Protesta për Zvërnecin/ Protestuesit çajnë kordonin metalik, policia i sulmon me ujë. Tubimi shpërndahet në gjithë Tiranën
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
“Ka forca në Shqipëri dhe jashtë që janë kundër”/ Rama: Të rreshtohesh me PS, do të thot&eum...
"Shqipëria është e shqiptarëve"/ Qytetarët mbushin rrugët e Tiranës, kërkojnë anulimin e pr...
Emërtimi i rrallë do të thotë se OBSH-ja tani e sheh shpërthimin si një kërcënim mjaft të rëndësishëm për shëndetin global që nevojitet një përgjigje e koordinuar ndërkombëtare për të parandaluar përhapjen e mëtejshme të virusit dhe përshkallëzimin e mundshëm në një pandemi.
GJENEVË- Organizata Botërore e Shëndetësisë ka aktivizuar nivelin e saj më të lartë të alarmit për shpërthimin në rritje të lisë së majmunëve, duke e shpallur virusin një emergjencë të shëndetit publik me shqetësim ndërkombëtar.
Sipas CNBC, emërtimi i rrallë do të thotë se OBSH-ja tani e sheh shpërthimin si një kërcënim mjaft të rëndësishëm për shëndetin global që nevojitet një përgjigje e koordinuar ndërkombëtare për të parandaluar përhapjen e mëtejshme të virusit dhe përshkallëzimin e mundshëm në një pandemi.
Megjithëse deklarata nuk imponon kërkesa për qeveritë kombëtare, ajo shërben si një thirrje urgjente për veprim. OBSH mund të lëshojë vetëm udhëzime dhe rekomandime për shtetet e saj anëtare, jo mandate. Vendeve anëtare u kërkohet të raportojnë ngjarje që përbëjnë një kërcënim për shëndetin global.
Agjencia e OKB-së nuk pranoi muajin e kaluar të shpallte një emergjencë globale në përgjigje të lisë së majmunëve. Por infeksionet janë rritur ndjeshëm gjatë disa javëve të fundit, duke e shtyrë kreun e OBSH-së Tedros Adhanom Ghebreyesus të lëshojë alarmin më të lartë.
Më shumë se 16,000 raste të lisë së majmunëve janë raportuar në 75 vende deri më tani këtë vit, dhe numri i infeksioneve të konfirmuara u rrit 77% nga fundi i qershorit deri në fillim të korrikut, sipas të dhënave të OBSH-së. Meshkujt që bëjnë seks me meshkuj janë aktualisht në rrezikun më të lartë të infeksionit. Pesë vdekje nga virusi janë raportuar në Afrikë këtë vit. Deri më tani nuk është raportuar asnjë vdekje jashtë Afrikës.
Shumica e njerëzve po shërohen nga lija e majmunëve në dy deri në katër javë, sipas Qendrave të SHBA për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve. Virusi shkakton një skuqje që mund të përhapet në trup. Njerëzit që janë infektuar me virusin thanë se skuqja, e cila duket si puçrra ose flluska, mund të jetë shumë e dhimbshme.
Përhapja aktuale e lisë së majmunëve është shumë e pazakontë sepse po përhapet gjerësisht në vendet e Amerikës së Veriut dhe Evropës ku virusi zakonisht nuk gjendet. Historikisht, lija e majmunëve është përhapur në nivele të ulëta në pjesët e largëta të Afrikës Perëndimore dhe Qendrore, ku brejtësit dhe kafshët e tjera bartnin virusin.
Evropa është aktualisht epiqendra globale e shpërthimit, duke raportuar më shumë se 80% të infeksioneve të konfirmuara në mbarë botën në vitin 2022. SHBA ka raportuar më shumë se 2000 raste në 43 shtete, Uashington, DC dhe Porto Riko.
Në fillim të majit, Mbretëria e Bashkuar raportoi një rast të lisë së majmunit në një person i cili kohët e fundit u kthye nga udhëtimi në Nigeri. Disa ditë më vonë, Mbretëria e Bashkuar raportoi tre raste të tjera të lisë së majmunit në njerëz që dukej se ishin infektuar në nivel lokal. Kombet e tjera evropiane, Kanadaja dhe SHBA-ja më pas filluan të konfirmojnë rastet. Është e paqartë se ku filloi në të vërtetë shpërthimi.
OBSH lëshoi për herë të fundit një emergjencë globale shëndetësore në janar 2020 në përgjigje të shpërthimit të Covid-19 dhe dy muaj më vonë e shpalli atë një pandemi. OBSH nuk ka asnjë proces zyrtar për të shpallur një pandemi sipas ligjeve të saj organizative, që do të thotë se termi është i përcaktuar lirshëm. Në vitin 2020, agjencia e shpalli Covidin një pandemi në një përpjekje për të paralajmëruar qeveritë e vetëkënaqura për “nivelet alarmante të përhapjes dhe ashpërsisë” së virusit.
Eksperti kryesor i OBSH-së për linë e majmunëve, Rosamund Lewis, u tha gazetarëve në maj se agjencia shëndetësore e OKB-së nuk ishte e shqetësuar për linë e majmunëve që shkakton një pandemi globale. Ajo tha se autoritetet e shëndetit publik kishin një dritare mundësie për të frenuar shpërthimin.
Por ekspertët e sëmundjeve infektive janë të shqetësuar se autoritetet shëndetësore nuk kanë arritur të frenojnë shpërthimin dhe lija e majmunëve do të zërë rrënjë përgjithmonë në vendet ku virusi nuk ishte gjetur më parë, me përjashtim të rasteve të izoluara të lidhura me udhëtimin.
Monkeypox nuk është një virus i ri
Në ndryshim nga Covid-19, lija e majmunëve nuk është një virus i ri. Shkencëtarët zbuluan për herë të parë linë e majmunit në vitin 1958 në majmunët e robëruar të përdorur për kërkime në Danimarkë dhe konfirmuan rastin e parë të një njeriu të infektuar me virus në vitin 1970 në kombin e Zaire, i quajtur tani Republika Demokratike e Kongos.
Lija e majmunëve është në të njëjtën familje virusesh si lija, megjithëse shkakton sëmundje më të lehta. OBSH dhe agjencitë kombëtare të shëndetit kanë përvojë dekadash në luftën kundër lisë, e cila u shpall e zhdukur në vitin 1980. Lufta e suksesshme kundër lisë dhe mjetet e zhvilluara kundër tij, do t’u ofrojnë zyrtarëve shëndetësorë njohuri të rëndësishme për të luftuar linë e majmunëve.
Transmetimi i lisë së majmunit midis njerëzve ishte relativisht i rrallë në të kaluarën dhe virusi normalisht kalonte nga kafshët te njerëzit. Por lija e majmunëve tani po përhapet në mënyrë më efikase midis njerëzve. OBSH ka thënë se komuniteti ndërkombëtar nuk ka investuar burime të mjaftueshme në luftimin e lisë së majmunëve në Afrikë përpara shpërthimit global.
“Ky transmetim ka ndodhur në vendet afrikane në dy zona të veçanta gjatë një numri të madh vitesh, dhe ne nuk e kuptojmë plotësisht se çfarë e nxit transmetimin në ato vende,” tha Dr. Mike Ryan, kreu i programit të urgjencave shëndetësore të OBSH-së. “Ka shumë më tepër hetime për të bërë dhe shumë më tepër investime për të bërë për të kuptuar këtë problem.”
Burrat homoseksualë, biseksualë në rrezikun më të lartë
Lija e majmunit përhapet kryesisht përmes kontaktit lëkurë me lëkurë gjatë seksit. Meshkujt që bëjnë seks me burra janë në rrezikun më të lartë tani, pasi shumica e transmetimit ka ndodhur në komunitetin gay. Megjithatë, OBSH dhe CDC kanë theksuar se çdokush mund të kap lisë majmuni pavarësisht nga orientimi seksual.
Lewis, eksperti i lisë së majmunëve të OBSH-së, tha se 99% e rasteve të raportuara jashtë Afrikës janë te meshkujt dhe 98% e infeksioneve janë te meshkujt që kryejnë marrëdhënie seksuale me meshkuj, kryesisht ata që kanë pasur partnerë seksualë të shumtë, anonimë apo të rinj të kohëve të fundit. Virusi është zbuluar jashtë komunitetit të homoseksualëve, por transmetimi ka qenë i ulët deri më tani. CDC konfirmoi linë e majmunit në dy fëmijë të premten.
OBSH dhe CDC kanë paralajmëruar në mënyrë të përsëritur kundër stigmatizimit të meshkujve homoseksualë dhe biseksualë, ndërsa në të njëjtën kohë theksojnë rëndësinë e komunikimit të realitetit se si po përhapet aktualisht virusi, në mënyrë që njerëzit në komunitetet në rrezik më të lartë të mund të ndërmarrin veprime për të mbrojtur shëndetin e tyre.
“Njerëzit duan që informacioni të dijë se si të mbrohen, në çfarë rrethanash njerëzit janë ndoshta në rrezik ose duke u infektuar,” tha Lewis. Është thelbësore për agjencitë shëndetësore dhe organizatorët e komunitetit që të shpërndajnë gjerësisht informacionin se si të zvogëlohet rreziku i infeksionit përpara festimeve dhe festivaleve të mëdha këtë verë, tha ajo.
Shkencëtarët në Spanjë dhe Itali zbuluan ADN-në e virusit të lisë së majmunit në spermën e pacientëve pozitivë, megjithëse është ende e paqartë nëse virusi mund të përhapet përmes spermës gjatë seksit. Shkencëtarët spanjollë zbuluan gjithashtu ADN të lisë së majmunit në mostrat e pështymës.
Është gjithashtu e paqartë nëse virusi mund të përhapet kur njerëzit janë të infektuar, por nuk kanë simptoma, të njohura si transmetim asimptomatik.
Simptomat dhe faktorët e rrezikut
CDC e SHBA rekomandon që njerëzit të shmangin kontaktin fizik intim me individë që kanë një skuqje që duket si lija e majmunëve dhe të marrin në konsideratë minimizimin e seksit me partnerë të shumtë ose anonimë. Njerëzit gjithashtu duhet të konsiderojnë shmangien e festave seksuale ose ngjarjeve të tjera ku njerëzit nuk veshin shumë rroba.
Individët që vendosin të bëjnë seks me një partner që ka lisë majmuni duhet të ndjekin udhëzimet e CDC për të ulur rrezikun e tyre, sipas agjencisë shëndetësore.
Në të kaluarën, lija e majmunëve normalisht fillonte me simptoma të ngjashme me gripin, duke përfshirë ethe, dhimbje koke, dhimbje muskujsh, të dridhura, rraskapitje dhe ënjtje të nyjeve limfatike. Sëmundja më pas përparoi në një skuqje që mund të përhapet në trup. Pacientët konsiderohen më infektivë kur shfaqet skuqja.
Por në shpërthimin aktual simptomat kanë qenë atipike. Disa njerëz po zhvillojnë fillimisht një skuqje, ndërsa të tjerët po shfaqin një skuqje pa simptoma fare të ngjashme me gripin. Shumë pacientë kanë zhvilluar një skuqje të lokalizuar në organet gjenitale dhe anusin e tyre.
CDC dhe OBSH kanë thënë se skuqja ngatërrohet lehtësisht me sëmundjet e zakonshme seksualisht të transmetueshme. Ata u kanë thënë ofruesve të kujdesit shëndetësor se nuk duhet të përjashtojnë linë e majmunëve thjesht sepse një pacient rezulton pozitiv për një sëmundje seksualisht të transmetueshme.
Megjithëse lija e majmunëve mund të përhapet përmes pikave të frymëmarrjes, kjo metodë kërkon ndërveprim të zgjatur ballë për ballë, sipas CDC. Zyrtarët shëndetësorë nuk besojnë se lija e majmunëve po përhapet përmes grimcave të vogla të aerosolit si Covid. Pikat e frymëmarrjes janë më të rënda, kështu që ato nuk qëndrojnë në ajër për aq kohë, ndërsa Covid është një virus i transmetuar nga ajri, që është një nga arsyet pse është kaq ngjitës.
Lija e majmunit mund të përhapet edhe nëpërmjet kontaktit me materiale të kontaminuara, si çarçafët dhe veshjet.
“Kjo sëmundje është e transmetueshme, por nuk është aq e transmetueshme. Është një sëmundje në të cilën transmetimi mund të përmbahet, “tha Ryan. “Siç thamë në Covid, mos jini personi që ta kaloni këtë sëmundje.”
Vaksina
Për shkak se lija e majmunëve nuk është një virus i ri, tashmë ekzistojnë vaksina dhe antivirale për të parandaluar dhe trajtuar sëmundjen që shkakton, megjithëse ato janë në mungesë. Shtetet e Bashkuara tashmë po shpërndajnë dhjetëra mijëra doza të një vaksine të quajtur Jynneos në një përpjekje për të shuar shpërthimin. Administrata e Ushqimit dhe Barnave miratoi vaksinën me dy doza në vitin 2019 për të rriturit e moshës 18 vjeç e lart, të cilët janë në rrezik të lartë të infeksionit të lisë së majmunit ose lisë.
Administrata Biden ka shpërndarë më shumë se 300,000 doza Jynneos në shtete dhe qytete që nga maji dhe 786,000 doza të tjera janë duke u dorëzuar në SHBA. Departamenti i Shëndetit dhe Shërbimeve Njerëzore ka porositur 5 milion doza të tjera deri në vitin 2023.
Drejtoresha e CDC Dr. Rochelle Walensky tha se kërkesa për vaksinat kundër lisë së majmunëve po tejkalon ofertën e disponueshme në SHBA, gjë që ka çuar në radhë të gjata në vende të tilla si New York City - një epiqendër e shpërthimit.
Jynneos është prodhuar ngaNordike bavareze, një kompani bioteknike me qendër në Danimarkë. Tani, bavarezja Nordic ka deri në 5 milionë doza në dispozicion për pjesën tjetër të botës, duke përjashtuar SHBA-në, tha një zëdhënës i kompanisë. Por bavarezja Nordic ka kapacitetin për të mbushur 40 milionë doza të lëngshme të ngrira dhe 8 milionë doza të thara në ngrirje në vit, tha zëdhënësi.
SHBA ka gjithashtu më shumë se 100 milionë doza të një vaksine të gjeneratës së vjetër të lisë të quajtur ACAM2000, e prodhuar ngaBioSolutions Emergjente, që ka të ngjarë të jetë gjithashtu efektive në parandalimin e lisë së majmunit. Por ACAM2000 mund të ketë efekte anësore serioze dhe nuk rekomandohet për njerëzit që kanë sistem të dobët imunitar, duke përfshirë pacientët me HIV, njerëzit që kanë kushte të caktuara të lëkurës dhe gratë shtatzëna.
ACAM2000 përdor një lloj virusi të lehtë në të njëjtën familje si lija e majmunit dhe lija për të dhënë imunitet. Por lloji i butë i përdorur nga vaksina mund të përsëritet, që do të thotë se njerëzit që marrin ACAM2000 duhet të marrin masa paraprake për t’u siguruar që të mos ia japin virusin të tjerëve ose të mos përhapin një skuqje nga vendi i injektimit në pjesë të tjera të trupit të tyre. Vaksina Jynneos nuk e ka këtë rrezik sepse nuk përdor një lloj virusi që riprodhohet.
Nuk ka ende të dhëna për efektivitetin e vaksinave kundër lisë së majmunëve në shpërthimin aktual, sipas CDC.
OBSH-ja nuk rekomandon vaksinimin masiv në këtë moment dhe SHBA-ja aktualisht po i rezervon vaksinat në stokun e saj për njerëzit që kanë konfirmuar ose supozuar ekspozime ndaj lisë së majmunëve. Ndryshe nga Covid, vaksinat kundër lisë dhe lisë së majmunit mund të administrohen pas ekspozimit për shkak të periudhës së gjatë të inkubacionit të viruseve. Por vaksinat duhet të administrohen brenda katër ditëve nga ekspozimi për mundësinë më të mirë për të parandaluar shfaqjen e sëmundjes, sipas CDC.
Gruri Sipas një njoftimi të OKB-së, marrëveshja e nëshkruar të premten në Stamboll do të lejojë që sasi t...
Bossat e Camorras në TikTok ITALI- Gjenerata e ardhshme e mafiozëve italianë po inatos bosët e mafias, pasi pasardhësit e tyre pre...
Ministria e Mbrojtjes MAQEDONIA E VERIUT- Ministria e Mbrojtjes nuk e përfill gjuhën shqipe. Ky dikaster ka marrë vërejtje nga Inspekto...
Mickoski dhe Ahmeti MAQEDONIA E VERIUT- Kryetari i partisë opozitare VMRO-DPMNE-së në Maqedoninë e Veriut Hristijan Mickoski tha se ndr...
Familja Ruse RUSI- Një ngjarje tragjike ka ndodhur në Rusi, ku një familje prej 4 anëtarësh kanë rënë në ...
Bhagwant Mann INDI- Një ministër indian, i cili piu një gotë me ujë të ndotur nga një lumë 'i shenjtë' p...
Joe Biden SHBA- Presidenti amerikan Joe Biden nuk është i gatshëm t'i dorëzojë Ukrainës raketat për sistemet raketore me...
Sulm ne SHBA SHBA- Një person u konfirmua i vdekur dhe pesë të tjerë u trajtuan për plagë me armë zjarri pasi të sh...
Horacio Cartes SHBA- Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë futur në listën e zezë ish-Presidentin e Paraguait, Horacio Ca...
Hekurudhat e Lituanisë LITUANI- Lituania ka hequr kufizimin e transportit hekurudhor të mallrave të sanksionuara brenda dhe jashtë...
