LIVE UPDATES
Bota

"Një kompleks i rëndësishëm sekret", DW: Fordo, zemra e programit bërthamor të Iranit dhe një objektiv i vështirë i sulmeve izraelite

Është e qartë se qëllimi i sulmeve izraelite ndaj Iranit është shkatërrimi i programit bërthamor. Objektet në Natanz, Isfahan dhe gjetkë janë dëmtuar. Tani edhe bunkeri bërthamor në Ford është një objektiv.

19 Qershor 2025, 08:31 Nga r.ll
"Një kompleks i rëndësishëm sekret", DW: Fordo,
foto ilustruese

IRAN- Prej ditësh, forcat ajrore izraelite kanë kryer sulme ndaj Iranit, veçanërisht ndaj objekteve bërthamore iraniane. Izraeli dyshon se regjimi në Teheran po kërkon të zhvillojë një bombë bërthamore. Autoritetet iraniane e mohojnë këtë. Megjithatë, gjatë viteve dhe dekadave të fundit, objekte bërthamore iraniane janë ndërtuar në të gjithë vendin.

Besohet se disa komplekse kërkimore bërthamore përmbajnë objekte të mëdha nëntokësore ku thuhet se kërkimet kryhen shumë përtej nivelit të përdorimit të energjisë bërthamore civile.

Dëmtime serioze në Natanz dhe Isfahan

Në Natanz, në Iranin qendror, uraniumi është pasuruar masivisht - deri në 60 për qind, sipas vlerësimeve të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike (IAEA).

Për një central bërthamor, uraniumi duhet të pasurohet në tre deri në pesë për qind, ndërsa për ndërtimin e një bombe është e nevojshme të pasurohet në rreth 90 për qind.

Sipas kreut të IAEA-s, Rafael Grossi, centrifugat mbi tokë të nevojshme për një proces të tillë janë shkatërruar pothuajse plotësisht nga sulmet. Por nuk është e qartë nëse pjesa nëntokësore e objektit është prekur. Ndërprerja e energjisë e shkaktuar nga sulmet izraelite mund të ketë shkaktuar dëme. Brenda objektit, thotë Grossi, mund të ketë "kontaminim të rrezikshëm nga rrezatimi", por deri më tani kjo nuk është vërejtur nga jashtë.

Të paktën katër ndërtesa u dëmtuan në qendrën e teknologjisë bërthamore pranë Isfahanit. Këtu përpunohet oksidi i uraniumit, i njohur si "torta e verdhë", që është faza thelbësore për pasurimin e mëvonshëm të uraniumit.

Një kompleks i rëndësishëm sekret

Përveç Natanzit, Irani ka një tjetër kompleks të rëndësishëm bërthamor për pasurimin e uraniumit - Fordo. Ai ndodhet në jug të Teheranit. Në një ish-vend ushtarak pranë qytetit të Qom, regjimi iranian ndërtoi fshehurazi një objekt bërthamor në fillim të mijëvjeçarit.

Ka pasur edhe sulme izraelite atje ditët e fundit, por deri më tani nuk ka pasur dëme të konsiderueshme, sepse kompleksi Fordo ndodhet kryesisht thellë nën tokë. Për ta mbrojtur atë nga inspektimet e IAEA-s dhe sulmet ose sabotimet e mundshme, një sistem tunelesh 60 deri në 90 metra të thellë u ndërtua në vargmal.

Në vitin 2009, agjencitë perëndimore të inteligjencës publikuan për herë të parë njohuritë e tyre për objektin bërthamor. Në vitin 2012, IAEA raportoi se shkencëtarët iranianë në Fordo kishin filluar pasurimin e uraniumit "për qëllime mjekësore" në 20 për qind.

Që atëherë, në objektin nëntokësor janë instaluar gjithsej rreth 3,000 centrifuga pasurimi të uraniumit. Edhe pse ky është më i vogël se kompleksi Natanz, është e mundur të pasurohet uraniumi në nivele më të larta pastërtie, duke e bërë objektin më të rëndësishëm për qëllime ushtarake.

A ishte Irani në prag të krijimit të një bombe bërthamore?

Nuk dihet saktësisht se çfarë po ndodh në objektin bërthamor në Fordo. Edhe pse kompleksi është zyrtarisht nën kontrollin e IAEA-s, Irani kohët e fundit, veçanërisht pasi pezulloi marrëveshjen ndërkombëtare bërthamore, ka kufizuar aksesin për inspektorët ndërkombëtarë dhe ka çmontuar disa pajisje monitorimi.

Në fund të majit, IAEA akuzoi Teheranin për rritjen e pasurimit të uraniumit në 60 për qind. Irani thuhet se ka poseduar më shumë se 400 kilogramë të materialit në vitet e fundit.

Pasurimi i mëtejshëm në nivele të gradës ushtarake është me sa duket i mundur relativisht shpejt. Instituti për Shkencë dhe Siguri Ndërkombëtare paralajmëroi në një raport të publikuar pak para sulmeve izraelite se Irani, duke përdorur kapacitete të njohura në Ford, mund të prodhonte 233 kilogramë uranium të gradës ushtarake në tre javë, të mjaftueshme për të bërë disa koka bërthamore.

Një objektiv i vështirë

Në dritën e kësaj, objekti i Ford mund të jetë gjithashtu objektiv i sulmeve të ardhshme izraelite. "Në fund të gjithë këtij operacioni, Ford duhet të çaktivizohet", tha për Fox News, Yechiel Leiter, ambasadori i Izraelit në Uashington.

Shkatërrimi i një objekti thellë nën shkëmbinj do të ishte veçanërisht i vështirë. Analisti ushtarak Cedric Layton shpjegoi në CNN se Irani ka instaluar beton të përforcuar posaçërisht në Ford për ta mbrojtur atë nga sulmet ajrore.

Megjithëse forcat ajrore izraelite kanë gjithashtu armë për shkatërrimin e bunkerëve, ka të ngjarë të duhen valë të shumta sulmesh për të depërtuar në guaskën mbrojtëse të objektit.

E vetmja bombë perëndimore për shkatërrimin e bunkerëve, mjaftueshëm e rëndë për të arritur objektivin më shpejt, është në zotërim tëShteteve të Bashkuara.

GBU-57 me udhëzim preciz peshon gati 14 ton dhe është zhvilluar posaçërisht për objektiva thellë nën tokë. Por ajo është shumë e madhe dhe e rëndë për forcat ajrore izraelite që ta çojnë atë në objektivin e synuar.

Dërgimi i bombës atje mund të bëhet vetëm me bombardues amerikanë B-2 ose B-52. Por është ende e pasigurt nëse SHBA do të hyjë drejtpërdrejt në konfliktin midis Izraelit dhe Iranit./DW

konflikti iran-izrael

Sondazh

Poll

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale