LIVE UPDATES
Bota

Krimi kibernetik po godet bizneset e mëdha/ Si të zbutet dëmi

Më shumë se një muaj për Jaguar Land Rover (JLR), prodhuesin e automobilave me pronësi indiane. Një javë për Asahi, gjigantin japonez të birrës. Gjashtë javë për Marks and Spencer (M&S), shitësin britanik me pakicë.

1 Nëntor 2025, 07:18 Nga E. D
Krimi kibernetik po godet bizneset e mëdha/ Si të zbutet dëmi
foto ilustruese

SHBA- Krimi kibernetik po godet bizneset e mëdha. Si të zbutet dëmi. Ndalimi i pagesës së shpërblimeve (ransom) do të ishte një fillim, shkruan The Economist

Më shumë se një muaj për Jaguar Land Rover (JLR), prodhuesin e automobilave me pronësi indiane. Një javë për Asahi, gjigantin japonez të birrës. Gjashtë javë për Marks and Spencer (M&S), shitësin britanik me pakicë.

Kjo ka qenë koha që u është dashur secilës nga këto kompani për t’u rikuperuar pas një sulmi kibernetik. Për JLR-në, ndërprerjet kanë shkuar përtej vetë kompanisë.

Muajin e kaluar qeveria në Britani, ku ajo bazohet, tha se do të garantonte një hua prej 1.5 miliardë paund (2 miliardë dollarë) për të mbajtur në këmbë furnitorët e prodhuesit të makinave.

Krimi kibernetik prej kohësh ka qenë i dominuar nga hajdutë që synojnë të vjedhin informacione për përfitim financiar. Tani atyre po u bashkohen shantazhistë, të cilët përdorin kërcënimin për dëmtimin e operacioneve të një firme për të përftuar pagesa më të larta.

Kriptovalutat kanë mundësuar ransomware, një sulm ku hakerat zaptojnë dhe enkriptojnë të dhënat jetike dhe më pas premtojnë t’i çkodojnë pasi të paguhet shpërblimi. (Ndonjëherë edhe e mbajnë fjalën.)

Për sa kohë kriminelët i përqendrojnë sulmet te firmat në Perëndim, vende si Kina dhe Rusia, ku bazohen shumë grupe të tilla, nuk kanë shumë arsye për të ndërhyrë.

Kompanitë nuk mund ta parandalojnë plotësisht këtë, por nuk janë të pafuqishme. Siç raportohet, sulmet e fundit u japin mësime të tjera firmave se si të ulin gjasat për të pësuar të njëjtin fat, dhe si të ulin dëmin nëse kjo ndodh.

Një mënyrë është të kuptojnë cilat pjesë të një sulmi do të rezultojnë më të kushtueshmet në planin afatgjatë.

Ndërsa sulmet kibernetike janë bërë më të zakonshme, kompanitë kanë filluar të mbrohen, duke blerë polica sigurimi të specializuara për të zbutur rrezikun.

Kjo është pozitive: sigurimi i nxit kompanitë të marrin më seriozisht sigurinë, pasi ato që nuk kujdesen përballen me prime më të larta.

Megjithatë, shumë kompani ende nuk kanë një mbrojtje të mjaftueshme nga sulmet kibernetike, ose nga mungesa e vetëdijes, ose ngaqë është e kushtueshme. Vlerësohet se JLR humbi rreth 50 milionë paund për çdo javë pas sulmit.

M&S mendohet të ketë humbur rreth 300 milionë paund të ardhura gjatë javëve kur riparonte faqen e internetit, por sigurimi për rikuperim pas krizave i mbuloi vetëm një të tretën.

Blerja e sigurimeve që mbrojnë kundër këtyre humbjeve do t’i nxiste kompanitë jo vetëm të përpiqen të ndalin depërtimet, por edhe të sigurojnë që sistemet e tyre të rikuperohen shpejt.

Një tjetër mënyrë është të kuptohet rreziku i nënkontraktimit (outsourcing). Delegimi i pjesëve të një biznesi te furnitorë specialistë është një vendim i logjikshëm.

Por kompanitë e IT-së që ofrojnë shërbime të jashtme mbajnë “çelësat” e shumë “mbretërive”.

Punonjësit e mbështetjes teknike ndjekin zakonisht udhëzime standarde sa herë që marrin një telefonatë për shërbim IT, gjë që i bën të lehtë për t’u manipuluar nga hakerat që shtiren si punonjës të brendshëm.

Siç pritej, disa nga sulmet e fundit duket se janë kryer pasi hakerat fituan akses përmes firmave të nënkontraktuara.

Bizneset që zgjedhin të delegojnë duhet të verifikojnë me kujdes nënkontraktorët dhe të vendosin marrëveshje për ndarjen e riskut përpara nënshkrimit. Vetë ofruesit mund të zbulojnë se forcimi i sigurisë i dallon nga rivalët.

Edhe qeveritë mund të ndihmojnë, duke filluar me përforcimin e rregullave të zbulimit. Shumë kompani shpesh hezitojnë të pranojnë se janë sulmuar. Ky ngurrim e vështirëson identifikimin e modeleve dhe dobësive për autoritetet, duke rrezikuar të tjerët.

Deri vonë, SHBA-ja zhvillonte forume ku kompanitë mund të shkëmbenin informacion mbi rreziqet kibernetike në mënyrë të sigurt, pa rrezikuar shkeljen e rregullave të konkurrencës.

Këto nisma duhen rikthyer dhe vendet e tjera mund t’i marrin si shembull.

Qeveritë mund të shkojnë edhe më tej dhe të ndalojnë pagesën e shpërblimeve në tërësi. Disa shtete amerikane tashmë u ndalojnë institucioneve publike të bëjnë pagesa.

Mbretëria e Bashkuar po planifikon diçka të ngjashme. Në disa vende, pagesat mund të bien ndesh me rregullat kundër financimit të krimit të organizuar. Gjetkë, policia shpesh këshillon kundër tyre.

Një ndalim i plotë mund të tingëllojë ekstrem, por interes i përbashkët është të ketë më pak ransomware. Kjo industri vazhdon të ekzistojë sepse është më shumë në interesin e kompanisë të paguajë shantazhuesit se sa të përballet me dëmin. Nëse sulmet kibernetike nuk sjellin fitim, ato do të zhduken./MONITOR

Sondazh

Poll
MË SHUMË

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës

PD ndërpret sinjalin për median/ Anëtarja e Këshillit Kombëtar përplaset me Berishën

Berisha prezanton emrat: PD do të ketë nënkryetar nga diaspora dhe rinia

Berisha: Gjenerata Z dhe qytetarët i hapën varrin narkodiktaturës dhe do ta marrin me vete

Berisha: Protesta 46-ditore që vazhdon është tërësisht antidiktatoriale

Berisha: Gjithçka zhvillohet sot në rrugë dhe sheshet e Tiranës është një betejë e kauzës

Këshilli Kombëtar/ Berisha prezanton emrat e propozuar për anëtarët e Këshillit të Diasporës

Dua Lipa: Frymëzuese të shoh qytetarët në protestë, ndërkohë që qeveria anashkalon ligjet

Shiko video te tjera