LIVE UPDATES
Bota

Zbulim i rrallë në Romë: Studiuesit irlandezë gjejnë poemën më të vjetër në gjuhën angleze

Brenda tij, ata zbuluan thesarin që kishin kërkuar: poemën më të vjetër të ruajtur në gjuhën angleze.

18 Maj 2026, 10:54 Nga E.d
Zbulim i rrallë në Romë: Studiuesit irlandezë gjejnë
Foto Ilistruse

Studiues në Irlandë mbetën të mahnitur teksa shfletonin në ekranin e kompjuterit faqet e digjitalizuara të një libri mesjetar, i cili ishte gjetur në një bibliotekë në Romë. Brenda tij, ata zbuluan thesarin që kishin kërkuar: poemën më të vjetër të ruajtur në gjuhën angleze.

“Ishim jashtëzakonisht të habitur. Mbetëm pa fjalë. Nuk u besonim syve kur e pamë për herë të parë,” tha Elisabetta Magnanti, studiuese e ftuar në shkollën e anglishtes të Trinity College Dublin, për agjencinë AP.

Madje, sipas saj, poema ndodhej brenda trupit kryesor të tekstit latin: “Ishte diçka e jashtëzakonshme.”

E shkruar në anglishten e vjetër nga një punëtor bujqësie nga Northumbria në shekullin VII, “Himni i Kedmonit” (Caedmon’s Hymn) gjendet në disa kopje të veprës “Historia Kishtare e Popullit Anglez”, shkruar në latinisht nga murgu dhe shenjti i njohur si Venerable Bede. Kjo vepër është një nga tekstet më të kopjuara të Mesjetës, me pothuajse 200 dorëshkrime.

“Rreth tre milionë fjalë të anglishtes së vjetër kanë mbijetuar gjithsej, por shumica dërrmuese e teksteve vijnë nga shekujt X dhe XI,” tha Mark Faulkner, profesor i letërsisë mesjetare në Trinity College. “Himni i Kedmonit është pothuajse unik si një tekst i ruajtur nga shekulli VII – ai na lidh me fazat më të hershme të anglishtes së shkruar.”

Faulkner e konsideron poemën e Kedmonit si fillimin e letërsisë angleze.

Një përkthim modern në anglisht i poemës thotë:

“Tani duhet të lavdërojmë rojtarin e mbretërisë qiellore,
fuqinë e krijuesit dhe qëllimin e tij,
veprën e Atit të lavdisë, sepse ai, Zot i përjetshëm,
vendosi fillimin e çdo mrekullie.
Ai së pari krijoi tokën për njerëzit,
qiellin si strehë, krijuesi i shenjtë,
pastaj krijoi tokën e mesme, mbrojtësin e njerëzimit,
Zotin e përjetshëm, i cili më pas krijoi
botën për njerëzit në tokë, Zotin e gjithëfuqishëm.”

Dorëshkrimi i gjetur nga Magnanti dhe Faulkner është një nga më të vjetrit dhe daton nga shekulli IX. Dy kopje më të hershme e përmbajnë poemën në anglishten e vjetër, por vetëm si shtesa anësore – të përkthyera nga latinishtja dhe të shkruara në margjina ose të bashkëngjitura jashtë tekstit kryesor.

Ky zbulim hedh dritë mbi përhapjen e hershme të gjuhës angleze, shumë më herët sesa mendohej më parë.

“Para zbulimit të dorëshkrimit të Romës, kopja më e hershme ishte nga fillimi i shekullit XII. Pra kjo është tre shekuj më e hershme. Kjo tregon rëndësinë që i kushtohej anglishtes që në fillim të shekullit IX,” tha Faulkner.

Zbulimi është pothuajse mrekulli. Thuhet se Kedmoni e krijoi poemën ndërsa punonte në abacinë e Whitby në Yorkshire-in Verior. Sipas tregimit, gjatë një gostie njerëzit recitonin poezi.

“I turpëruar sepse nuk dinte çfarë të recitonte, Kedmoni u largua nga gostia dhe shkoi të flinte,” tregoi Faulkner. “Në ëndërr iu shfaq një figurë që i kërkoi të këndonte për krijimin e botës, dhe ai e bëri mrekullisht, duke krijuar himnin me nëntë vargje.”

Rreth 1400 vjet më vonë, kjo kopje e poemës u rishfaq në bibliotekën kryesore publike të Romës, por jo para se të kalonte të paktën dy herë Oqeanin Atlantik dhe të ndryshonte shumë pronarë.

Murgjit e kishin kopjuar këtë version të historisë së Bedës në skriptoriumin e abacisë benediktine të Nonantolës, pranë qytetit modern të Modenës në veri të Italisë, një nga qendrat më të rëndësishme të kopjimit gjatë Mesjetës.

Në shekullin XVII, kur rëndësia e abacisë ra, koleksioni i dorëshkrimeve u zhvendos fillimisht në një abaci tjetër në Romë, më pas në Vatikan dhe në fund në një kishë të vogël.

Gjatë kësaj kohe disa tekste humbën dhe më vonë dolën në zotërim të koleksionistëve të njohur ndërkombëtarë.

Kjo kopje përfundoi tek antikuari anglez Thomas Phillipps, i cili më vonë e shiti. Libri u ble nga bibliofili zviceran Martin Bodmer dhe më pas përfundoi në Nju Jork në koleksionin e tregtarit të librave të rrallë H.P. Kraus.

Ministria italiane e Kulturës po kërkonte dorëshkrimet e humbura të abacisë së Nonantolës në mbarë botën dhe e bleu këtë kopje nga Kraus në vitin 1972. Që prej asaj kohe dorëshkrimi qëndroi në bibliotekën e Romës, por mori pak vëmendje.

Këtu hyri në skenë Magnanti, e cila kishte kaluar më shumë se katër vite duke studiuar historinë e Bedës dhe po përpilonte një katalog të kopjeve ekzistuese.

“E dija që libri figuron në katalogun e bibliotekës, ndaj isha pothuajse e sigurt se ndodhej ende aty,” tha ajo. “Për shkak të historisë shumë komplekse të këtij libri, asnjë studiues i Bedës nuk e kishte shqyrtuar seriozisht. Prandaj kishte mbetur pothuajse i pastudiuar.”

Ajo kontaktoi bibliotekën me email dhe pas tre muajsh mori imazhet digjitale të të gjithë dorëshkrimit.

Më shumë libra të rrallë po bëhen të qasshëm
Biblioteka ka digjitalizuar të gjithë koleksionin e Nonantolës dhe ai është i aksesueshëm falas në internet.

Ky është pjesë e një projekti të madh për të bërë mijëra libra dhe dorëshkrime të rralla të disponueshme për studiuesit në mbarë botën.

“Zbulimi i bërë nga ekspertët e Trinity College është vetëm një pikënisje – një dorëshkrim i vetëm që mund të hapë rrugën për zbulime të panumërta në fusha të ndryshme, përmes bashkëpunimit ndërkombëtar,” tha Andrea Cappa, përgjegjës i sektorit të dorëshkrimeve dhe librave të rrallë në bibliotekë./Përktheu Piranjat News

romë bibliotekë irlandë

Sondazh

Poll
MË SHUMË

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet

Shiko video te tjera