LIVE UPDATES
Bota

Ndarja ekonomike dhe korrupsioni kërcënojnë të ardhmen e BE-së

27 Qershor 2021, 07:40 Nga DOSJA
Ndarja ekonomike dhe korrupsioni kërcënojnë të ardhmen e

Vendet e BE-së në Europën Qendrore dhe Lindore tani kanë të meta në kriteret thelbësore demokratike, me pasoja shqetësuese.

Historiani i madh francez, Fernand Braudel, na mësoi si të kërkojmë valët e gjata (longue duree) në histori. Në kontekstin e 30 viteve të kaluara, një valë e tillë është zgjerimi i hendekut ekonomik midis vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore që iu bashkuan BE-së dhe atyre që nuk janë anëtarësuar, shkruan Anders Aslund* për Projec Syndicate.

Të parët po arrijnë gradualisht vendet e tjera anëtare të BE-së, me norma rritjeje gati dy herë më të larta se fqinjët lindorë. Ndërsa të dytët janë bllokuar midis BE-së dhe Rusisë.

Divergjenca midis Polonisë dhe Ukrainës ilustron trendin e tanishëm. Sipas statistikave sovjetike, Ukraina ishte paksa më e pasur në terma për frymë se Rusia dhe Polonia në vitin 1989, para revolucioneve që përmbysën komunizmin në të gjithë Europën Qendrore dhe Lindore. Në atë kohë, të dy vendet kishin kultura dhe struktura industriale të ngjashme.

Sot, PBB për frymë (në dollarë amerikanë) është thuajse pesë herë më e lartë në Poloni sesa në Ukrainë. Edhe në vitin 2013, një vit para se Rusia të niste luftën kundër Ukrainës, PBB për frymë e Polonisë ishte 3.4 herë më e lartë.

Ukraina nuk është e vetmja. Ekonomitë bjelloruse dhe ruse kanë qenë në amulli përkatësisht që nga viti 2012 dhe 2014. Fajësimi i rënies së çmimeve të naftës për gjendjen e vështirë të Rusisë nuk shpjegon pse Ukraina dhe Bjellorusia kanë ndjekur një model të ngjashëm. Rusia, natyrisht, është shtrënguar edhe nga sanksionet perëndimore pas aneksimit të paligjshëm të Krimesë në vitin 2014.

Në të njëjtën mënyrë, Ukraina humbi 17% të PBB-së si rezultat i agresionit ushtarak rus, megjithëse arriti të regjistrojë një rritje modeste vjetore prej 3% nga viti 2016 në 2019.

Ndërkohë, vendet e Europës Lindore dhe Qendrore të BE-së kanë përparuar në sipërmarrjen e brendshme dhe Investimet e Huaja Direkte. Gjatë bumit të viteve 2014-2019, ekonomitë e tyre u rritën mesatarisht me 4 deri në 5% në vit, ndërsa PBB për frymë e Rusisë ra nën atë të Rumanisë dhe madje edhe të Turqisë, e cila nuk është anëtare e BE-së.

Midis 27 vendeve anëtare të BE-së, vetëm Bullgaria është më e varfër se Rusia në terma të PBB-së për frymë, qoftë e matur në dollarë amerikanë apo në barazitë e fuqisë blerëse.

Një arsye pse shtetet ish-sovjetike po performojnë kaq dobët ndërsa vendet e Europës Qendrore dhe Lindore po ecin kaq mirë, është se këto të fundit përfunduan me sukses marrëveshjet e asocimit me BE-në në fillim të viteve 1990. Me akses të shkëlqyer në tregun e BE-së, nga mesi i viteve 1990, ato zhvendosën dy të tretat e tregtisë së tyre nga ish-Bashkimi Sovjetik në BE, dhe duke hyrë në zinxhirët e furnizimit europian, ishin në gjendje të bëheshin ndër prodhuesit kryesorë europianë të automjeteve.

Sidoqoftë, faktori kryesor në sukseset e këtyre vendeve ka qenë përmirësimi i cilësisë së qeverisjes ekonomike.

Për t’u kualifikuar për anëtarësim në BE, vendet e Europës Lindore dhe Qendrore u detyruan të miratonin kërkesat ligjore të BE-së. Pas një procesi burokratik të gjatë dhe të rëndë, këto vende miratuan kornizat ligjore dhe rregullatore të nevojshme për të siguruar funksionimin e një ekonomie të tregut të hapur.

Në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit nga Transparency International, Polonia, Republika Çeke, Sllovakia dhe Hungaria, renditen përkatësisht në vendin e 45-të, 49-të, 60-të dhe 69-të, ndërsa Ukraina dhe Rusia renditen në vendin e 117-të dhe 129-të.

Megjithëse renditjet e grupit të parë nuk janë ideale, ato kanë qenë të mjaftueshme për të tërhequr investimet e huaja. Investitorët e dinë se nëse ndodh diçka e keqe, këto vende mund të kërkojnë ndihmë nga BE-ja ose nëpërmjet Gjykatës Europiane të Drejtësisë. Ndryshe nga gjendja në ish-Bashkimin Sovjetik, të drejtat e pronës në Europën Qendrore dhe Lindore janë të sigurta.

Kleçka është se 3 deri në 4% e PBB-së vjetore të vendeve të Europës Qendrore dhe Lindore, vjen nga grantet e BE-së, të cilat janë njëkohësisht bekim dhe mallkim. Nga njëra anë, fondet strukturore të BE-së janë arsyeja pse të gjitha kryeqytetet e vendeve më të reja anëtare, kanë aeroporte dhe autostrada të reja. Nga ana tjetër, projekte të tilla janë zakonisht më të ndjeshme ndaj korrupsionit – si pasuria e fituar në mënyrë të dyshimtë e shumë biznesmenëve hungarezë, të cilët kanë lidhje të afërta me kryeministrin hungarez Viktor Orban.

Pyetja është nëse ekonomitë e Europës Qendrore dhe Lindore mund të ruajnë progresin e tyre. Para anëtarësimit të tyre, vëzhguesit e BE-së shqetësoheshin se këto vende do të përmirësonin qeverisjen vetëm derisa të arrinin anëtarësimin në BE.

Realiteti është më i ndërlikuar. Të gjithë anëtarët e rinj të BE-së vazhduan të forconin qeverisjen për shumë vite, duke tërhequr gjithnjë e më shumë investime të huaja. Disa vende janë ende në proces përmirësimi. Estonia dhe Lituania tani janë vendet ish-komuniste më pak të korruptuara.

Sidoqoftë, sipas Transparency International, disa nga vendet kryesore në tranzicion po pësojnë përkeqësim të mprehtë të qeverisjes. Rezultati i Polonisë arriti kulmin në vitin 2015, ndjekur një vit më vonë nga Sllovakia dhe nga Republika Çeke, në vitin 2018. Hungaria arriti kulmin në vitin 2012 dhe ka rënë në mënyrë të qëndrueshme që atëherë, dhe tani renditet së bashku me Rumaninë dhe Bullgarinë, të cilat më parë konsideroheshin vendet më të korruptuara të BE-së.

Investitorët e huaj dhe vendas po i kushtojnë vëmendje të madhe dobësimit të rezultatit të Hungarisë në ligjin ndërkombëtar, diskriminimin në rritje të të drejtave të pronës dhe imponimin e taksimit diskriminues.

Për BE-në, kjo tërheqje mund të bëhet çështje ekzistenciale, sepse demokracia dhe sundimi i ligjit janë të lidhura së bashku. Edhe pse Hungaria dhe Polonia kanë mbetur mbrapa në kriteret thelbësore demokratike të BE-së, ato vazhdojnë të përfitojnë nga fondet masive të BE-së. Megjithëse BE i vendosi kushte të veçanta Rumanisë dhe Bullgarisë, këto masa nuk shkuan aq larg sa duhet.

Sipas Freedom House, demokracia ka rënë në të gjithë botën, që nga viti 2005. Tani më shumë se kurrë, BE nuk duhet të lejojë prapambetjen e çështjes së qeverisjes.

Për fat të mirë, blloku është bërë më i rreptë, duke vendosur kushte më të mëdha për anëtarët që duan të përfitojnë nga plani i rimëkëmbjes së BE-së, Next Generation, me vlerë 750 miliardë euro (914 miliardë dollarë amerikanë). Trajektorja e ish-shteteve sovjetike është një kujtesë e trishtueshme se pse BE-ja duhet të mbështesë demokracinë dhe sundimin e ligjit brenda dhe jashtë bllokut.* Anders Aslund është anëtar në Këshillin Atlantik në Uashington.

MONITOR

Iftar dhe politikë, a u prek Muaji i Ramazanit nga politikanët?

View Results

bota bota bashkimi evropian ekonomia korrupsion bashkimi evropian ekonomia korrupsion

Sondazh

Poll

Bota 26 Qershor 2021, 19:46

Julian Assange ka në plan të martohet në burg

BRITANIA E MADHE- Julian Assange ka në plan të martohet me partneren Stella Moris në burg. Mediat e huaja raportojnë se Morris ka shprehur planet pak përpara di...

Privatizimi i ish-klubit ‘Partizani’, dëshmon Qirjazi: MM më kërkoi firmën, bëra ç’ishte e ligjshme

Privatizimi i ish-klubit ‘Partizani’, dëshmon Qirjazi: MM më kërkoi firmën, bëra ç’ishte e ligjshme

Tiranë, bënin kontrabandë me veshje, pije, cigare dhe rroba, 3 të arrestuar në 2 operacione

Me 14 emigrantë në Morinë, arrestohet 19-vjeçari, shpallet në kërkim bashkëpunëtori i tij

Rrumbullaku ngre strukturë për emërimet në polici: Riformatim ekipeve që hetojnë krimin

Me dy kallashnikovë në shtëpi e municion luftarak, arrestohet 31-vjeçari në Dibër

"Porsche", "Maseratti" e 'Mercedes Benz", arrestohet 52-vjeçari që shiste mjetet e vjedhura në BE

Pellusha, rripa e çanta markash kontrabandë, arrestohet pronari i 5 dyqaneve në Tiranë e Durrës

Mandati i Xhaçkës, Bushka: Duam kohë për raportin. Alibeaj: Mos nxirrni sebepe

Dashnor Sula shpërndan "paund" në Kuvend, i lë ca para edhe Ramës tek vendi

Autor i 4 vjedhjeve në banesa dhe biznese, vihet në pranga 35-vjeçari në Tiranë

Aksident me vdekje në Korçë, zetori përplas motorin, dy persona të vdekur

PD kërkon përballje me Nanon:Trego ç’bisedove me Lamin për Martinajn. Naço:S’e lejon sekreti hetimor

“Ekstradoni kriminelët nga Dubai”, Noka shtron kërkesën. Naço: Na jep informacione nëse ke

Noka kërkon llogari për Martinajn, Kuko: Jam këtu për tjetër gjë, Deputeti:Po thërrasim Kulturën pra

Salianji: Ekstradoni kriminelët nga Dubai, këtu kërcet pushka, atje hapet shmapanja. Kuko:I takon MD

Salianji: Në Shqipëri kërcet pushka, në Dubai hapet shampanjë! Krerët e grupeve kriminale të lirë

Ka shkuar mirë? Rama del i qeshur nga "Vila 30", i hedh dorën në qafë Kurtit

E PAPRITUR! Rama zhvillon takim 'kokë më kokë' me Kurtin në Tiranë

'RING'/ Kontrabandë nga Libia në Durrës, sekuestrohen 2275 ton naftë, arrestohen 4 persona

Marrëveshja Shqipëri-Emirate të Bashkuara, Alibeaj: Kush kryen krime është në Dubai

Shqiptarët me gomone drejt Anglisë, Ministria e Brendshme: Nuk është fenomen i panjohur

Noka kërkon 'llogari' për zhdukjen e Martinajn: A ka informacion Qeveria? Thonë e gjeti hasmi

Bushka- Alibeajt: Ti je anatemuar në publik. Deputeti: Po e di, merr masë nëse shkela etikën

Çantën e mbushur me detonatorë e C4, arrestohet sa zbret nga urbani 44-vjeçari në Shijak

'Po u thonë diçka politikës shqiptare'/ Alibeaj: Çunat e Londrës vijnë në Bllok me makina angleze

Shqiptarët drejt Britanisë, Alibeaj: Largohen për të qëndruar në shtëpi bari, sa të rinj janë atje?

'Ligjet'/ Memorandumi Shqipëri-Britani e Madhe për emigracionin, Sula: Pse u miratua me urgjencë?

'Territorialja'/ PS kundërshton propozimin e PD, Balla: I qëndrojmë ndarjes aktuale me 61 Bashki

Balla: Bashkëpuntorët e sigurimit të shtetit sillen sikur nuk u ka hyrë asgjë në këmbë

'Të hetohet Berisha', Balla: Dua përgjigje nga SPAK, PS qëndron ndarjes aktuale të Bashkive

Xhixho përplaset me kryebashkiakun Suli për shkollën "Ibrahim Basha": Pse s'është ndërtuar?

Transportonte 17 emigrantë të paligjshëm, arrestohet 35-vjeçari në Qafë-Botë

Hajdari: Të dalim në protesta, një grup njerëzish me në krye Ramën po uzurpojnë pushtetet

Përkujtimohet Azem Hajdari,djemtë i shkojnë me nuset për dore,Rudina merr të bijën, s'mungon Berisha

Veliaj s'përmbahet përballë gjimnazistëve/ Tregon idenë e tij për një shkollë të mirë: Si hotel

24 vite nga vrasja e Hajdarit/ Berisha: Hyri në histori, për 3 ditë rrëzoi regjimin

Shqiptarët dynden drejt Britanisë, ambasadori: Pasurimi i shpejtë ju çon drejt drogës

Deputetja i kthehet keq ish-zv.kryeministrit: Ahmetaj po deshe ta liroj vendin ta drejtosh

Sulmi ndaj sistemeve/ Salianji dhe Noka kërkesë AKSHI-t: Pse nuk u garantua siguria?

Arsimimi në Shqipëri, Yuri Kim: Faktor kyç, ndikon në përparimin tuaj

'Fëmijët kanë mundësi të punësohen'/ Rama: 11-vjeçarja në Shenavlash mbante shtëpinë me para

Abetarja e unifikuar/ Rama: Maqedonia parimisht dakord, diskutuam me Malin e Zi dhe Serbinë

Dëgjohet muzikë në Kongres, Rama: Jetojnë me ‘radio’ në xhep, njëri më tha është zilja e gruas

Kongresi, Rama: Kërcënimi ndaj gjuhës është i madh, do diskutojmë futjen e saj në çdo nivel arsimi

Rama mbledh Kongresin e Arsimit, Yuri Kim ende përgjumshëm

Dita e parë e shkollës, Rama këshillon të vegjëlit: Bëni qef dhe punë

Shtëpinë e kishte kthyer në “dyqan”, arrestohet i riu në Fier, e spiunuan për "Zastava"

Hakerat e Iranit futen në sistemin e kamerave të kufijve shqiptarë! Publikojnë videon

Sulmi kibernetik, radhë të gjata në doganën e Bllatës

Probleme me sistemin TIMS në Kapshticë, po punohet me regjistra