Dita e 53-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdhi fundi!
“Nuk tërhiqemi"/ Sot dita e 53-të e revoltës kundër qeverisë, qytetarët të vendosur deri në...
“Nuk tërhiqemi"/ Sot dita e 53-të e revoltës kundër qeverisë, qytetarët të vendosur deri në...
Aksidenti i rëndë te rrotullimi i TEG-ut, humb jetën 1 person, plagoset një tjetër 22 Korrik, 16:59 A...
"Duhet të bëjmë gjithçka për suksesin e saj"/ Berisha: Protesta po firmos fundin e sundimtarit më të keq q&...
Stuhia 'mbërtheu' vendin, Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë: Mbi 1000 punonjës në terren, situata drejt normali...
Marrëveshja konsiderohet si një zhvillim me ndikim të madh për ekuilibrat strategjikë në Lindjen e Mesme, pasi prek një nga çështjet më të ndjeshme të sigurisë në rajon.
SHBA- Shtetet e Bashkuara dhe Arabia Saudite po përgatiten të shpallin një marrëveshje të rëndësishme bashkëpunimi bërthamor, e miratuar nga presidenti Donald Trump, e cila do të zgjasë për 30 vjet dhe do të hapë rrugën për përfshirjen e kompanive amerikane në zhvillimin e industrisë bërthamore saudite.
Sipas raportimeve nga mediat e huaja, marrëveshja nuk parashikon vetëm ndërtimin e reaktorëve bërthamorë, por edhe një studim të përbashkët SHBA-Arabi Saudite që mund të çojë në ngritjen e një impianti për pasurimin e uraniumit në territorin saudit.
Zyrtarisht, programi synon përdorimin paqësor të energjisë bërthamore. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se një zhvillim i tillë do ta afronte Arabinë Saudite me të ashtuquajturën 'aftësi bërthamore prag', që do t’i mundësonte shndërrimin e infrastrukturës civile në një program ushtarak brenda një kohe të shkurtër, nëse do të merrej një vendim politik në këtë drejtim.
Marrëveshja konsiderohet si një zhvillim me ndikim të madh për ekuilibrat strategjikë në Lindjen e Mesme, pasi prek një nga çështjet më të ndjeshme të sigurisë në rajon.
Tërheqja e Madhe e Uashingtonit
Çështja nuk është ndërtimi i centraleve bërthamore. Dhjetëra vende përdorin energji bërthamore pa poseduar armë bërthamore. Dallimi qëndron në ciklin e karburantit bërthamor. Pasurimi i uraniumit është i nevojshëm për të prodhuar karburant për lloje të caktuara reaktorësh. Megjithatë, e njëjta teknologji, nëse përdoret në një masë shumë më të madhe, mund të prodhojë material të zbërthyeshëm të përshtatshëm për armë bërthamore. Ripërpunimi i karburantit bërthamor të shpenzuar, nga i cili mund të izolohet plutoniumi, paraqet rreziqe të ngjashme.
Për këtë arsye, Uashingtoni ka ushtruar presion mbi partnerët e tij në Lindjen e Mesme për vite me radhë që të heqin dorë nga e drejta e pasurimit dhe ripërpunimit vendas. Shembulli më i dukshëm është marrëveshja me Emiratet e Bashkuara Arabe, e cila hyri në fuqi në vitin 2009. Abu Dhabi më pas pranoi të ashtuquajturin "standard të artë": u zotua të mos pasurojë uranium dhe të mos ripërpunojë mbetjet bërthamore. Në të njëjtën kohë, nënshkroi Protokollin Shtesë të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, duke lejuar inspektime më të gjera dhe më ndërhyrëse.
Marrëveshja me Arabinë Saudite, sipas asaj që është bërë e ditur, nuk përfshin as heqjen dorë nga pasurimi dhe ripërpunimi dhe as Protokollin Shtesë. Kjo do të thotë që inspektorët ndërkombëtarë mund të mos kenë të njëjtën aftësi për të kryer inspektime të papritura në objektet e padeklaruara, siç do të kishin nën një regjim më të rreptë.
Administrata Trump pretendon se do të zbatohen mekanizma dypalësh mbrojtës dhe verifikimi dhe se marrëveshja përmbush kërkesat ligjore të SHBA-së për mospërhapjen bërthamore. Megjithatë, këto mekanizma nuk janë publikuar plotësisht dhe vështirë se mund të konsiderohen ekuivalente me aksesin e pakufizuar të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike.
Kontradikta me Iranin
Koha e bën marrëveshjen edhe më shpërthyese politikisht. Shtetet e Bashkuara e kanë ndërtuar presionin e tyre mbi Iranin rreth argumentit se pasurimi i uraniumit vendas mund të përdoret si një rrugë drejt një arme bërthamore. Uashingtoni tani duket i përgatitur të lejojë Arabinë Saudite të mbajë pikërisht atë aftësi, megjithëse në kushte të ndryshme dhe në mbikëqyrjen amerikane. Imazhi i Amerikës që përpiqet ta privojë Teheranin nga teknologjia e pasurimit, duke lënë të hapur mundësinë që Riadi mund ta blejë atë, do të jetë një argument kyç për Iranin që të zbatojë dy masa dhe standarde të ndryshme.
Problemi është i madh dhe jo teorik. Princi i Kurorës Mohammed bin Salman ka deklaruar publikisht se nëse Irani blen një armë bërthamore, Arabia Saudite do të kërkojë të bëjë të njëjtën gjë "sa më shpejt të jetë e mundur". Pasurimi i uraniumit nuk çon automatikisht në një bombë bërthamore. Nevojiten njohuri shtesë teknologjike, dizajni i armëve dhe zhvillimi i një sistemi të përshtatshëm të ndezjes dhe lëshimit. Megjithatë, kjo krijon themelin më të rëndësishëm industrial dhe teknologjik për një program ushtarak të ardhshëm.
Izraeli dhe frika e reaksionit zinxhir
Marrëveshja është gjithashtu një shkak për shqetësim legjitim në Izrael. Edhe pse qeveria izraelite e sheh Arabinë Saudite si një partner të mundshëm strategjik kundër Iranit, vështirë se mund të përballet me blerjen e teknologjisë së pasurimit nga ndonjë vend arab pa rezerva. Strategjia e sigurisë izraelite është bazuar për dekada në ruajtjen e një superioriteti ushtarak cilësor dërrmues dhe - megjithëse nuk është konfirmuar kurrë - në ekskluzivitetin e saj bërthamor në Lindjen e Mesme.
Një infrastrukturë saudite e pasurimit mund të krijojë reaksione zinxhir. Turqia, Egjipti dhe fuqitë e tjera rajonale do të fitonin një argument shtesë për të pretenduar aftësi përkatëse. Bilanci bërthamor nuk do të përcaktohej më vetëm nga pyetja nëse Irani ka apo jo një armë, por nga sa vende mund ta ndërtojnë një të tillë relativisht shpejt.
Kompromisi ekonomik dhe gjeopolitik
Për Donald Trump, marrëveshja ka edhe një dimension të qartë ekonomik. Ndërtimi i reaktorëve, centraleve të karburantit dhe infrastrukturës shoqëruese mund të sjellë dhjetëra miliarda dollarë për industrinë bërthamore amerikane. Westinghouse dhe kompani të tjera amerikane synojnë të luajnë një rol qendror në programin saudit, pasi Shtetet e Bashkuara konkurrojnë me Rusinë, Kinën, Francën dhe Korenë e Jugut për kontrata për të ndërtuar centrale bërthamore jashtë vendit. Qeveria amerikane gjithashtu llogarit se nëse refuzon të bashkëpunojë, Riadi mund t'i drejtohet Pekinit ose Moskës, duke pranuar kufizime edhe më të lirshme. Në këtë kuptim, prania e kompanive dhe teknikëve amerikanë shihet si një garanci më e mirë kontrolli sesa mungesa e plotë e Uashingtonit.
Në të njëjtën kohë, marrëveshja përpiqet t'i vendosë marrëdhëniet SHBA-Saudite përsëri në një bazë më të qëndrueshme. Lufta me Iranin, qasjet e ndryshme ndaj Teheranit dhe ngurrimi i Arabisë Saudite për t'u angazhuar plotësisht në planifikimin ushtarak amerikan kanë krijuar përçarje të reja. Riadi ende ka nevojë për Shtetet e Bashkuara për mbrojtje ajrore, raketa interceptuese, teknologji dhe sisteme të përparuara armësh. Në të njëjtën kohë, megjithatë, shqetësohet se marrëdhënia e ngushtë e Uashingtonit me Izraelin dhe përballja ushtarake me Iranin po rrisin rreziqet për monarkitë e Gjirit.
Pa shkëmbim për njohjen e Izraelit
Nën Joe Biden, marrëveshja bërthamore ishte pjesë e një pakete shumë më të gjerë. Arabia Saudite do ta njihte Izraelin në këmbim të aksesit në teknologjinë bërthamore amerikane, sistemet e përparuara të armëve dhe garancitë e zgjeruara të sigurisë. Pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023 dhe luftës në Gaza, perspektiva e njohjes saudite të Izraelit u zbeh.
Trump vendosi t'i shkëputë të dy çështjet dhe të ecë përpara me marrëveshjen bërthamore pa kërkuar normalizimin e marrëdhënieve saudite-izraelite si një shkëmbim të menjëhershëm. Ky është një lëshim i rëndësishëm për Mohammed bin Salman. Princi i kurorës po merr një nga kompromiset kryesore strategjike që ka kërkuar prej vitesh, pa pasur nevojë ende të mbajë koston politike të njohjes zyrtare të Izraelit.
Beteja e vështirë në Kongres
Marrëveshja njihet si "Marrëveshja 123", sipas seksionit përkatës të Aktit të Energjisë Atomike të SHBA-së. Marrëveshje të tilla krijojnë kornizën ligjore që lejon transferimin e materialit, pajisjeve dhe njohurive bërthamore të SHBA-së në vendet e treta. Pas nënshkrimit, marrëveshja do t'i dërgohet Kongresit, i cili do të ketë rreth 90 ditë veprim të vazhdueshëm parlamentar për ta shqyrtuar atë. Për ta ndaluar atë, do të duhet të miratojë një rezolutë të përbashkët refuzimi. Megjithatë, edhe atëherë, Trump mund ta vërë veton, gjë që kërkon një shumicë prej dy të tretash për ta përmbysur. Kjo aritmetikë e bën të vështirë refuzimin përfundimtar. Megjithatë, nuk përjashton një përballje të ashpër dypartiake, veçanërisht nëse administrata refuzon të zbulojë letrat sekrete plotësuese dhe mekanizmat dypalësh të kontrollit që shoqërojnë marrëveshjen.
Një peizazh i ri bërthamor
Marrëveshja Trump-Mohammed bin Salman nuk e shndërron në vetvete Arabinë Saudite në një fuqi bërthamore. Por i ofron diçka që Uashingtoni deri më tani ka hezituar ta japë: aftësinë për të zhvilluar pjesën më të ndjeshme të ciklit të karburantit bërthamor në tokën e tij. Trump po vë bast se pjesëmarrja amerikane do ta mbajë nën kontroll programin saudit, do të sigurojë kontrata të mëdha për kompanitë amerikane dhe do ta parandalojë Riadin të kthehet nga Kina ose Rusia.
Mundësia e kundërt është po aq reale: marrëveshja mund të legjitimojë pasurimin vendas si normën e re për Lindjen e Mesme dhe të shkaktojë një garë gatishmërie bërthamore në të cilën vendet nuk do të kenë nevojë të kenë një bombë. Ato do të duhet vetëm të kenë aftësinë për të ndërtuar një të tillë./Dosja.al
Foto ilustruse Hakerët mund të zemërohen shumë kur nuk u plotësohen kërkesat. Pikërisht kjo ndodhi në Rumani, ku nj...
Lufta në Bosnje dhe Hercegovinë (1992–1995) Tridhjetë e tre vjet pasi i mbijetoi burgosjes në kampet e Derventës, Drago Kne...
Leonie Kirschstein e kishte të qartë që më parë se numri i rasteve të dhunës seksuale ndaj fëmijëve dhe...
Özgür Özel Lideri i rrëzuar i opozitës turke, Özgür Özel, ka njoftuar formimin e një partie të...
foto ilustruese FRANCË- Asambleja Kombëtare në Francë votoi në favor të ligjit me 279 vota pro dhe 81 kundër. Më he...
foto ilustruese SHBA- Për vite të tëra, politikanët në Uashington e kanë parë Azinë kryesisht përmes prizmit t...
Pete Hegseth SHBA- Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, dhe shefi i Shtabit të Përgjithshëm, gjenerali Dan Kane do të...
Parlamenti francez FRANCA- Parlamenti francez ka miratuar përfundimisht një projektligj që ndalon aksesin në mediat sociale për t...
Oleksandr Syrsky UKRAINA- Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky ka larguar ministrin e Mbrojtjes Mykhailo Fedorov dhe shefin e Forcave të Armatosura...
Pako me kokainë që u kapën nga autoritetet italiane. Autoritetet italiane sekuestruan pako me afër 800 kilogramë kokainë, mbi...
