LIVE UPDATES
Bota

I dërgoi në Moskë për t'i ruajtur gjatë luftës së Parë Botërore, Rusia nuk i kthen Rumanisë 91.5 tonë flori

Rreziku që i gjithë vendi të pushtohej nga ushtritë e fuqive qendrore bëri që qeveria e Rumanisë të dërgonte thesarin e Bankës Kombëtare të Rumanisë në Moskë.

13 Mars 2024, 21:23 Nga E. D

I dërgoi në Moskë për t'i ruajtur gjatë

RUMANI- Historia e trazuar e evakuimit të thesarit të Bankës Kombëtare të Rumanisë në Moskë filloi gjatë Luftës së Parë Botërore. Rumania hyri në luftë në gusht 1916, duke u bashkuar me Francën, Mbretërinë e Bashkuar dhe Rusinë. Pas fitoreve fillestare, situata e Rumanisë u bë gjithnjë e më sfiduese, pasi ajo zhvilloi një luftë me dy fronte kundër fuqive qendrore: me Gjermaninë dhe Austro-Hungarinë në veriperëndim dhe me Gjermaninë, Bullgarinë dhe Perandorinë Osmane në jug, përgjatë Danubit.

Kështu, në dhjetor 1916, ushtria rumune u detyrua të tërhiqej në Moldavi dhe të lëshonte dy të tretat e territorit të vendit, duke përfshirë Bukureshtin, kryeqytetin e saj. Të gjitha institucionet qendrore shtëpia mbretërore e Rumanisë, parlamenti, qeveria, Banka Kombëtare e Rumanisë u zhvendosën në Iasi Jassy, në lindje të Rumanisë. Rreziku që i gjithë vendi të pushtohej nga ushtritë e fuqive qendrore bëri që qeveria e Rumanisë të dërgonte thesarin e Bankës Kombëtare të Rumanisë në Moskë. Rusia ishte aleati i vetëm me të cilin Rumania ndante një kufi të përbashkët dhe se familja mbretërore e Rumanisë kishte lidhje të forta familjare me familjen perandorake të Rusisë, Mbretëresha Marie e Rumanisë ishte kushërira e parë e Carit Nikolla II Maria Alexandrovna, Nëna e Mbretëreshës dhe Aleksandri III, babai i Carit, ishin vëlla dhe motër.

Rezerva e arit e Bankës Kombëtare të Rumanisë, me peshë 91,5 ton flori në monedha dhe shufra, xhevahiret e Mbretëreshës Mari dhe vlerat e rëndësishme historike dhe kulturore u dërguan në Rusi në dy faza, në dhjetor 1916 dhe në gusht 1917. Përfaqësuesit i qeverisë rumune dhe ruse nënshkruan protokolle ku thuhej qartë se ari i përkiste Bankës Kombëtare të Rumanisë, se po dërgohej në Moskë për ruajtje dhe ishte nën garancinë e Qeverisë Perandorake Ruse përsa i përket sigurisë së transportit, ruajtjes dhe kthehen në Rumani.

Pasi dërgesa mbërriti në Moskë, përfaqësues të Bankës Kombëtare të Rumanisë dhe të Bankës Shtetërore të Rusisë bënë një inventar të plotë të arit, i cili u nënshkrua dhe u vulos nga të dyja palët. Kur bolshevikët morën pushtetin në tetor 1917, përfaqësuesi diplomatik i Rumanisë u arrestua dhe thesari i Bankës Kombëtare të Rumanisë dhe vlerat kulturore dhe historike të Rumanisë që ishin transferuar në Moskë u konfiskuan. Me atë rast, Lenini VI deklaroi se fondi i arit i Rumanisë i mbajtur në Moskë është i paprekshëm për oligarkinë rumune dhe se ai mori përgjegjësinë e plotë për ruajtjen e fondit dhe kthimin e tij tek populli rumun. Në vitet pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, u bënë disa përpjekje për negociata për të rimarrë sendet me vlerë rumune të përvetësuara nga qeveria bolshevike.

Kjo çështje u ngrit gjithashtu për diskutim në Konferencën e Gjenovës (1922), e cila u përpoq të vendoste, ndër të tjera, qasjen e përbashkët të kombeve evropiane ndaj regjimit të ri bolshevik në Rusi. Konferenca vendosi që qeveria ruse t'i kthente qeverisë rumune të gjitha sendet me vlerë të depozituara në Moskë, megjithëse kjo nuk çoi në ndonjë rezultat të dukshëm. Në mes të rivendosjes së lidhjeve diplomatike midis BRSS dhe Mbretërisë së Rumanisë, në vitin 1935, autoritetet sovjetike kthyen një përzgjedhje thesaresh kulturore dhe materialesh arkivore të evakuuara në Rusi në 1917, por asnjë nga rezervat e arit të Bankës Kombëtare të Rumanisë. 

Pas sundimit të regjimit komunist në Rumani, sovjetikët rivendosën në vitin 1956 pjesën më të madhe të thesareve kulturore, por edhe një herë, asnjë gram i rezervës së arit të Bankës Kombëtare të Rumanisë nuk u kthye. Prandaj, ndërkohë që qeveria sovjetike riatdhesoi një pjesë të vlerave historike dhe kulturore të Rumanisë, thesari i arit i Bankës Kombëtare të Rumanisë nuk u gjet kurrë dhe mbeti një temë e përhershme në axhendën e diskutimeve dypalëshe rumuno-sovjetike dhe rumuno-ruse.

Të gjitha protokollet origjinale të përfunduara kur Banka Kombëtare e Rumanisë dërgoi rezervën e saj të arit në Moskë, ruhen në mënyrë të sigurt edhe sot e kësaj dite në selinë e Bankës Kombëtare të Rumanisë. Dosja që përmban dokumentet është dorëzuar nga një guvernator te tjetri për më shumë se 100 vjet, si dëshmi e pretendimit që Banka Kombëtare e Rumanisë ka ndaj Bankës Shtetërore të Rusisë. Vërtetësinë e këtyre dokumenteve e pranuan edhe ekspertët rusë të Komisionit Rumuno-Rus për studimin e çështjeve që rrjedhin nga historia e marrëdhënieve dypalëshe, duke përfshirë çështjen e thesarit të Bankës Kombëtare të Rumanisë të depozituar në Moskë gjatë Luftës së Parë Botërore themeluar në bazë të Deklaratës së Përbashkët të Ministrave të Jashtëm rumun dhe rus (2003).

I vetëdijshëm për faktin se çështja e rezervave të saj të arit të sekuestruara nga rusët nuk është e njohur në botë, Bordi i Bankës Kombëtare të Rumanisë vendosi ta nxjerrë atë në plan të parë në Parlamentin Evropian. Për këtë qëllim u përkthyen në anglisht veprat e autorëve Christian Paunescu, “Thesaret e Bankës Kombëtare të Rumanisë të çuar në Moskë dhe nuk u kthyen më”, dhe Ilia Shipor, “Thesari i Rumanisë dhe fati i saj  Argumente nga arkivat ruse” dhe u shpërndanë tek të gjithë anëtarët e Parlamentit Evropian.

rumani moskë

Sondazh

Poll

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet

Dhunuan dhe kërcënuan me një pistoletë 70-vjeçarin në banesën e tij, arrestohen tre të rinjtë

Laura Pausini dhe Tom Cruise pjesë e ceremonisë së mbylljes së Botërorit 2026

Ish i burgosuri në Fier: Nuk jeton dot në Shqipëri pa shkelur ligjin, bën vaki të kthehem prapë

I burgosuri falënderon Zotin pas daljes nga qelia: Jam krenar për burgun që kam bërë!