LIVE UPDATES
Bota

Si do të dukej Afganistani nën pushtimin e talebanëve? Tablojae zymtë që paraqet ardhja e tyre në pushtet në vitet 90’

16 Gusht 2021, 09:18 Nga DOSJA
Si do të dukej Afganistani nën pushtimin e talebanëve? Tablojae

AFGANISTAN-E ardhmja e Afganistanit pas pushtimit nga talebanët parashikohet të jetë e njëjtë siç ishte vite më parë kur Afganistani ra nën pushtetin e talebanëve.

Në vitin 2001 talebanët u dëbuan nga Afganistani nga forcat e SHBA-së por kjo nuk ishte e vendosur të zgjaste përgjithmonë. Ata u larguan për tu rikthyer përsëri në vend dhe për të marrë pushtetin në dorë brenda një jave.

Qeveria e Afganistanit ishte gjithmonë e dobët, shumë e korruptuar, e varur nga forcat e huaja për mbijetesën e saj, e shkatërruar nga luftimet e fraksioneve dhe e ndotur nga komandantët e luftës. Pra, kur Ushtria Kombëtare Afgane u braktis papritur nga SHBA dhe aleatët e saj në fillim të këtij viti, pyetja e vetme ishte: Kur do të ndodhë që komandantët e saj të kthejnë çallmat e tyre?

Në vitin 2001, talebanët u dëbuan nga pushteti nga Aleanca Veriore dhe koleksionet e krerëve të tjerë të luftës, sepse shumë afganë ishin lodhur nga interpretimi mesjetar i ligjit të sheriatit, të lodhur nga dominimi i pashtunëve jugorë, dhe mbi të gjitha, shumë të zemëruar me shkatërrimin e tregtisë jashtëzakonisht fitimprurëse të opiumit.

Me një vlerë rreth 4 miliardë dollarë në vit, opiumi ishte dhe është eksporti kryesor i Afganistanit, dhe një biznes që tërhoqi prijësit rivalë (khanët), policinë, milicinë, spiunët pakistanezë, mafian dhe elitën e Kabulit. Duke e shuar atë, talebanët bënë armiq të egër në shtëpi, ashtu siç bënë armiq të rrezikshëm të pjesës tjetër të botës perëndimore duke i siguruar al Kaedës vend të shenjtë para, gjatë dhe pasi Osama bin Laden urdhëroi sulmet e 11 shtatorit në Amerikë.

Por talebanët nuk kishin pasur kurrë interes në terrorin ndërkombëtar. Mbështetja për Al Kaedën u bazua në historinë e përbashkët. Bin Laden dhe miqtë e tij kishin luftuar së bashku me muxhahidët afganë, të cilët i kishin rezistuar pushtimit sovjetik pas vitit 1979. Ata ishin miq të vjetër, u lejuan të krijonin kampe stërvitore dhe u lejuan të qëndronin nën Pashtunëali, një traditë e ligjit kulturor që, ndër të tjera, mbron mysafirët. Gjatë kryengritjes talebane të 20 viteve të fundit, udhëheqja e saj – për të cilën NATO, SHBA dhe qeveria e Kabulit thonë se mbështetet nga Pakistani – i shihte forcat e huaja si të ngecura në moçalin e Helmand. Sipas tyre ata derdhën gjak për një luftë të largët dhe të pakuptimtë.

Dy vendime katastrofike në Helmand – e para për ta pushtuar atë dhe e dyta tentativa për të shkatërruar tregtinë e opiumit – garantuan që një krahinë bujqësore paqësore që prodhonte pasuri gjigante do të bëhej një fushë beteje dhe një varrezë për forcat e huaja. Talibanët mund të mbështeteshin tek klanet e drogës për luftimet kundër NATO -s. Gjithçka që talebanët duhej të bënin ishte të ndihmonin herë pas here. Mësimi për studentët e luftës guerile ishte se, shumë shpejt, Perëndimi do të humbiste interesin për luftën. Meqenëse NATO kishte orët, talebanët kishin kohën, siç u pëlqente të thoshin – gjithçka që duhej të bënin ishte të prisnin. Dhe merrnin një të dhjetën nga prodhimi i drogës pas rënies së tyre nga pushteti.

Sipas burimeve të shumta të inteligjencës perëndimore të përfshira në përpjekjet për çrrënjosjen e drogës, talebanët nuk i tërhoqën financimet e tyre kryesisht nga droga. Ekspertët dhe OKB -ja pohojnë se ata kishin burime të ndryshme financimi, përfshirë donatorët privatë në Gji, nga nxjerrja e paligjshme e mineraleve dhe nga taksat në zonat që ata kontrollonin. Kthimi i tyre në pushtet është një perspektivë e tmerrshme për gratë. Kur sunduan për herë të fundit, femrave iu ndalua të ndiqnin shkollën. Ato ishin të mbuluar me burka, të dënuara të jetonin në shtëpi dhe shiheshin si pronë e meshkujve. Para pushtimit taleban pashtutë shënuan kulmin e arsimimit të grave.

Gratë në kryeqytet, Kabul, ishin në gjendje të hapnin biznese, të merrnin pjesë në politikë, madje edhe në qeveritë provinciale dhe të drejtonin ministri. Nuk është çudi që afganët liberalë po vrapojnë drejt aeroportit tani. Shpresa e tyre e vetme mund të qëndrojë se talebanët mund, ndoshta vetëm në një afat të shkurtër, të ofrojnë lëshime për të drejtat e grave dhe madje edhe njëfarë mbrojtjeje të fjalës së lirë.

Në disa nga provincat ku ata kanë qeverisur gjatë 20 viteve të fundit, ata kanë përshtatur marrëdhëniet e tyre me publikun, duke lejuar të drejta të kufizuara të grave dhe, mbi të gjitha, kanë fituar një reputacion për ndershmërinë gjyqësore që sistemi i qeverisë qendrore nuk e arriti kurrë. Tani pranë pushtetit, udhëheqja talebane mund të zgjedhë të ndjekë një qasje “Talib-Lite”.

Është pothuajse e sigurt se ata nuk do të ofrojnë asnjë ndihmë për militantët e Shtetit Islamik të cilët kanë zëvendësuar kryesisht Al Kaedën si markën kryesore globale pas terrorizmit islamik ndërkombëtar. Gjatë pesë viteve të fundit, talebanët kanë shuar me sukses shumicën e përpjekjeve të rivalëve të ISIS për të fituar terren.

Ndërsa qeveria pro-perëndimore ishte në pushtet, udhëheqësit e saj të inteligjencës kërcënuan al Kaedën, por ka pak prova që talebanët i kanë ofruar asaj mbështetje aktive. Ka çdo arsye për të supozuar se, pasi nuk ka asnjë përparim në promovimin e terrorit ndërkombëtar dhe asnjë mbështetje ideologjike për të brenda vetë lëvizjes së tyre, një ringjallje e Al Kaedës nën talebanët nuk ka gjasa – megjithëse një raport i OKB -së kohët e fundit paralajmëroi se të dy grupet do të qëndrojnë të rrjeshtuar “pranë”. Talibanët po kthehen në pushtet. Por ata e dinë se kjo ndodh sepse kaq shumë i kanë kthyer çallmat e  tyre që mund të kthehen përsëri.

Marrë nga CNN

(e.k/dosja.al)

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

bota bota afganistan talebanet afganistan talebanet

Sondazh

Poll
Bota 16 Gusht 2021, 08:09

Talebanët proklamojnë fitoren

Dy dekada për rrëzimit të tyre, talibanët rikthehen në qendrën e pushtetit, Kabul, dhe sipas disa njoftimeve në media kanë marrë kontrollin edhe në kryeqytet. P...

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Pas më shumë se katër orësh, qytetarët vijojnë protestën rrugëve të Kryeqytetit

Gjesti i veçantë i protestuesit, u dhuron lule efektivëve në shenjë solidariteti për policin e vrarë

Pas tre orësh protestë, turma vijon qëndresën: Dorëheqje!

Prej më shumë se tre orësh para Kryeministrisë, protestuesit ndezin flakadanë

"Kush s'kërcen nuk është shqiptar o hej"/ PAMJE me dron nga protesta madhështore për Zvërnecin

Thirrja e qytetarit të Rrjollit: Hajde rini, merre situatën në dorë dhe drejto vendin

Me flamuj dhe pankarta në duar, qytetarët e Durrësit sërish protestë për projektin në Zvërnec

Tentoi të futej në Kryeministri, protestuesja bën simbolin e shqiponjës

"Ne i duam parqet, lodrat, natyrën"/ Vogëlushi në protestë thirrje: Mbrojini për ne!

Protesta kundër projektit në Zvërnec/ Brohoret turma: Edi Rama o tradhtar, duhet lidhur me litar

Protesta për Zvërnecin, qytetarë mbajnë 1 minutë heshtje për efektivin e vrarë në krye të detyrës

"Ruani qetësinë, Ramën ta zhdukim me të mirë"/ Tensione në protestën kundër projektit në Zvërnec

PAMJE nga protesta madhështore kundër projektit në Zvërnec/ Oshëtin bulevardi: O pallosh o zagar

Mijëra protestues në shesh thirrje ndaj kryeministrit Rama: Duam dorëheqje

Protesta për Zvërnecin, babai i Martin Canit i bashkohet protestuesve në shesh

Mijëra qytetarë në Bulevard/ Thirrje kundër Ramës dhe Berishës: U ka ardhur fundi, në burg

Balla nga Kuvendi: Greqia u ka borxh shqiptarëve marrëveshjen për pensionet

Dita e 5-të e protestës për Zvërnecin/ Nis marshimi drejt bulevardit: Revolucion

Balla ‘thumbon’ Berishën: U trembe nga protestuesit që erdhën te selia e PD-së dhe ndryshove qëndrim

"Na keni ça k***"/ Noizy shpërthen keq ndaj protestuesve: Nuk po e shet njeri Shqipërinë!

'Zvërneci'/ Berisha: Ju jeni mafie si në Beograd. Të gjitha dokumentet ju i shumëzoni me zero

Berisha: Pse e fshihni kreun e Meduzës. Tokat në Zvërnec i ka rrëmbyer Pjerini nga Lezha dhe Agaçi

Reperi Gashi mbështet protestat për Zvërnecin: Fëmijët tanë nuk janë mysafir në tokën e tyre

Këngëtarja Bebe Rexha vlerësohet me cmimin “Female Icon Award 2026”

Banorët dhe pushuesit përballen me fenomenin e pazakontë në Ksamil

"Ktheni ligjin për investimet strategjike" Bozdo në Kuvend: Betonizuat bregdetin e jugut...

Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit: Të rinjtë po protestojnë kundër jush, mbani përgjegjësi

"Marksist-leninist i vogël'! Përplasje e ashpër mes Strazimirit e Muçit:

Ngjarja e rëndë në Maliq/ Autori transportohet drejt Tiranës, familjarët: Çfarë i bëre?!

Berisha: Xhelati Rama u vë protestuesve paqësorë, topat e ujit që gjuajtën edhe foshnjën në karrocë

Berisha-Piro Vengut: Dezertove nga ushtria dhe mashtrove se je pasardhës i Marko Boçarit

Fshihej në një zonë të pyllëzuar, ja vendi ku u gjet autori i ngjarjes në Maliq

"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS!

Bido i kthehet opozitës: Ku ishit ju më 30 maj që nuk folët për Zvërvecin?

“Keni paralajmëruar anti-miting në Vlorë”, Berisha thirrje Ramës: Anuloje, është praktikë fashiste

Deputeti i “Lëvizjes Bashkë”: Rendi i ditës së sotme është kërkesa për dorëheqjen e qeverisë

U plagos në operacionin për kapjen e një personi në kërkim, mbërrin te Trauma polici

Vrasja e efektivit të Policisë në Korçë, Kuvendi nis me një minutë heshtje

Vrau një efektiv dhe plagosi një tjetër, mbërrin në spital autori

Reshjet përmbytin rrugët e Shëngjinit, vështirësi në qarkullimin e automjeteve dhe këmbësorëve

Qytetarët nisen sërish drejt kryeministrisë, me flamurin kuq e zi dhe brohorima vazhdojnë protestën

Protestuesit marshojnë drejt zonës së Bllokut, qytetarët e tjerë nuk iu bashkohen #dosja #protesta

Protesta nuk ka të ndalur, qyetarët bllokojnë rrugën te Ura e Tajvanit, thirrje në kor policëve

Nga Sheshi tek Banka, qytetarët bllokojnë rrugën: Edi Rama ka mbaru

Qytetarët nuk ndalen në protestë/ Bllokojnë rrugën te selia e PS-së, ulen në gjunjë

Vazhdon protesta për Zvërnëcin/ Protestuesit ngren nga kafet qytetarët te Opera

E mbuluar me flamurin kuq e zi, e reja shfaqet me foshnjën në krah gjatë protestës

"Edi Rama jep dorëheqjen/E reja nga protesta:Ka ardhur koha të shkosh me Berishën te Veliaj dhe Meta

Qytetarët protestë në Vlorë për Zvërnecin, me pankarta në duar marshojnë drejt Sheshit të Flamurit

Dy orë protestë, bulevardi plot qytetarë ndriçohet nga blicat e telefonave: Jep dorëheqje