Dita e 41-të e protestës/ Qytetarët vijojnë revoltën e tyre kundër qeverisë, kërkojnë dorëheqjen e Ramës
Dita e 41-të e protestës/ Protestuesja: Rama, sulmues i rinisë! Gazetarëve u drejtoht gjithë arrogancë agresivitet...
Dita e 41-të e protestës/ Protestuesja: Rama, sulmues i rinisë! Gazetarëve u drejtoht gjithë arrogancë agresivitet...
Rama sulmon Opozitën: S’mund t’i lemë njerëzit në dorë të fallxhorëve! 10 Korrik, 12:34 ...
EMRI/ Atentati në Kurbin, identifikohet autori që vrau Ilir Likën! Pista kryesore ku po hetohet vrasja 10 Korrik, 08:59 ...
Vrasja në Laç, policia: 40-vjeçari humbi jetën gjatë transportimit në spital 9 Korrik, 23:08 ...
Mbi 60% e banorëve të Sunderland-it votuan për largimin, pavarësisht paralajmërimeve të tërthorta nga Nissan se Brexit-i mund ta detyronte të mbyllte fabrikën e makinave, një nga punëdhënësit kryesorë në zonë.
Në orën 00:15 të 24 qershorit 2016, Sunderland u kthye në simbolin e Brexit-it. Qyteti portual në bregun verilindor të Anglisë ishte i pari që shpalli se kishte votuar për daljen nga Bashkimi Europian.
Mbi 60% e banorëve të Sunderland-it votuan për largimin, pavarësisht paralajmërimeve të tërthorta nga Nissan se Brexit-i mund ta detyronte të mbyllte fabrikën e makinave, një nga punëdhënësit kryesorë në zonë.
Si një zonë punëtore, lavdia e dikurshme e së cilës në ndërtimin e anijeve kishte perënduar prej kohësh, porti u bë mishërimi i dëshirës së Britanisë së lënë pas për t’u dhënë një goditje elitave globale.
Ekonomistët përpiqen të matin dëmin e Brexit-it. Disa thonë se PBB-ja për frymë është 8% më e ulët sesa mund të kishte qenë; të tjerë e vlerësojnë hendekun në 2.5%. Rritja në shumicën e ekonomive të tjera të G7-s ka qenë më e shpejtë (shih grafikun 1).
Në Sunderland, frikërat më të mëdha ekonomike të kampit pro-qëndrimit nuk u materializuan plotësisht, fabrika e Nissan-it vijon të funksionojë me vështirësi, por dalja nga BE-ja ka përshpejtuar rënien e industrisë prodhuese britanike. Fabrika tani prodhon 46% më pak makina. Sunderland nuk është kthyer në një “Singapor mbi lumin Wear” me pak rregulla dhe taksa të ulëta.
Brexit-i ka sjellë shumë pengesa dhe telashe të vogla në jetën e përditshme. Dominic Gardner, i cili drejton një biznes riparimi rrugësh në Sunderland, e ka më të vështirë të importojë pjesë këmbimi.
Dokumentacioni, thotë ai, është “jashtëzakonisht zhgënjyes”. Kolegu i tij, Mike, ankohet për radhët e gjata të pasaportave kur shkon me pushime. Fqinji polak i Mike “qesh”, sepse “kalon direkt në kontrollin e sigurisë”.
Nga eksporti i djathit deri tek udhëtimi jashtë vendit me qenin, jeta në Britaninë e pas-Brexit-it është thjesht më e vështirë. Kjo duket më qartë në industri. Ashtu si në pjesën tjetër të Europës, baza industriale e Britanisë ishte në tkurrje edhe para vitit 2016, e goditur nga konkurrenca kineze dhe kostot e larta të energjisë.
Por që atëherë, pjesa e Britanisë në eksportet globale të mallrave ka rënë veçanërisht shpejt, nga 2.6% në 2.1% në vitin 2025. Kjo përfaqëson një rënie prej 17%, ndërsa në të njëjtën periudhë, pjesa e BE-së ra vetëm me 6%.
Tregtia me kontinentin është kryesisht pa tarifa sipas marrëveshjes së Brexit-it, por është e mbuluar nga rregulla dhe dokumente, nga deklaratat doganore deri te kërkesat për rregullat e origjinës. Për një vend që në vitin 2016 dërgonte 48% të eksporteve të mallrave drejt BE-së, kjo është një barrë e re e madhe.
Dokumentacioni ka goditur më fort bizneset e vogla. Një studim nga Thomas Sampson i LSE-së dhe bashkautorët e tij zbuloi se rregullat e reja tregtare pothuajse nuk i prekën kompanitë më të mëdha, të cilat kishin ekipe për t’u marrë me procedurat shtesë.
Por marrëveshja bëri që një e pesta më e vogël e bizneseve britanike të eksportonte 30% më pak drejt BE-së, krahasuar me pjesën tjetër të botës. Më shumë se 16,000 kompani, ose 14% e të gjitha bizneseve që eksportonin drejt kontinentit, e ndalën krejtësisht shitjen në BE.
Një prej tyre ishte FlueCube, një kompani në Kent që prodhon mbulesa oxhaqesh. Themeluesi i saj, Ashley Martin, kishte menduar se “Europa do të ishte rritja ime”. Ai kishte nisur eksportet drejt Irlandës, Francës dhe Holandës.
Por pas Brexit-it, thotë ai, “humba kontrollin mbi afatet e dorëzimit dhe tarifat doganore”. Në fund, hoqi dorë nga eksportet. Dy vite më parë, ai e ndryshoi emrin e kompanisë nga FlueCube Europe në FlueCube Limited.
Për fat të mirë për Britaninë, ekonomia botërore po mbështetet gjithnjë e më shumë te shërbimet, një fushë ku vendi ka avantazh krahasues. Eksportet britanike të shërbimeve u rritën në terma realë me 47% midis viteve 2016 dhe 2025 (shih grafikun 2).
Britania mbetet këshilltarja e botës: ekspertiza e saj ligjore, inxhinierike dhe e reklamave kërkohet nga sheikët dhe manjatët e teknologjisë. Në Sunderland po ndërtohet një studio e re filmike, jo larg arenës kombëtare të sporteve elektronike që do të hapet këtë verë.
Por kjo zhvendosje ndodhi pavarësisht Brexit-it. Rritja më e madhe është regjistruar në sektorë me pak pengesa tregtare: eksportet në sektorin e reklamave u rritën më shumë se dyfish midis viteve 2015 dhe 2022. Rritja ka qenë më e ngadaltë aty ku Brexit-i krijoi pengesa të reja (shih grafikun 3).
Swati Dhingra, ekonomiste, zbuloi se eksportet britanike në shërbimet ku u vendosën barriera të reja ranë me 16%, krahasuar me flukset e tjera tregtare.
Londra rezultoi më rezistente nga sa parashikonin shumë, duke mbetur qendra e dytë më e madhe financiare në botë. Megjithatë, humbja e së drejtës për të ofruar lirisht shërbime financiare në tregun e BE-së e ka bërë më të vështirë eksportin e këtyre shërbimeve drejt bllokut europian. Shërbimet financiare dhe të sigurimeve përbëjnë tani 24% të eksporteve të shërbimeve, nga 32% në vitin 2016.
Brexit-i shkaktoi gjithashtu atë që John Springford, një tjetër ekonomist, e quan “grevë investimesh”. Për dekada, Britania pothuajse gjithmonë ka pasur nivelin më të ulët të investimeve kapitale në G7.
Pasiguria e Brexit-it e përkeqësoi këtë prirje, duke bërë që investimet të mbeteshin në vend për gjashtë vjet. Kjo “grevë” nuk përfundoi kurrë plotësisht: ankthi për Brexit-in u zbeh, por u zëvendësua nga frika për rritje taksash dhe luftërat tregtare të Donald Trump.
Duke i privuar britanikët nga makineri dhe infrastrukturë më të mira, investimet e ulëta kanë frenuar rritjen e produktivitetit dhe kanë rënduar ekonominë më gjerë.
Do të ishte e padrejtë të thuhej se Brexit-i ka dëmtuar të gjithë. Puffinët (zogj detarë me sqep shumëngjyrësh, të përhapur në brigjet e Britanisë dhe Atlantikut Verior) dhe karavidhet janë ndër fituesit.
Madje ka përfituar edhe ndonjë njeri. Kevin Tetchner, prodhues pajisjesh gazi nga Sunderland dhe mbështetës i Brexit-it, flet me entuziazëm për procedurat më të thjeshta të certifikimit të sigurisë së produkteve të tij.
Në një shkallë më të gjerë, qeveria ka përdorur liritë e reja për të transformuar politikën bujqësore. Fermerët nuk paguhen më thjesht për zotërimin e tokës, por duhet të ofrojnë përfitime mjedisore.
Kjo ka qenë një histori suksesi dhe BE-ja duhet ta marrë parasysh. Sipërmarrësit e teknologjisë thonë se në Britani është më e lehtë të ndërtosh një kompani të Inteligjencës Artificiale sesa në BE.
Shumë goditje të vogla, një kosto e madhe
Megjithatë, Britania kryesisht nuk arriti të ndjekë deregullimin radikal që premtuan mbështetësit e Brexit-it me shtet të vogël. Rregullat europiane që kufizojnë orët e punës së britanikëve mbeten në fuqi.
Tritoni i madh me kreshtë vijon t’u hapë telashe zhvilluesve të banesave, sipas rregullave të BE-së për habitatet që kanë mbetur në legjislacion. Në fund, rezultoi se nuk ishin eurokratët ata që pengonin djegien e burokracisë, por politikanët britanikë, tepër të frikësuar nga interesat e konsoliduara.
Ndryshimi më i dukshëm është ai që pothuajse askush nuk e parashikoi në vitin 2016. Në vitin 2021, Boris Johnson lehtësoi kufizimet për emigrantët nga vendet jashtë BE-së, duke nxitur një valë të madhe ardhjesh nga India, Nigeria dhe vende të tjera.
Në kulmin e saj, emigracioni neto nga jashtë Bashkimit Europian arriti në 1 milion persona në vitin 2023 (shih grafikun 4).
Më shumë se 460 mijë studentë dhe familjarë të tyre mbërritën atë vit, duke ndihmuar universitetet të mbushnin boshllëqet në financat e tyre. Shumë nga 471 mijë personat që hynë me viza pune erdhën për të plotësuar mungesat e fuqisë punëtore në sektorët e shëndetësisë dhe kujdesit social.
Sunderland, i cili votoi masivisht për të “rimarrë kontrollin” e emigracionit, është bërë një nga përfituesit kryesorë të asaj që disa e quajnë “vala e Borisit”. Në vitin 2019, njerëzit nga vende jashtë Britanisë dhe BE-së mbanin vetëm 3% të vendeve të punës në qytet. Deri në vitin 2024 kjo përqindje ishte rritur në 10%.
Në universitetin lokal, për çdo dhjetë studentë britanikë ka katër nepalezë, dy uzbekë dhe të paktën një indian, megjithëse shumë prej tyre ndjekin studimet në distancë.
Banorët kanë ndjenja të përziera. Protestat kundër emigracionit degjeneruan në trazira në vitin 2024. Në maj të këtij viti, Reform UK, një parti populiste e djathtë, fitoi bindshëm zgjedhjet lokale.
Dhjetë vjet pas referendumit, si Britania ashtu edhe Sunderland mbeten të ndarë. Kevin Tetchner është i kënaqur që votoi për Brexit-in, por mendon se premtimet nuk u mbajtën. “I gjithë qëllimi ishte të rimerrnim kontrollin. Nuk e bëmë këtë”, thotë ai.
Shumica e britanikëve tashmë shprehin keqardhje. Sipas një sondazhi të YouGov, 57% besojnë se Britania gaboi që u largua nga Bashkimi Europian. Me kalimin e kohës, qëndrimet ndaj BE-së janë bërë më pozitive (shih grafikun 5).
Paga mesatare javore e atyre që punojnë në Sunderland është sot më e ulët në terma realë sesa në vitin 2016. Sipas një sondazhi të organizatës More in Common, 43% e britanikëve mendojnë se largimi nga BE-ja e ka përkeqësuar jetën e tyre të përditshme, ndërsa vetëm 11% besojnë se e ka përmirësuar atë (shih grafikun 6).
Dominic Gardner, sipërmarrësi që merret me riparimin e rrugëve, është i zemëruar. “Brexit-i po përpiqej të zgjidhte një problem që nuk e kishim”, thotë ai.
Megjithëse do të parapëlqente që Britania të ribashkohej me Bashkimin Europian, ai pranon se kjo nuk ka gjasa të ndodhë. “Praktikisht, nuk do të ndodhë kurrë”, thotë ai, duke ndaluar për një çast. “Tanimë jemi të mbërthyer me këtë realitet.”/MONITOR
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky UKRAINË- Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky njoftoi krijimin e një komande të veçant...
Mohammad Bayer Galibaf IRAN- Kryenegociatori i Iranit, Mohammad Bayer Galibaf ka deklaruar ditën e sotme se lufta midis Irani dhe ...
Viktima FRANCA- Gjykata penale e Parisit ka dënuar ditën e sotme 53-vjeçarin Lahdar Matung me 27 vjet burg për vrasjen dhe copët...
SHBA- Shtetet e Bashkuara kanë njoftuar sanksione të reja kundër Iranit në përgjigje të sulmeve të reja ndaj...
Foto ilustruse SHBA- Administrata Trump ka vendosur sanksione të reja ndaj Teheranit pas sulmeve iraniane ndaj anijeve tregtare në ngushticë...
Donald Trump SHBA- Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, ka thënë të premten se Irani ka kërkuar që bisedime...
Donald Trump SHBA- Presidenti i SHBA-së, Donald Trump ka deklaruar se armëpushimi me Iranin ka mbaruar, pavarësisht dakordësisë p&...
Anne Windecombe BRITANI E MADHE- Policia britanike ka nisur një hetim për vrasje pas vdekjes së ish-ministres konservatore Anne Windeco...
IRAN- Irani e zhvilloi një ceremoni madhështore mortore, e cila zgjati një javë, për udhëheqësin suprem, ajatollah Ali Kham...
Donald Trump SHBA- Presidenti amerikan, Donald Trump ka dhënë udhëzime dhe drejtime të qarta se si do të reagoj&eu...
