“Qytetërimet e mëdha nuk vriten, ato marrin jetën e tyre.”
Kështu përfundoi librin e tij historiani, Arnold Toynbee, ‘Një studim i historisë’, një eksplorim mbi lindjen dhe zhdukjen e 28 qytetërimeve të ndryshme në mbarë botën. Ai kishte të drejtë në disa aspekte: qytetërimet shpesh janë përgjegjëse për rënien e tyre. E sigurisht shkatërrimi i tyre ndikohet edhe nga faktorë të tjerë.
Perandoria Romake, për shembull, ishte viktimë e shumë faktorëve duke përfshirë zgjerimin e tepërt, ndryshimet klimatike, degradimin e mjedisit dhe udhëheqjen e dobët, deri në shkatërrim nga Vizigotët në 410 dhe Vandalët në 455. Perandoria Romake mbulonte 4.4 milionë kilometra katrorë (1.9 milje katrorë) në 390. Pesë vjet më vonë, ajo kishte rënë në 2 milionë km katrorë (770.000 milje katrorë). Nga 476, shtrirja e perandorisë ishte zhdukur pothuajse.
E kaluara jonë e thellë është ndërtuar mbi dështimin e përsëritur. Kërkimet e ndryshme në Qendrën për Studimin e Rrezikut ekzistues në Universitetin e Kembrixhit, përpiqen të zbulojnë se çfarë ndodh me procesin e ngritjes dhe rënies së qytetërimeve historike. Mënyra e parë për të kryer kërkime mbi qytetërimet historike është krahasimi i jetëgjatësisë së tyre. Kjo mund të jetë e vështirë, sepse nuk ka një përkufizim strikt të qytetërimit, as një bazë të dhënash mbi lindjet dhe vdekjet e tyre.
Në grafikun e mëposhtëm është krahasuar jetëgjatësia e qytetërimeve të ndryshme, duke filluar me shoqëritë egalitare, dominimet ushtarake, qytetet dhe strukturat e vazhdueshme politike. Të dhënat janë nxjerrë nga studimet mbi rritjen dhe rënien e perandorive (për 3000-600 BC dhe 600BC-600) dhe një studim joformal, me burime të qytetërimeve të lashta.
Pothuajse të gjitha qytetërimet e kaluara janë përballur me këtë fat. Disa janë gjetur ose transformuar, siç janë kinezët dhe egjiptianët. Kolapse të tjera ishin të përhershme, siç ishte rasti i Ishullit të Pashkëve. Ndonjëherë qytetet në epiqendrën e kolapsit ringjallen, siç ishte rasti me Romën. Në raste të tjera, të tilla si rrënojat në Maya, ata janë lënë të braktisur.
Shoqëritë e së kaluarës dhe të tashmes janë vetëm sisteme komplekse të përbëra nga njerëzit dhe teknologjia.
Shoqëritë e së kaluarës dhe të tashmes janë vetëm sisteme komplekse të përbëra nga njerëzit dhe teknologjia. Teoria e “aksidenteve normale” sugjeron që sistemet komplekse teknologjike rregullisht i japin rrugë dështimit. Pra, kolapsi mund të jetë një fenomen normal për qytetërimet, pavarësisht nga madhësia dhe pozita e tyre.Ne mund të jemi më të avancuar teknologjikisht tani, por kjo nuk jep shumë arsye për të besuar se ne jemi të imunizuar ndaj kërcënimeve që i kanë hequr edhe paraardhësit tanë. Aftësitë tona teknologjike të sapoformuara sjellin edhe sfida të reja me të cilat duhet të përballemi.
Burimi: BBC
L.K/Dosja.al
Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:
TIRANË- Kryeministri Edi Rama njihet për stilin e tij të jetës, për shkujdesjen para se të hynte në politikë, por edhe për marrëdhënien e tij me gratë. Ram...
Sipas një studimi fëmijët duhet të kenë të paktën 75 minuta pushim çdo ditë. Shumica e shkollave, kohët e fundit kanë shkurtuar drekën dhe pushimet, gjë ...
Mediat britanike po përflasin një tjetër skandal pjesë e të cilit është ylli i muzikës pop, emri i të cilit nuk bëhet me dije.Një 29 –vjeçar ka hedhur ak...
Emrat e tyre janë Bekim, Damien, Lukah dhe Maxmimus Zherka. Pavarësisht se ata kanë lindur në Amerikë, janë me origjinë shqiptare dhe këtë e tregojnë në shumë f...
Sikurse kemi shkruar dhe më përpara princi Harry dhe bashkëshortja e tij, Meghan Markle kanë vendosur ta mbajnë të fshehtë gjininë e bebes. Të gjithë janë kurio...
Bieta Sulo ka një koment për bashkëshortin e saj. Me sa duket Albani nuk i paska marrë ‘leje’ për ndryshimin që paska bërë në pamjen e tij.Në profilin e saj në ...
Kishim kohë që nuk e shikonim në muzikë por Turjan Hysko ka menduar të vijë me një këngë të re. Sipas tij ky projekt ka qenë i realizuar me kohë dhe vjen si një...
Gjon Muharremaj në vitin 2011 u ngjit në skenën e ‘Albania’s got Talent’ me interpretimin e një kënge të vështirë, por që spikati tepër duke b...
Kohët e fundit kemi parë shumë artistë të përfshihen në fusha të ndryshme të artit. Para pak javësh kemi mësuar se këngëtarja Evi Reçi do të moderojë “Vi...
TIRANË– Një ditë para se opozita t’i drejtohet sërish një proteste të paralajmëruar para Parlamentit, rrjeti sërish është krijues në gjetjet dhe fotomontaz...
