlerësuan si heronj dhe patriotë. Të tjerë e minimizuan rëndësinë e sulmit, duke mohuar se ishte një komplot i organizuar për të përmbysur qeverinë. Kur u krijua një komision parlamentar për të hetuar ngjarjet e 6 shkurtit, drejtuesit e Federatës Republikane sabotuan hetimin në çdo hap, duke bllokuar edhe përpjekjet më të ndrojtura për të ndjekur penalisht rebelët për veprimet e tyre.
Të mbrojtur nga rreziku për të përfunduar në gjyq, shumë nga organizatorët e kryengritjes patën mundësi të vazhdonin karrierën e tyre politike. Disa nga rebelët formuan organizatën “Viktimat e 6 Shkurtit”, një grup i ngjashëm me vëllazërinë që më vonë shërbeu si një kanal për të rekrutuar mbështetësit e së ashtuquajturës qeveri e Vishisë, e cila u formua pas pushtimit gjerman të vitit 1940 dhe ishte në një linjë me nazistët.
Dështimi për të mbajtur përgjegjës kryengritësit e 6 shkurtit për veprimet e tyre në gjykatë ndihmoi në legjitimimin e ideve të tyre. Konservatorët më tradicionalë francezë nisën të përqafojnë idenë - dikur të kufizuar në qarqet ekstremiste - se demokracia e tyre ishte pashpresë e korruptuar, jofunksionale dhe e infiltruar nga komunistët dhe hebrenjtë. Historikisht, konservatorët francezë kishin qenë nacionalistë dhe shumë anti-gjermanë. Por në vitin 1936, shumë prej tyre e përçmuan aq shumë kryeministrin socialist Leon Blum, saqë përdorën sloganin “Më mirë Hitleri se Blum-i”. Dhe, katër vjet më vonë, ata e pranuan sundimin nazist.
Mjerisht, Partia Republikane aktuale në SHBA i ngjan të djathtës franceze të viteve 1930. Pas zgjedhjeve të vitit 2020, në 4 momente vendimtare, liderët republikanë lejuan shfaqjen e sjelljeve autoritare. Së pari, shumë udhëheqës republikanë vunë në dyshim rezultatin ose heshtën, duke refuzuar të pranojnë publikisht fitoren e Biden.
Së dyti, pasi Trump u fajësua nga Kongresi për kryengritjen e 6 janarit 2021, republikanët e Senatit votuan me shumicë dërrmuese për ta liruar atë nga akuza. Së treti, udhëheqësit republikanë mund të kishin punuar me demokratët për të krijuar një komision të pavarur për të hetuar trazirat e 6 janarit, por nuk e bënë këtë. Së fundi, me shumë pak përjashtime, udhëheqësit republikanë thonë se do të vazhdojnë të mbështesin Trump, edhe nëse ai dënohet për komplot për të përmbysur rezultatin e votimit.
Lloyd Austin SHBA- Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Lloyd Austin, është shtruar në spital që nga e hëna për një problem m...
Gaza Nga Sander Gerber & Robert Wexler “The Hill” Zgjidhja e konfliktit izraelito-palestinez përmes krijimit të 2 shteteve t&eum...
Ukraine UKRAINË- Forcat Ajrore ukrainase thanë më 6 janar se kanë shkatërruar një qendër komanduese ruse në baz&eum...
Ushtria serbe SERBI- Trembëdhjetë vjet pasi kaloi në një ushtri profesionale dhe bëri shërbimin e detyrueshëm ushtarak a...
Hasan Dakaj KOSOVË- Pas arrestimit të ish-ushtarit të UÇK-së, Hasan Dakajt dhe Xhavit Dakajt ditën e djeshme nga autor...
harta Nga Jose Caballero “The Conversation” Tensionet midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës, shkaktuan luhatjen e ndjeshme të e...
Sulmet IRAN- Sulmet me bombë në jug të Iranit, përgjegjësinë për të cilat e mori grupi militant, Shteti Islamik (IS...
Fëmijë në Gaza PALESTINË- Fondi i Kombeve të Bashkuara për Fëmijët, UNICEF për mes një sontazhi t&eu...
Pamje iluestruese JAPONI- Pesë ditë pas rënies së tërmetit i cili goditi Japoninë duket se shpresa për të gjet...
Joe Biden SHBA- Presidenti amerikan, Joe Biden, paralajmëroi se përpjekjet e Donald Trumpit për të rimarrë drejtimin e Shtëpi...
