LIVE UPDATES
Bota

Parlamentit francez votuan unanimisht për të shfuqizuar kodin mbi skllavërinë/ Analiza e DW: Çfarë ishte Kodi noir? 

Ndërsa skllavëria u ndalua me ligj më shumë se 170 vjet më parë në Francë, duke e bërë mocionin e së enjtes një veprim simbolik për të shfuqizuar zyrtarisht një dekret të vjetër mbretëror që u zëvendësua, por nuk u përmbys, votimi vjen ndërsa vendi vazhdon të përballet me trashëgiminë e tij koloniale . 

28 Maj 2026, 21:36 Nga D.S

Parlamentit francez votuan unanimisht për të shfuqizuar kodin mbi

FRANCË-  Ligjvënësit francezë votuan të enjten për të shfuqizuar zyrtarisht ligjet e epokës së skllavërisë që përcaktonin statusin ligjor të skllevërve si "pronë e luajtshme" dhe justifikonin abuzimin dhe ndëshkimin trupor. 

Ndërsa skllavëria u ndalua me ligj më shumë se 170 vjet më parë në Francë, duke e bërë mocionin e së enjtes një veprim simbolik për të shfuqizuar zyrtarisht një dekret të vjetër mbretëror që u zëvendësua, por nuk u përmbys, votimi vjen ndërsa vendi vazhdon të përballet me trashëgiminë e tij koloniale . 

Franca ishte tregtari i tretë më i frytshëm evropian i skllevërve në epokën koloniale, pas Britanisë dhe Portugalisë. Vlerësimet e ekspertëve sugjerojnë se anijet që niseshin nga portet franceze trafikonin më shumë se një milion burra, gra dhe fëmijë nga Afrika, shpesh për të punuar në kolonitë e Karaibeve. 

Çfarë synon të bëjë projektligji? 

Të 254 parlamentarët e pranishëm në dhomën e ulët votuan pro. Projektligji duhet të kalojë ende debat në dhomën e lartë, Senat, gjë që shihet si një formalitet. Nëse miratohet, projektligji do të kërkonte që qeveria të raportojë në parlament mbi pasojat e ligjit kolonial dhe efektet afatgjata të skllavërisë mbi racizmin dhe diskriminimin në shoqërinë franceze, si dhe mënyrën se si mësohet historia e skllavërisë në shkolla. 

Legjislacioni që do të shfuqizohej një seri dekretesh mbretërore të lëshuara midis viteve 1685 dhe 1724, të njohura si "Code noir" ose Kodi i Zi  nuk u shfuqizua kurrë zyrtarisht kur Franca shfuqizoi skllavërinë për herë të dytë dhe të fundit në vitin 1848, ose kur njohu skllavërinë dhe tregtinë e skllevërve si krime kundër njerëzimit në vitin 2001. 

"Ky propozim nuk pretendon të fshijë historinë, as të shërojë i vetëm plagët e historisë", tha Max Mathiasin, një anëtar i qendrës në parlament nga ishulli francez i Karaibeve, Guadeloupe, ndërsa prezantonte ligjin. "Ai synon të bëjë një hap të ri, të bëjë një akt të fuqishëm kujtese, drejtësie dhe njohjeje, duke shfuqizuar zyrtarisht Kodin e Zi dhe të gjitha tekstet që rrjedhin prej tij." 

Duke folur në parlament të enjten, ligjvënësi i të Gjelbërve Steevy Gustave - babai i të cilit ka lindur në ish-koloninë franceze të shndërruar në territor të huaj të Martinikës - tha se votimi ishte personal.

"Po mendoj për stërgjyshen time, Mama Bebelle," tha ai, duke mezi mbajtur lotët. "Ajo ishte mbesa e Ambroise Zerambe, i lindur në Afrikë, pastaj i reduktuar në skllavëri nën numrin 336."

Kërkesa për dëmshpërblime nuk përfshihet në projektligjin aktual

Presidenti francez Emmanuel Macron i dha mbështetjen e tij mocionit këtë muaj, madje duke ngritur temën e dëmshpërblimeve, por pa bërë propozime konkrete. 

Çështja e ndonjë forme të dëmshpërblimit është një çështje e kahershme, me sugjerime që variojnë nga kërkimfaljet formale deri te kompensimi financiar. Megjithatë, kundërshtarët argumentojnë se është problematike të mbahen shtetet ose institucionet moderne përgjegjëse për krimet historike. Mathiasin tha se nuk donte që kjo çështje më e diskutueshme të “rëndonte” idenë shumë më pak të diskutueshme të heqjes së Kodit të keq nga të dhënat, por të tjerët ngurruan. 

"Sipas mendimit tim, ne duhet të luftojmë për çështjen e dëmshpërblimeve, e cila është çështja thelbësore", tha Marcellin Nadeau, një anëtar i krahut të majtë i parlamentit nga ishulli francez i Karaibeve, Martinique - një nga më shumë se gjysma e anëtarëve të Asamblesë Kombëtare që, për një arsye ose një tjetër, nuk votuan. 

Ish-presidenti i Martinikës, Serge Letchimy, më parë këtë muaj i shkroi një letër të hapur Macronit duke kërkuar "një ligj që përcakton qartë parimin se krimet e trafikimit dhe skllavërisë kanë shkaktuar dëme të qëndrueshme historike, kulturore, sociale, ekonomike dhe psikologjike". Ai iu referua një plani me 10 pika që kanë sugjeruar vendet e Karaibeve, duke përfshirë anulimin e borxhit ndërkombëtar, si dhe mbështetjen për kujdesin shëndetësor dhe zhdukjen e analfabetizmit.

Çfarë ishte Kodi noir? 
I pari i serisë së dekreteve mbretërore të njohura si Kodi i Zi u nënshkrua nga Mbreti Luigji XIV në Pallatin e Versajës në vitin 1685. 

Ai vendosi rregullat për skllavërinë në të gjithë perandorinë koloniale të Francës. 

Neni 44 i përcaktonte njerëzit që trafikoheshin përtej Atlantikut, shpesh për të punuar në kolonitë e Karaibeve, si "pronë e luajtshme". Zotërinjtë mund t'i blinin, t'i shisnin, t'i hipotekonin dhe t'ua linin fëmijëve të tyre. 

Neni 28 përcaktonte që skllevërit nuk mund të "zotëronin asgjë që nuk i përkiste pronarit të tyre". Ai nuk u lejonte atyre asnjë emër në ligj, vetëm një numër dhe kod regjistrimi.

Nenet 2 dhe 3 kërkonin gjithashtu që të gjithë skllevërit të pagëzoheshin dhe të rriteshin si katolikë. 

Dekretet e ndryshme që pasuan deri në vitin 1724 u bënë të pavlefshme në vitin 1848 me heqjen e dytë dhe përfundimtare të skllavërisë nga Franca , por dekretet mbretërore të shfuqizuara mbetën në librat e republikës.

Mos lejoni që algoritmi t'i fshehë lajmet. Nëse mbështeteni te ekipi ynë për raportime të besueshme, ju lutemi të na zgjidhni si Burimin tuaj të Preferuar në Google duke klikuar këtu dhe duke shtypur butonin "yll" ose "i preferuar" , në mënyrë që gjithmonë t'i shihni lajmet tona të verifikuara të parat./DW

code noir parlamenti francez

Sondazh

Poll

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet