Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Atentati në Sarandë/ Si u organizua sulmi ndaj 50-vjeçarit, dyshimet për arratisjen me skaf 18 Korrik, 10:00 ...
Atentati në Sarandë/ Kush është Thimjo Rubati i plagosuri i cili rezulton me precedent të shumtë kriminal 17...
Trupat kineze marshuan në një paradë, e menduar për të forcuar krenarinë kombëtare dhe për të shfaqur fuqinë ushtarake.
Porta e Paqes Qiellore në Pekin nuk ishte aspak e qetë më 3 shtator, kur Xi Jinping, Kim Jong Un, Vladimir Putin dhe të tjerë u mblodhën për të festuar përfundimin e Luftës së Dytë Botërore. Trupat kineze marshuan në një paradë, e menduar për të forcuar krenarinë kombëtare dhe për të shfaqur fuqinë ushtarake. Pjesa më e rëndësishme ndoshta ishte shfaqja e pajisjeve më të reja luftarake të Kinës përballë kundërshtarëve potencialë, si raketa balistike ndërkontinentale DF-61.
Ajo ekspozoi gjithashtu pajisje të reja për blerësit e mundshëm, përfshirë një lazer të fuqishëm për të rrëzuar avionë, si dhe dronë dhe raketa anti-anije, supersonike dhe hipersonike. Ky demonstrim i fuqisë së industrisë kineze të mbrojtjes ndodh në një kohë kur planifikuesit ushtarakë në botë po shpenzojnë miliarda për armë të reja. Lufta në Ukrainë, frika nga tërheqja e SHBA-së dhe shqetësimet se Kina mund të pushtojë Tajvanin kanë vënë në lëvizje vendet perëndimore për të mbushur depot e armëve, për të forcuar zinxhirët e furnizimit dhe për të siguruar flukset e municioneve.
Ka një uri të pangopur për tanke, artileri, avionë luftarakë, dronë dhe anije. Më 31 gusht, Britania njoftoi një kontratë prej 10 miliardë paund (13.5 miliardë dollarë) për të furnizuar Norvegjisë me pesë fregata anti-nëndetëse, porosia më e madhe e ndërtimit të anijeve në dekada. Megjithatë, jo të gjitha porositë po shkojnë tek eksportuesit tradicionalë të armëve në SHBA, Europën Perëndimore dhe Rusi. Në vend të tyre, dy fuqi të mesme ambicioze, Koreja e Jugut dhe Turqia, po garojnë për të zgjeruar industrinë e tyre të armëve për të përfituar nga ky bum.
Gara e armatimit pasqyron një riorganizim më të madh. Europa po riarmatoset për të përballuar kërcënimin në rritje të agresionit rus dhe për të mbushur boshllëqet e ekspozuara nga dyshimet për angazhimin në rënie të SHBA-së ndaj aleancës transatlantike. Por kompanitë europiane të armëve kanë nevojë për kohë, për të rivendosur kapacitetin e humbur pas përfundimit të Luftës së Ftohtë dhe për të plotësuar inventarët e konsumuar nga donacionet për Ukrainën.
Ndërkohë, librat e porosive të kompanive të mëdha amerikane janë mbushur me shpejtësi, ndërsa forcat e tyre të armatosura zëvendësojnë depot e raketave të përdorura në Detin e Kuq dhe Izrael, ose ato që i janë dhënë Ukrainës. Rusia, zakonisht eksportuesi i dytë më i madh i armëve pas SHBA-së, po i jep përparësi ushtrisë së saj pas humbjes së rezervave të mëdha të pajisjeve në luftën në Ukrainë, përfshirë tanke të mbetura stok që nga rënia e Bashkimit Sovjetik.
Sanksionet perëndimore i pengojnë firmat e saj të sigurojnë komponentë kritikë për ndërtimin e sistemeve të avancuara si avionët luftarakë. Vitin e kaluar, eksportet ruse ranë me gati 50% krahasuar me vitin 2022. Klientë si India, Vietnami dhe Egjipti po kërkojnë alternativa, ku një nga arsyet ishte sepse Izraeli nuk pati vështirësi të mëdha për të shkatërruar mbrojtjen ajrore ruse në Iran.
Shumë blerës po kthehen nga Koreja e Jugut. Amerika është eksportuesi më i madh i armëve për anëtarët europianë të NATO-s, me Korenë e Jugut dhe Francën që ndajnë vendin e dytë. Koreja e Jugut ka më shumë porosi për tanke dhe artileri sesa SHBA-ja. Është e treta pas SHBA-së dhe Francës për avionë luftarakë. Vitin e kaluar, Koreja e Jugut i shiti sisteme raketash tokë-ajër Cheongung–II me vlerë 3.2 miliardë dollarë Arabisë Saudite, anije luftarake me vlerë 460 milionë dollarë Perusë dhe 1 miliard dollarë obusë të vetëlëvizshëm për Rumaninë.
Më e madhja nga të gjitha është marrëveshja e firmosur me Poloninë në vitin 2022, tani me vlerë 22 miliardë dollarë, për të shitur një gamë të gjerë sistemesh me armë, pjesërisht të ndërtuara në Poloni. Kjo përfshin 180 tanke K2 Black Panther, 672 obusë, 48 avionë FA-50 dhe 288 hedhës raketash K239. Polonia kërkon të dekurajojë Rusinë dhe shpejt. Për Korenë e Jugut, kjo është një shenjë guximi dhe ambicie, se është gati të hyjë në radhën e parë të eksportuesve të armëve, duke hapur derën për kontrata të tjera fitimprurëse në Europë.
Koreja e Jugut mund të prodhojë shpejt pajisje sipas standardeve të NATO-s me çmime konkurruese. Shtatë kompani gjigante punojnë me qeverinë për të fituar porosi dhe për të koordinuar kërkimin dhe zhvillimin (R&D). Ruajtja e kapacitetit ka qenë përparësi, pjesërisht sepse vendi është teknikisht ende në luftë me fqinjin verior.
Në ndërtimin e anijeve, firmat koreane kanë një avantazh të madh. Mund të fitojnë një kontratë 17 miliardë dollarëshe për të ndërtuar 12 nëndetëse KSS-III për Kanadanë, ndërsa mungesa e kapaciteteve në SHBA mund t’u sjellë porosi edhe nga Marina Amerikane.
Programi më ambicioz është KF-21, avioni luftarak që pritet të hyjë në shërbim vitin e ardhshëm dhe që ka ngjallur interes në Europën Lindore, Gjirin Persik dhe Azinë Jugore. Aktualisht një avion i gjeneratës 4.5, synohet që me përditësimet e ardhshme të bëhet plotësisht i gjeneratës së pestë, me motorë të prodhuar brenda vendit.
Kjo do të jetë një provë, nëse Koreja e Jugut mund të konkurrojë me platformat më të avancuara amerikane si F-35. As Japonia dhe as Izraeli nuk e kanë arritur diçka të tillë. Një tjetër sfidues është Turqia. Gjatë pesë viteve të fundit, eksportet e saj të armëve janë rritur nga rreth 2 miliardë dollarë në mbi 7 miliardë vitin e kaluar. Ky është rezultat i përpjekjeve për të arritur autonomi strategjike, i shtyrë nga Agjencia e Industrisë së Mbrojtjes e drejtuar nga civilë.
Dronët e prodhuar nga Baykar konkurrojnë me modelet kineze. Më shumë se 500 modele TB2 janë shitur në mbi 30 vende. Arabia Saudite ka një kontratë 3 miliardë dollarëshe për të bashkëprodhuar një dron më të avancuar, Akinci. Baykar ka një sipërmarrje të përbashkët me kompaninë italiane Leonardo, që synon prodhimin e dronit luftarak Kizilelma, si një “shok besnik” për të fluturuar krah për krah me gjeneratën e gjashtë të avionëve GCAP, që do të ndërtohen nga Mbretëria e Bashkuar, Italia dhe Japonia.
Presidenti turk, Recep Tayyip Erdogan, e pëlqen ndikimin diplomatik që sjellin shitjet e armëve në Afrikë dhe Lindjen e Mesme. Por firmat turke po synojnë gjithashtu Europën, me buxhetet e saj të mëdha. Në të kaluarën, pengesë ka qenë reputacioni i dobët i Turqisë për të drejtat e njeriut dhe statusi gjysmë i shkëputur në NATO. Por ekspertët thonë se mjedisi i ri i sigurisë do të thotë se Europa nuk mund ta përballojë më këtë luks.
Armët turke janë testuar në luftime, në konfliktin me kurdët dhe ndërhyrjet në Siri e Libi. Ato ndërtohen sipas standardeve të NATO-s, janë të përballueshme dhe shiten pa kushte shtesë politike. Gama është e gjerë: mjete të blinduara si tanku Altay, artileri, raketa, sisteme mbrojtjeje ajrore, radarë, anije luftarake si familja MILGEM, avionë Hurjet, helikopterë ATAK, dronë të armatosur dhe sisteme lufte elektronike.
Më herët këtë vit, Turqia dhe Spanja ranë dakord për një marrëveshje 1.6 miliardë dollarëshe për bashkëprodhimin e deri në tridhjetë avionëve Hurjet. Turqia po shet 1,059 mjete të blinduara Otokar Cobra-II në Rumani, në një marrëveshje rreth 930 milionë dollarë, dhe dhjetorin e kaluar, Portugalia firmosi një kontratë 134 milionë dollarëshe për anije furnizimi.
Vitin e kaluar, Turqia u ftua nga Gjermania që t’i bashkohej nismës europiane Sky Shield, një plan për të blerë së bashku sisteme mbrojtjeje ajrore dhe raketore, për të cilin edhe Izraeli është furnizues i rëndësishëm. Ka shumë gjasa që Turqia të ngjitet nga vendi i 11-të mes eksportuesve të armëve në vendin e pestë.
Turqia po përpiqet gjithashtu të ndërtojë sisteme më të avancuara. Ashtu si Koreja e Jugut, ajo ka një program ambicioz për një avion luftarak të gjeneratës së pestë, TAI Kaan. Edhe pse dizajni nuk është aq i përfunduar sa ai i KF-21, është ndoshta edhe më ambicioz nga ana teknike. Përveç zëvendësimit të F-16-ave, ai do të konkurrojë për porosi ndërkombëtare si një alternativë më e lirë ndaj F-35, me interes potencial nga Indonezia, Azerbajxhani, Arabia Saudite dhe Pakistani.
Me gjithë suksesin e tyre në tërheqjen e klientëve, sfidat mbeten. Pak pas pushtimit rus të Ukrainës, ish-presidenti i Koresë së Jugut u mburr se deri në vitin 2027, vendi i tij do të bëhej eksportuesi i katërt më i madh i armëve në botë, me 5% të tregut. Kjo duket e vështirë. Në vitin 2022, shitjet arritën 17.3 miliardë dollarë, por në 2024 ranë në vetëm 9.5 miliardë. Këtë vit pritet të arrijnë rreth 23 miliardë. Ndërkohë që vendet po derdhin fonde në industrinë e tyre të mbrojtjes, konkurrenca do të bëhet më e ashpër. Ka shenja të hershme të një “ikjeje të trurit” të inxhinierëve koreanë dhe turq drejt firmave perëndimore me paga më të mira. Industri të suksesshme të mbrojtjes zakonisht përfitojnë nga shpenzime bujare në kërkim dhe zhvillim.
Tregu i armëve po bëhet gjithnjë e më i ngopur. Gjithsesi, qeveritë me buxhete të kufizuara mund të hezitojnë të financojnë projekte të shtrenjta vetëm për të fituar eksporte. Ekspertët thonë se Koreja e Jugut duhet të rrisë përqindjen e fondeve për R&D në buxhetin e mbrojtjes nga 17-18% në 20-23% për të mbetur konkurruese. Aksesi në teknologjitë e përparuara është ende një faktor: prodhimi i avionëve koreanë për Poloninë është vonuar sepse SHBA-ja nuk ka autorizuar ende eksportin e disa komponentëve. Turqia mbetet e përjashtuar nga projektet perëndimore të përbashkëta, si F-35.Edhe Rusia mund të rimëkëmbet. Megjithatë, gara globale e armatimit që po përshkallëzohet ofron ende shumë mundësi për sfiduesit e rinj./Monotor.al
Foto ilustruse Në paketën fiskale që shoqëron buxhetin e vitit 2026, qeveria shqiptare ka propozuar disa masa të reja që syno...
Foto ilustruese Disa analistë janë të mendimit se një nga faktorët kryesorë që nxisin rritjen e çmimeve për ...
Foto ilustruese Çmimet e larta janë çështja më shqetësuese ekonomike e shqiptarëve sipas rezultateve të Baromet...
Foto ilustruese Ekonomia e vendit u zgjerua me 3.5 për qind në tremujorin e dytë të këtij viti, por të dhënat e fundit n...
Bashkimi Europian do të vijojë të financojë programet IPA në Shqipëri, duke vënë në dispozicion 100 mln euro p&eu...
Foto ilustruese Paratë që emigrantët sjellin tek familjet e tyre në Shqipëria po vijojnë të kenë një tendenc&e...
Bilanci i llogarisë korente, që mat hyrjet dhe dalët e valutës nga vendi, rezultoi pozitiv për të tretin vit radhazi në tre...
foto ilustruese Ekonomia po rritet por numri i të punësuarve po vjen në ulje, ndërkohë që papunësia mbeti në vend ...
Foto ilustruese Kredia në Euro është në rritje për të dytin vit radhazi, e mbështetur nga normat e ulëta të in...
Depozitimet e parave në bankomate u rritën përsëri në tremujorin e tretë të vitit. Sipas statistikave të Bankës ...
