Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Që nga fillimi i luftës në Ukrainë në shkurt të vitit 2022 dhe vendosja e sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj Rusisë, Druzhba mbeti e rëndësishme vetëm për Hungarinë dhe Sllovakinë, të cilat kërkuan përjashtim nga sanksionet dhe vazhdimin e furnizimit përmes këtij naftësjellësi, për shkak se nuk kanë dalje në det.
Ukraina rifilloi transitin e naftës përmes naftësjellësit Druzhba, pas një ndërprerjeje disamujore, të shkaktuar nga një defekt që ndodhi pas një sulmi rus në janar. Me këtë u hoq edhe bllokada që Hungaria vendosi ndaj miratimit të një kredie prej 90 miliardë eurosh për Ukrainën.
Që nga fillimi i luftës në Ukrainë në shkurt të vitit 2022 dhe vendosja e sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj Rusisë, Druzhba mbeti e rëndësishme vetëm për Hungarinë dhe Sllovakinë, të cilat kërkuan përjashtim nga sanksionet dhe vazhdimin e furnizimit përmes këtij naftësjellësi, për shkak se nuk kanë dalje në det.
Lidhja me sistemin rus Druzhba, përmes të cilit autoritetet në Serbi synojnë të sigurojnë naftë të papërpunuar ruse dhe t’i anashkalojnë sanksionet e Brukselit, ngre pikëpyetje për qëndrueshmërinë e politikës evropiane.
Serbia është vendi i vetëm në rajonin e Ballkanit Perëndimor që nuk ka vendosur sanksione ndaj Rusisë, duke mos vepruar në përputhje me vendimet e Bashkimit Evropian.
Nafta e papërpunuar në Serbi aktualisht arrin vetëm nga një drejtim - nga Kroacia, përmes sistemit të Naftësjellësit Adriatik (JANAF).
Pika fillestare e këtij naftësjellësi është në portin e Omishalit, ku nafta mbërrin me cisterna detare, ndërsa sistemi përfundon në Novi Sad.
Përmes kësaj rruge, për shkak të sanksioneve të Brukselit, Serbisë iu ndërpre furnizimi me naftë të papërpunuar ruse në dhjetor të vitit 2022.
Planet për lidhjen e Serbisë me Druzhbën mund të shërbejnë si një test për qëndrueshmërinë e Bashkimit Evropian: nëse Brukseli tashmë ka miratuar përjashtime për Hungarinë dhe Sllovakinë, shtrohet pyetja nëse do të ishte politikisht dhe juridikisht e qëndrueshme të pengohej Serbia që të kërkojë trajtim të ngjashëm, përmes përjashtimeve ekzistuese në sistem?!
Kjo çon drejtpërdrejt edhe te dilema nëse sanksionet humbasin forcën, kur ka devijime të përkohshme apo të përhershme, veçanërisht në sektorin e energjisë.
“Përjashtimet për Hungarinë dhe Sllovakinë e dobësojnë qëndrimin e unifikuar të BE-së dhe krijojnë hapësirë për mospajtime të brendshme, siç është parë edhe me veton e fundit të Hungarisë ndaj kredisë së BE-së për Ukrainën”, thotë për Radion Evropa e Lirë Zuzana Pelakova, drejtoreshë e programit për ekonomi dhe biznes në GLOBSEC - një institut kërkimor me seli në Bratisllavë.
Radio Evropa e Lirë iu drejtua disa herë Komisionit Evropian për koment lidhur me mundësinë që Serbia t’i bashkohet Druzhbës, por, deri në publikimin e këtij artikulli, nuk mori përgjigje.
Nafta ruse humb rëndësinë në BE
Rëndësia e eksportit rus të naftës në Bashkimin Evropian ka rënë ndjeshëm.
Sipas të dhënave të Qendrës për Kërkime mbi Energjinë dhe Ajrin e Pastër (CREA) nga dhjetori i vitit 2025, BE-ja përbënte vetëm 6 për qind të eksporteve ruse të naftës, krahasuar me rreth 45 për qind në vitin 2021, para fillimit të luftës në Ukrainë, sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA).
Dan Jorgensen, komisionar për Energjinë, konfirmoi se BE-ja nuk planifikon t’i rikthehet furnizimit me energji nga Rusia, pavarësisht krizës që po dominon tregjet globale.
“Rifillimi i importit të energjisë ruse do të ishte një gabim i madh. Jo. Në të ardhmen, nuk do të importojmë më asnjë molekulë energjie ruse. [Presidenti rus, Vladimir] Putin e ka përdorur energjinë kundër shteteve anëtare, i ka shantazhuar ato dhe duke blerë energji, ne, në mënyrë jo të drejtpërdrejtë, e ndihmojmë luftën kundër miqve tanë në Ukrainë”, deklaroi Jorgensen më 22 prill.
BE-ja planifikon të ndalojë plotësisht importin e gazit rus deri në fund të vitit 2027.
Importi i naftës ruse është ndërprerë në masë të madhe gjatë viteve 2022 dhe 2023 - me përjashtime të kufizuara për Hungarinë dhe Sllovakinë.
Furnizimi me naftë ruse në rrethanat aktuale përbën rreth 5 për qind të totalit të importit, pikërisht për shkak të këtyre përjashtimeve.
Prandaj, një lidhje e re me Druzhbën do të kishte kuptim vetëm nëse ekziston një regjim i qëndrueshëm dhe i lejuar furnizimi - gjë që, aktualisht, nuk është rasti.
Hapat e parë drejt lidhjes së Serbisë me Druzhbën janë ndërmarrë.
Në zhvillim e sipër është tenderi i kompanisë shtetërore serbe, Transnafta, për ndërtimin e një naftësjellësi rreth 100 kilometra të gjatë drejt Hungarisë, përmes të cilit do të transportohej nafta e papërpunuar ruse në Serbi.
Punimet, sipas njoftimeve të autoriteteve serbe, pritet të fillojnë në vjeshtë, ndërsa synohet që nafta të fillojë të rrjedhë deri në fund të vitit 2027.
Për shkak të sanksioneve të Bashkimit Evropian ndaj importit të naftës ruse, kjo lëndë e parë nuk ka arritur në Serbi për më shumë se tre vjet.
Projekti i përbashkët i ndërtimit të naftësjellësit po realizohet në bazë të marrëveshjes mes Beogradit dhe Budapestit, ndërsa të dyja vendet e kanë intensifikuar bashkëpunimin energjetik që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës.
Megjithatë, kjo marrëveshje është arritur gjatë Qeverisë së Viktor Orbanit, kryeministrit në largim të Hungarisë, i cili ka humbur zgjedhjet parlamentare të mbajtura më 12 prill.
“Për Serbinë, lidhja me naftësjellësin Druzhba, në kontekstin aktual gjeopolitik, mund të shihet si dobësim i unitetit të BE-së. Për më tepër, BE-ja planifikon ndërprerjen graduale të mbetur të importit të naftës ruse deri në shtator të vitit 2027, pavarësisht kundërshtimit të Hungarisë dhe Sllovakisë. Kjo rrit rrezikun që çdo lidhje e re me Druzhbën të shndërrohet në një aset të bllokuar në të ardhmen e afërt”, vlerëson Pelakova.
Druzhba si plan funksional apo opsion politik për Serbinë?
Në rrethanat ekzistuese, lidhja me Druzhbën nuk mund të konsiderohet si një kanal funksional furnizimi për Serbinë.
E ardhmja e këtij projekti do të varet në masë të madhe nga regjimi i sanksioneve të Bashkimit Evropian dhe nga qëndrimi ndaj naftës ruse në Hungari dhe Sllovaki.
Megjithatë, gjithçka varet tani edhe nga qasja që do të ketë Qeveria e re e Hungarisë, përkatësisht kryeministri i ardhshëm, Peter Magyar.
Deri më tani, Magyar nuk është shprehur në mënyrë eksplicite se çfarë qasjeje do të ketë ndaj naftës ruse dhe nëse do të vazhdojë politikën e varësisë që ka ndjekur kundërshtari i tij politik, Viktor Orban.
Para zgjedhjeve parlamentare, Magyar u tha gazetarëve lokalë se shteti duhet të forcojë diversifikimin energjetik, por se kjo nuk do të ndodhë brenda natës.
Ai, gjithashtu, pranoi se Hungaria, në një të ardhme të afërt, do të mbetet ende e ekspozuar ndaj energjisë ruse.
“Nëse është e nevojshme, do të negociojmë me Rusinë, por nuk do të bëhemi miq”, deklaroi Magyar para fitores në zgjedhje.
Marrëdhëniet e ardhshme mes Serbisë dhe Hungarisë pritet të luajnë gjithashtu rol të rëndësishëm në këtë projekt.
Gjatë qeverisjes së Orbanit, Beogradi dhe Budapesti gëzonin marrëdhënie të afërta, ndërsa Hungaria shpesh pozicionohej si mbrojtëse e Serbisë në Bruksel.
Pas fitores, Magyar iu referua këtyre raporteve të ngushta mes Orbanit dhe Vuçiqit, duke thënë se e di se kush është “kumbarë” i këtyre marrëdhënieve, duke aluduar në Rusinë.
Pasi në një intervistë për Radio-Televizionin e Serbisë, më 13 prill, e kritikoi Magyarin duke thënë se “nuk ka ide për çfarë flet”, presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, më 21 prill, zhvilloi një bisedë telefonike me kryeministrin në ardhje të Hungarisë dhe e ftoi atë për vizitë në Serbi.
Hungaria dhe Sllovakia kanë kufizime gjeografike dhe nuk kanë dalje në det.
Ky ishte argumenti kryesor kur ato kërkuan dhe siguruan përjashtimin për furnizim me naftë ruse.
Megjithatë, pas një defekti në naftësjellësin Druzhba, u dëshmua se ka edhe alternativa të tjera.
Kroacia, përmes sistemit JANAF, ofroi një rrugë alternative furnizimi me naftë - jo me origjinë ruse. Zagrebi zyrtar pretendon se ka kapacitete të mjaftueshme për të përmbushur nevojat e të dyja vendeve.
Pelakova vlerëson se defekti në Druzhba tregoi se Sllovakia dhe Hungaria nuk janë më plotësisht të varura nga ky naftësjellës.
“Në të njëjtën kohë, nafta ruse vazhdon të shitet me zbritje - gjë që ka sjellë fitime të konsiderueshme për rafineritë e MOL-it në rajon”, thekson Pelakova.
“Është e rëndësishme të kuptohet se Rusia ka një histori të gjatë të përdorimit të eksportit të energjisë si armë gjeopolitike, për të avancuar interesat e saj. Ka pak shenja se do të vepronte ndryshe me Druzhbën. Përkundrazi, ngjarjet e fundit e mbështesin këtë pritshmëri”, thotë ajo për Radion Evropa e Lirë.
Megjithatë, Pelakova paralajmëron se vazhdimi i transitit përmes Druzhbës do të jetë vendimtar për përcaktimin e rëndësisë së ardhshme të këtij naftësjellësi.
“Nëse Ukraina do ta ndalte njëanshëm transitin, Druzhba mund të bëhej kryesisht e vjetruar për të gjitha vendet e përfshira, potencialisht edhe për Serbinë”, thekson ajo.
Aktualisht, kompania hungareze e gazit, MOL, ka ndikim kyç në furnizimin e Serbisë me naftë, si një nga furnizuesit kryesorë alternativë të naftës së papërpunuar dhe derivateve, veçanërisht pas sanksioneve amerikane ndaj industrisë serbe të naftës, NIS, dhe problemeve me JANAF-in.
Kompania ka dyfishuar, madje edhe trefishuar furnizimet për të stabilizuar tregun./REL
TIRANË- Qeveria e re hungareze njoftoi se do të rishikojë aplikimin e kredisë 16 miliardë euro për sektorin e mbrojtjes nga Komi...
BRITANI E MADHE- Ambasadori i Mbretërisë së Bashkuar, Sir Christian Turner ka deklaruar se, vizita shtetërore e Mbretit dhe Mbretëres...
SHBA- Një incident me të shtëna ndodhi në Austin të Teksasit, në SHBA , të dielën n&eum...
40 vjet më parë, më 26 prill 1986, pika në orën 1 e 23 minuta, në Çernobil të Rusisë shpërtheu një&nb...
Të shtënat me armë zjarri jehuan midis trafikut të bllokuar të mesditës, duke shkaktuar panik tek kalimtarët në nj&eum...
SHBA- Një lexues buzësh ka zbuluar se si reagoi zëvendëspresidenti JD Vance ndërsa një person i dyshuar për ...
LIBAN- Ministria e Shëndetësisë e Libanit kanë konfirmuar se sulmet ajrore izraelite në jug të vendit vranë...
SHBA- Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, tha të premten se po zhvillonte biseda të mira me presidentin rus, Vl...
HUNGARI- Kryeministri i sapozgjedhur i Hungarisë, Peter Magyar, tha se do të udhëtojë për në Bruksel të...
Nicholas Abbott BRITANI E MADHE- Ambasadori britanik në Tiranë, Nicholas Abbott deklaroi në një intervistë se krimi shqiptar...
