Protesta për Zvërnecin/ Protestuesit çajnë kordonin metalik, policia i sulmon me ujë. Tubimi shpërndahet në gjithë Tiranën
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
“Ka forca në Shqipëri dhe jashtë që janë kundër”/ Rama: Të rreshtohesh me PS, do të thot&eum...
"Shqipëria është e shqiptarëve"/ Qytetarët mbushin rrugët e Tiranës, kërkojnë anulimin e pr...
GREQI- Ne kemi trajtuar arvanitasit, historinë e tyre dhe mënyrën se si ata jetonin në Greqi në disa nga artikujt tanë në të kaluarën. Sot do të merremi me gjuhën e arvanitasve, arvanitasit, historinë dhe perspektivat e saj. Burimi kryesor për shkrimin tonë është libri i Eleni Sella-Mazit “Dygjuhësia, identiteti kombëtar dhe gjuhët e pakicave”.
Fakte historike
“Variantet” e ndryshme të dialektit jugor të shqipes, toskërisht, siç përdoret në Greqi nga komunitetet arvanito-greke, njihen si arvanitika ose arvanitika. Siç e kemi përmendur në artikullin tonë për “arvanitasit e Atikës” (4/3/2018) zbritja e parë e arvanitasve më në jug, konkretisht në luginën e Aoos u bë në vitet 1021-1022, ndërsa rreth vitit 1268 ata u vendosën me në jug të Pindos. Arvanitasit merreshin veçanërisht me bujqësi dhe jetonin kryesisht në Atikë, Beoti, në Peloponezin verior, në Evinë jugore, në ishujt përreth brigjeve të Peloponezit verilindor dhe në Atikë e Korfuz. Në dekadat e fundit, shumë arvanitofone janë vendosur në qendra të mëdha urbane, gjë që ka ndikuar në braktisjen e dygjuhësisë dhe ekskluzivitetin e përdorimit të gjuhës greke pothuajse kudo. Megjithatë numri i arvanitofonëve llogaritet në 30.000-50.000 folës.
Arvanitika është një gjuhë e traditës gojore. Nuk u kultivua e njëjta traditë letrare e shkruar. Që nga themelimi i shtetit modern grek janë shkruar shumë studime për arvanitasit, origjinën e tyre, kontributin e tyre në luftërat nacionalçlirimtare, marrëdhëniet e tyre me shqiptarët etj. Rreth tridhjetë vjetët e fundit janë bërë studime duke dëshmuar rrjedhën e pavarur dhe të ndryshme të zhvillimit në raport me shqipen. Sipas Eleni Sella-Mazit, marrëdhënia mes shqipfolësve dhe shqipes është e “paqartë dhe e largët”. Arvanitofonët e dinë mjegullt se gjuha e tyre amtare lidhet me gjuhën zyrtare të Shqipërisë, por këtë formë të shkruar e konsiderojnë “të rëndë”. Gjithashtu, arvanitofonët e një zone pohojnë se nuk kuptojnë folësit e zonave të tjera arvanitase, duke e cilësuar çdo formë tjetër si “arvanitika e rëndë, e dendur, e thellë”.
Imigrimi i shqipfolesve ne Greqi dhe Arvanitike
Migrimi masiv i shqipfolësve në Greqi që nga fillimi i viteve 1990 ka bërë që shumë njerëz të besojnë se do të çonte në pasurimin e gjuhës arvanitase, zgjerimin e përdorimit të saj, por një gjë e tillë nuk ndodhi. Emigrantët shqipfolës pas një periudhe vendosjeje pranë zonave shqipfolëse preferuan të flisnin greqisht dhe më pas u zhvendosën në qendrat e mëdha urbane. Diçka e ngjashme ka ndodhur në Siçili me të krishterët shqipfolës. Në vitet 1980 pati një lëvizje për mësimin e Arvanitikës, e cila megjithatë u ndal në vitet 1990 me ardhjen masive të emigrantëve shqiptarë në Greqi. Gazeta në gjuhën shqipe “Besa”, e cila filloi të botohej në vitin 1982, ndaloi botimin në vitin 1994.
Marrë dhe përkthyer nga Protothema
(k.m/dosja.al)
Aksidenti i rëndë në Tiranë, si mund të shmangen ngjarje të tilla?
BRUKSEL– Konferenca e BE-së për të Ardhmen e Evropës po prezanton të hënën propozime për një Evropë më të mirë Presidentit francez Emmanuel Macron dhe Pre...
KOSOVË- Një aksident ka ndodhur pak minuta më parë në rrugën Prishtinë-Podujevë, përkatësisht në fshatin Lupç ku një autobuz është përplasur me një ...
POLONI– Ambasadori i Moskës në Varshavë, Sergei Andreev, u sulmua me bojë të kuqe në prag të “Ditës së Fitores më 9 maj” kundër Gjermanisë n...
RUSI- Vladimir Putin u ka thënë ushtarëve rusë se ata “po luftojnë për të njëjtën gjë që bënë baballarët dhe gjyshërit e tyre”, pasi ai përdori fjal...
KOSOVË– Një makinë është përfshirë nga flakët pranë një qendre tregtare në Veternik të Prishtinës ku për pasojë ka djegur disa mjete të tjera tëpark...
GJERMANI- Detaje të reja janë publikuar në lidhje me një ngjarje tragjike ku një shqiptar nga Kosova ka vrarë vëllain e gruas së tij. Ngjarja dyshohet se ka ndo...
KOSOVË-Ambasadori i Rusisë në Serbi, Aleksandr Bocan Kharchenko, tha se “nuk ka dhe nuk mund të ketë asnjë ndryshim në qëndrimin e Federatës Ruse, sa i për...
MBRETËRIA E BASHKUAR- Ambasadori i Mbretërisë së Bashkuar ka thënë se mënyra më e mirë për të zgjidhur pushtimin është nëse Ukraina fiton ushtarakisht.Vady...
AZIA JUGORE- Sri Lanka është nën shtetrrethim mbarëkombëtar pasi mbështetësit e partisë në pushtet sulmuan turmat që protestonin kundër trajtimit të krizës ekon...
MAQEDONIA E VERIUT- Presidenti i Maqedonisë së Veriut Stevo Pendarovski në një mesazh për Ditën e Fitores mbi fashizmin dhe Ditën e Europës është shprehur se da...
