Protesta për Zvërnecin/ Protestuesit çajnë kordonin metalik, policia i sulmon me ujë. Tubimi shpërndahet në gjithë Tiranën
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
“Ka forca në Shqipëri dhe jashtë që janë kundër”/ Rama: Të rreshtohesh me PS, do të thot&eum...
"Shqipëria është e shqiptarëve"/ Qytetarët mbushin rrugët e Tiranës, kërkojnë anulimin e pr...
GREQI– Ne jemi marrë vazhdimisht me Shqipërinë, shqiptarët dhe historinë e tyre. Por ka një periudhë, nga mesi i shekullit të 19-të deri në fillim të shekullit të 20-të, që nuk i është kushtuar shumë vëmendje. Gjatë kësaj periudhe, u zhvillua nacionalizmi shqiptar, me disa që kishin studiuar në institucionet arsimore greke si protagonistë, siç ishte shkolla ‘Zosimea’ e Janinës. Fatkeqësisht, veçanërisht pas vitit 1881 dhe shpërbërjes së Lidhjes së Prizrenit, shqiptarët u shkaktuan shumë probleme grekëve të zonave kufitare të Epirit sot (kryesisht në zonën e Pogonit), por edhe grekëve të Epirit. Ata krijuan banda dhe kryen akte kriminale, shpesh nën mbulesën e autoriteteve osmane. Këto janë ngjarje të panjohura, të cilat paraqiten për herë të parë në internet.
Shoqëria shqiptare gjatë pushtimit turk
Siç shkruan Spyridon Sfetas në “Hyrje në Historinë Ballkanike” (Vëllimi I), shqiptarët nuk kishin as një shtet mesjetar, as një organizatë të vetme kishtare, as një kulturë të lartë, as një gjuhë shqipe të kultivuar. Ai vazhdon: Greqishtja, shqipja dhe sllavishtja ishin gjuha zyrtare e aristokracisë shqiptare në trajtimin e çështjeve burokratike. Kështu, lind pyetja nëse shqiptarët mund të ishin helenizuar e skllavëruar dhe nëse pushtimi osman dhe islamizimi i shqiptarëve kontribuan në ruajtjen e identitetit shqiptar? Nuk ka dyshim se në rastin e shqiptarëve, sundimi turk ishte gjëja më pak e keqe. Shqiptarët ruajtën identitetin e tyre kombëtar dhe mbajtën poste të larta në shtetin osman, ndërsa me vendbanimet e tyre zgjeruan zonën e tyre gjeografike. Aristokracia shqiptare së pari u konvertua në Islam, ndërsa islamizimet masive u bënë në shekujt 17 dhe 18. Në qytete dhe ultësira, islamizmi ishte më i përhapur, në kontrast me zonat malore të paarritshme ku mbijetoi krishterimi, dhe kishte shumë kriptokristianë. Për shkak të ndarjeve fetare (ortodokse, katolike dhe myslimane) dhe gjuhësore dhe racore të shqiptarëve (Gegët në veri, Toskët në jug), zgjimi i tyre kombëtar u vonua ndjeshëm. Muslimani shqiptar identifikohej me atë osman, ndërsa në jug, me ndikimin e fortë kulturor grek, shqiptari ortodoks identifikohej me atë grek. Cvigic, i cili dalloi karakteristikat e përbashkëta të Gegëve dhe Malazezëve Shqiptarë, vuri në dukje se Shqiptarët Toskë Ortodoksë janë më pak në numër, me lëkurë të errët, dinakë.
Pjesët e para të nacionalizmit shqiptar
Nacionalizmi shqiptar u zhvillua si një reagim ndaj tkurrjes territoriale të Perandorisë Osmane dhe krijimit të shteteve të pavarura në Gadishullin Ballkanik. Naum Veqilharxhi nga Korça (1797-1866) ishte i pari, nën ndikimin e Iluminizmit dhe Liberalizmit, që përpiloi në 1844 alfabetin e parë shqip me shkronja greke (1844) dhe përktheu fragmente nga Bibla në shqip. Me një qarkore drejtuar shqiptarëve ortodoksë të arsimuar dhe të pasur që i përkisnin rrethit kulturor grek, ai theksoi nevojën urgjente për të krijuar një alfabet shqip dhe për të kultivuar gjuhën shqipe. Kostandin Kristoforidhi nga Elbasani (1827-1895), i cili kishte studiuar në Shkollën Zosimea të Janinës, me nxitjen e Johann Georg von Hahn, studiues shqiptar austriak, nënkonsull i Austrisë në Janinë, iu drejtua sistemit të ndikimi i qarqeve protestante angleze në Kostandinopojë, ai ishte i angazhuar në përkthimin e Ungjijve, Veprat e Apostujve, Psalmet, etj. në dialektet greke dhe toske dhe hartoi një fjalor greqisht-shqip. Kristoforidhi quhet “Luteri i Shqiptarëve”. Së fundi, Thimi Mitko nga Korça, një tregtar i pasur në Aleksandri, Egjipt, me arsim grek, u mjaftua me regjistrimin e folklorit shqiptar.
Lëvizja Kombëtare Shqiptare – Lidhja e Prizrenit (1878-1881)
Në 1878, Bismark deklaroi në Kongresin e Berlinit. “Nuk ka komb shqiptar”. Kjo deklaratë çoi në shfaqjen e parë të nacionalizmit shqiptar, krijimin e Lidhjes së Prizrenit. Ishte një organizatë myslimane që njohu sulltanin dhe të drejtat e tij dhe në një memorandum që ai i dorëzoi Konferencës së Berlinit (1878) të përcaktuara si synime:
a) asnjë lëshim territorial ndaj Serbisë, Malit të Zi dhe Greqisë
b) autonomi të gjerë administrative dhe politike për Shqiptarët.
Si një vend historik shqiptar, Lidhja konsideroi vilajetet e Kosovës, Manastirin, Shkodrën dhe Janinën, të cilat do të bashkoheshin në një vilajet shqiptar. Por, sa ishin shqiptarët e Janinës dhe Manastirit? Fatkeqësisht nuk mundëm të gjenim sa shqiptarë ishin në këto zona në vitin 1881. Por njëzet e shtatë vjet më vonë, më 1908, në regjistrimin e popullsisë turke në Epir, nga një popullsi totale prej 500,000, 380,000 u deklaruan të krishterë grekë, rreth 120,000 turq myslimanë , ndërsa pakkush shpalli shqiptarë. Në sanxhakun e Janinës ku shqiptarët ishin të uritur, kishte 365 (!) Shkolla greke me rreth 12.000 nxënës grekë, 10 turqisht me 200 nxënës dhe asnjë shqip! E njëjta gjë në sanxhakun e Prevezës, me 98 shkolla greke dhe më shumë se 3,300 nxënës, 6 shkolla turke në Margariti me 720 nxënës dhe asnjë shkollë shqipe. Por edhe në Sanxhakun e Gjirokastrës, kishte 191 shkolla greke me 8.420 nxënës, 2 turqisht me 50 (!) nxënës dhe asnjë shqip! Lidhja e Prizrenit kërkoi që shteti shqiptar të arrinte në Gjirin Amvrakikos. Nëse shqiptarët nuk u zhdukën nga viti 1881 deri në vitin 1908, me cilat të dhëna të popullsisë ata kërkuan dhe Epirin? Por edhe në Manastir dhe Kastoria, sipas konsullit grek në Selanik K. Vatikiotis, jetonin 45.000 grekë shqipfolës (1870).
Përfaqësuesit kryesorë të lëvizjes kombëtare shqiptare ishin: Naim Frashëri (1864-1904), Pashko Vasa (1825-1892) dhe Sami Frashëri (1850-1904). Një tekst i Naim Frashërit, i cili nuk i drejtohet grekëve, është i veçantë. Ne një fragment të tij shkruhet:
“O pasardhës trima të Aleksandrit të Madh, të Pirros së famshëm dhe heronjve dhe fëmijëve të tjerë të Skënderbeut, një baba kurajoz, i cili nuk kishte kurrë si ai në botë, trim dhe shpresëdhënës, le të jetë prijësi ynë, pellazgët para hënës..”
Frashëri pastaj shkruan se shqiptarët mundën Darin, shpëtuan qytetërimin dhe kanë qenë gjithmonë një komb trim, fisnik dhe hyjnor. Në fakt, ata ishin pasardhës të maqedonasve të lashtë! Dhe paraardhësit e tyre ishin si Skithët e vërtetë të atëhershëm (në 1880). “Shqipëria mori këtë emër, sepse gjithmonë e kishte shkaba në flamurin e tij (dhe si lindi shqiponja me dy koka?), një simbol i forcës, fitores, guximit”.
Dhe sipas zakonit të tyre popullor, protagonistët e nacionalizmit shqiptar i konsiderojnë të gjitha fjalët me origjinë shqiptare. Kështu p.sh. Emri Pirro vjen nga fjala shqipe burrë (njeri), ndërsa fjala Egnatia nga mbiemri gjatë (i gjatë). Këto janë fjalët e Sami Frashërit, i diplomuar në Shkollën Zosimea të Janinës, në librin e tij “Shqipëria ç’ka qenë, ç’është dhe ç’do të bëhet,” (1899), manifesti politik i lëvizjes kombëtare shqiptare. Dhe sigurisht Sami Frashëri nuk pranon që ilirët të jenë asimiluar nga sllavët që pushtuan Ballkanin në shekullin e 6 – 7 dhe janë paraardhësit e drejtpërdrejtë të shqiptarëve.
Aksioni i Lidhjes së Prizrenit e mërziti Portën. Në 1881 Dervish Pasha bëri fushatë në Shkup, Mitrovicë, Prizren dhe Petz dhe e shpërndau atë. Drejtuesit e ligës u internuan në Azinë e Vogël. Në fund të shekullit XIX, “Lidhja e Pejës” u themelua nga Haxhi Zeka në Pejë, e cila konsiderohet si vazhdimësi e Lidhjes së Prizrenit. Sidoqoftë, “Lidhja e Pejës” ishte jetëshkurtër pasi në vitin 1901 u shpërbë nga autoritetet osmane. Më 20 shkurt 1902, Zeka u vra nga një shqiptar që shërbente në Xhandarmërinë Osmane. Konsulli serb në Prishtinë konsiderohej autori. Shqiptarët filluan të persekutojnë serbët nga Kosova, ndërsa në të njëjtën kohë grupet e armatosura të shqiptarëve u kthyen kundër grekëve në Epir.
Greqia propagandoi idenë e një shteti greko-shqiptar, i cili, përkundër marrëveshjes midis Neoklis Kazazis dhe Ismail Qemalit në 1907, nuk pati sukses. Në të kaluarën, ka pasur përpjekje të ngjashme që kanë dështuar. Ne do të merremi me këtë çështje në të ardhmen, pasi është me interes të veçantë. Në vitin 1908, në konferencën e Manastirit, shqiptarët zgjodhën latinishten si alfabetin e tyre zyrtar. Me lëvizjen neoturke (1909), shqiptarët ranë në konflikt. Ata u revoltuan në vitin 1910 në Shqipërinë Veriore të Perandorisë Osmane dhe kërkuan autonomi dhe jo pavarësi. Pastaj ata e braktisën këtë kërkesë! Karakteristike që Porta e Lartë në vitin 1912, nuk e sqaroi termin “Shqipëri”, padyshim që nuk ishte në gjendje të përcaktonte kufijtë e saj! Shqiptarët kërcënuan se do të pushtonin Selanikun dhe kjo çoi në përshpejtimin e fillimit të Luftës së Parë Ballkanike. Përfundimisht, shqiptarët, të cilët as nuk donin autonomi nga Perandoria Osmane, u gjendën me një shtet të pavarur për shkak të politikave të Italisë dhe Austro-Hungarisë, të cilët nuk donin që Jugosllavia të largohej nga Adriatiku dhe gjithashtu Greqia të zgjerohej në Epir.
Vendi ynë, pasi kishte integruar tashmë Kretën, Maqedoninë dhe ishujt e Egjeut Lindor (përveç Dodekanezit), megjithëse çliroi Epirin dy herë, në vitet 1910, u detyrua ta linte atë. Në fund të fundit, nëse do t’i jepej Epiri, do të bëhej një forcë e parashikueshme, diçka që asnjë vend nuk e donte.
Barbaritë e shqiptarëve në Epir
Fatkeqësisht, grekët vuajtën nga shqiptarët. Me tolerancën, në mos mbulimin e autoriteteve osmane, shqiptarët ishin bërë frika dhe tmerri i grekëve që jetonin në veri dhe në Pogoni. Incidentet e panjohura që do të rendisim ekzistojnë në librin e të ndjerit K.D. Papanikolaou “Lakka pogpniou dhe Psilokastro Ionianna”.
Në 1899, grabitësit shqiptarë hynë në shtëpinë e një tregtari në Lavdani, e grabitën dhe e plagosën. Në vitin 1900, një grabitje ndodhi në Peristeri, në shtëpinë e G. Tsatsos dhe rrëmbimi i familjes së tij, por grabitësit u arrestuan dhe u morën me zinxhirë në Gjirokastër. Në vitin 1900, pronari i Liqenit të Zaravinës mori me qira hanin që ekzistonte atje në Tefilin Shqiptar. Bujtina u bë një vend grumbullimi për Liapidët shqiptarë që vodhën dhe plaçkitën fshatrat fqinje. Në dimrin e vitit 1911, 4 shqiptarë rrëmbyen dy qe nga një shtëpi në Peristeri. Gjashtë të rinj nga fshati i ndoqën dhe njoftuan çetën kalimtare osmane në Vostina (Pogoniani). Por turqit ishin bashkëpunëtorë të grabitësve dhe po vononin. Kështu gjashtë grekët u takuan me shqiptarët në një fushë midis fshatrave Voblo dhe Teriachi. Në përleshjen që pasoi, dy të rinj grekë u vranë nga zjarri i banditëve shqiptarë me përvojë, të cilët braktisën qetë e tyre dhe nuk u kapën kurrë nga shkëputja në ndjekje. Por turqit ishin bashkëpunëtorë të grabitësve dhe po vononin. Kështu gjashtë grekët u takuan me shqiptarët në një fushë midis fshatrave Voblo dhe Teriachi. Në përleshjen që pasoi, dy të rinj grekë u vranë nga zjarri i banditëve shqiptarë me përvojë, të cilët braktisën qetë e tyre dhe nuk u kapën kurrë nga shkëputja në ndjekje. Por turqit ishin bashkëpunëtorë të grabitësve dhe po vononin. Kështu gjashtë grekët u takuan me shqiptarët në një fushë midis fshatrave Voblo dhe Teriachi. Në përleshjen që pasoi, dy të rinj grekë u vranë nga zjarri i banditëve shqiptarë me përvojë, të cilët braktisën qetë e tyre dhe nuk u kapën kurrë nga shkëputja në ndjekje.
Papanikolaou, duke pasur si burime Ioannis Lampridis dhe gazetën “I Foni i Epirou” përmend emrat e shumë më shumë banditëve shqiptarë. Tassios Fytanis, i cili u arrestua në një luftë, u burgos dhe vdiq në burg. Djali i tij i madh ndoqi gjurmët e babait të tij, por u vra nga Mehmet Reçi ndërsa Hussein Isa Botas i dogji shtëpinë. Lampridis transporton në Pogoniaka shumë më shumë banditë shqiptarë si Ahmet Bej Kodra, i cili në 1855 grabiti Delvinaqin. Birbili dhe Resuli, të njohur nga kënga popullore “O Menousis”, ishin banditë. Sidoqoftë, nuk është e sigurt që ata janë nga Kurveleshi që plaçkitën të gjitha Greqisë. Ata u kapën në 1858 dhe u çuan në Janinë. Haxhiu dhe Hamit Goga ishin banditë që vepruan nga viti 1858 deri në 1874. Në vitin 1868 ata grabitën Gouverin (Gryka) dhe vranë tre gra. Ata vranë gjithashtu N. Iakovou në Delvinaqit, vëllezërit Pseudis në Vissani, ndërsa në 1872 ata grabitën Teriachi dhe D. Thanos në Dolos pasi rrëmbyen dhe vranë djalin e tij.
Gostovis nga Këlni plaçkiti shtëpinë dhe dyqanin e K. Lolis në Sopiki dhe rrëmbeu djalin e tij i cili u vra në një përleshje me një shkëputje. Shtëpia e Papa Athanasios në Bontsiko u grabit dy herë! Në 1876 nga Damazis Mourtigas dhe në 1878 nga Progonati. Grabitës të tjerë të panjohur dhe anonimë grabitën shtëpi dhe dyqane në Kaxios, Roubates, Arinista, Frastana, Mevdeza, Pontikates, Drimadhes dhe gjetkë! Më 27 Prill 1871, Hamit Goga grabiti shtëpinë e vëllezërve K. dhe G. Nikos në Douviani, Deropolis, të cilët sapo ishin kthyer nga internimi. Në fakt, ai u bë hero kombëtar i shqiptarëve dhe emri i tij u bë këngë!
Në vitin 1898 në Koshovicë (fshati që u nda në dy shtete siç e kemi shkruar), fermeri shqiptar Azis, sulmoi pa nevojë shtëpinë e Th. Papadhopulos. Djali i tij Evangelos e qëlloi dhe e vrau. Në mbrëmje, 150 Liapides, të udhëhequr nga Haki Beu, rrethuan shtëpinë, duke vrarë Evangelos Papadopoulos, i cili ishte martuar pesë muaj më parë. Ngjarja më e rëndë ndodhi në vitin 1905. Tre grabitës shqiptarë vodhën 250 dele nga fshati Mavronoros. Por shtatë grekë dhe, paradoksalisht, një shkëputje turke plagosi dhe arrestoi grabitësin Jelios dhe mori tufën. Dy të tjerët u arratisën. Jelios u burgos për tre vjet. Sidoqoftë, pasi mësuan se kush e ndiqte, sapo u lirua për t’u hakmarrë, së bashku me grabitësin Sainis dhe pesë të tjerë, ata shkuan në Mavronoros dhe pushtuan shkollën e fshatit.
Ata i mbyllën fëmijët brenda dhe kërkuan si shpërblim 5 paund për secilin fëmijë dhe 25 paund për fëmijët e Th. Tzoulis dhe P. Mitsis që i kishin ndjekur. Pasuan përleshjet në të cilat dy gra u vranë dhe një tjetër u plagos dhe fëmija i Th. Tzoulis (u vra nga Sainis …), ndërsa tre shqiptarë u vranë dhe një u plagos. Banorët e Mavronoros blenë armë dhe filluan të ruajnë kullat e vrojtimit për të mbrojtur fshatin e tyre. Kështu kur më vonë 40 shqiptarë sulmuan fshatin për ta djegur, ata u larguan të padëmtuar.
Stavros Tsavidis: një grek trim
Sigurisht, kishte disa grabitës grekë, por veprimet e tyre para asaj të shqiptarëve janë të zbehtë. Në gjysmën e parë të shekullit XIX, kapiteni Stavros Tsavidis (lindur në 1795) veproi në zonën e Pogonit. Ai kishte luftuar me Suljotët dhe në 1820 ai u emërua shef dhe kujdestar i rrugëve në të gjithë Lakka Pogoniou. Fillimisht ai kishte 7 burra, më vonë 30. Kapiteni Tsavidis, i cili mbajti këtë pozicion deri në 1863, u kujdes për të ruajtur rendin dhe favorin në zonën që kontrollonte. Kush ishte ilegal, e pagoi shtrenjtë… Ne përmendim incidentin e mëposhtëm si shembull. Një Tsokos nga Kastaniani kishte marrë hua 130 grosh nga huadhënësit shqiptarë në Gjirokastër. Në 1837, fajdexhinjtë erdhën në Kastaniani dhe kërkuan shumën e plotë nga gruaja e tij (ai kishte vdekur ose mungonte). Meqenëse gruaja nuk mund t’ua jepte, ata e rrëmbyen, e lidhën pas një kali dhe e tërhoqën zvarrë për ta shitur si skllav.
Sapo kapiteni Tsavidis e mori vesh, me udhëheqësin e Koumelis, ata i ndoqën, i kapën dhe pasi e liruan gruan, i vranë. Vendndodhja njihet edhe sot e kësaj dite si “Lakkos t ‘Arvaniti”. Por edhe Kastaniani pagoi çmimin. Në 1873, ajo u themelua nga Ioannis Lampridis në fshatin Shkolla Qendrore ku studionin studentë nga 13 fshatra. Shkolla dogji banditin shqiptar të panevojshëm Çerçiz Topulli, në 1908. Kjo pasoi vrasjen e Peshkopit të Korçës (1906), nga burrat Topulli.
Pas kësaj ju përmendët, ne nuk mendojmë se ishte gabim burrështetasi i madh francez Georges Clemenceau, i cili shkroi në gazetën “L ‘Homme Libre” (“Njeriu i Lirë”): “… natën e mirë, bashkatdhetarë të dashur dhe fat të mirë me shqiptarët grabitës !!”
*Emrat dhe toponimet e vendeve janë të shkruara sipas medias greke
Marrë dhe përshtatur nga Protothema
Cila mendoni se është alternativa më e mirë:
TIRANË– Ish-drejtori i RadioTelevizionitShqiptar, Thoma Gëllçi ka depozituar në Apelin e Gjykatës së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Kr...
MILOT– Një automjet ka marrë flakë në aksin Thumanë-Milot, në afërsi të Mamurrasit, gjatë pasdites së sotme. Siç duket edhe nga pamjet e mëposhtme,...
TIRANË– Operatori i Shpërndarjes së Energjisë Elektrike Sh.A. (OSHEE) ka njoftuar punime në nënstacionin e Selitës. Në një postim të bërë në faqen zy...
LEZHË– Një 30-vjeçar ka rënë në prangat e Policisë mbrëmjen e sotme në Lezhë, pasi u kap duke thyer masën e sigurisë ‘arrest shtëpieR...
TIRANË- Trafiku i Tiranës është kthyer në burimin e streseve dhe sherreve të përditshme. Rrugët e bllokuara në çdo orë të ditës, jo vetëm bëhen shka...
TIRANË- Mirela Guri, 50 vjeç, jeton në katin e katërt të pallatit Fratari në zonën e Astirit. Ajo doli e trembur në ballkonin e saj, teksa një kat m...
TIRANË– Policia e Shtetit ka vënë në pranga një 26-vjeçar, i cili dyshohet se duke drejtuar automjetin e tij ka aksidentuar këmbësoren V.B. Në...
TIRANË– 10 persona kanë ndërruar jetë nga pandemia e koronavirusit në Shqipëri përgjatë 24 orëve të fundit në vendin tonë. Ministria e Shëndetësisë k...
PEQIN– Identifikohet viktima e gjetur në Peqin! Mësohet se bëhet fjalë për Elton Simaku (Mermali), 38 vjeç, anëtar i bandës së Lushnjes. Vetë Merma...
TIRANË– Alban Semaku, gjithashtu i njohur me emrin tjetër Elton Mermali ishte vetëm 23 vjeç kur kreu vrasjen e tij të parë. Të paktën, atë për...
