Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Për të shmangur fatin e refuzimit, siç ka ndodhur edhe me raste të tjera,si edhe për faktin se Kosova ende nuk është anëtare e UNESCO-s, Shqipëria duhet të paraqesë dosjen vetë, derisa edhe Kosova të jetë shtet me të drejta të plota në këtë organizatë.
Është momenti të evidentohet rëndësia për përfaqësimin e Eposit të Kreshnikëve si pjesë e Trashëgimisë Kulturore Shpirtërore Shqiptare në UNESCO. Për vite të tëra, kjo kërkesë është refuzuar për shkak të paraqitjes së dosjes si pjesë e dy shteteve: Shqipërisë dhe Kosovës. Për të shmangur fatin e refuzimit, siç ka ndodhur edhe me raste të tjera,si edhe për faktin se Kosova ende nuk është anëtare e UNESCO-s, Shqipëria duhet të paraqesë dosjen vetë, derisa edhe Kosova të jetë shtet me të drejta të plota në këtë organizatë.
Ditët e fundit u dha lajmi për përfshirjen e Artit të Lahutës në UNESCO si Pasuri Botërore. Artikulli do të trajtojë nevojën e njohjes së Eposit të Kreshnikëve tek brezat e rinj, rëndësinë e promovimit të tij dhe rolin e medias në ndërgjegjësimin e shqiptarëve për vlerat e kësaj vepre dhe arsyen përse dosja është ende pending.
Rregjistrimi i kësaj pasurie shpirtërore, në UNESCO do të jetë një hap i rëndësishëm për të mbrojtur, promovuar dhe vlerësuar një nga thesaret më të rëndësishme të Kulturës Shqiptare dhe për të kontribuar në një kuptim më të thellë të trashëgimisë njerëzore në nivel global
Cfarë është Eposi?
Të gjithë jemi rritur me ciklin e këngëve të Eposit të Kreshnikëve. Ky cikël është një pjesë e rëndësishme e edukimit tonë. Me heronjtë kryesorë Muji dhe Halili ku përshkruhen aventurat heroike, betejat dhe jetesa e tyre, duke reflektuar natyrën dhe zakonet e vendit ku ata jetonin.
Eposi i Kreshnikëve është një cikël këngësh legjendare, të shoqëruara me lahutë, që kanë në qendër dy vëllezërit heronj, Muji dhe Halili. Ky epos është kënduar në zona të ndryshme si Malësia e Madhe, Rranzat, Postribë, Dukagjin, Nikaj Mërtur, Has, si dhe në Kosovë, veçanërisht në Rrafshin e Dukagjinit në qytetet Pejë, Gjakovë, Prizren, Rahovec, Deçan, Istog dhe Suharekë.
Teknika e perdorur u ka mundësuar rapsodëve të mbajnë mend me dhjetëra mijë vargje dhe të shtojnë variante dhe elemente artistike për pasurimin e këngëve. Përfshirja e tij në UNESCO shënon një njohje ndërkombëtare të rëndësisë së kësaj Trashëgimie Kulturore dhe historike dhe e bën atë të mbrohet dhe të promovohet më gjerësisht në të ardhmen.
Ndër këngët më të njohura të ciklit përmenden: "Martesa e Mujit," "Fuqia e Mujit," "Orët e Mujit," "Vaji i Ajkunës," "Martesa e Halilit," dhe "Orët e Bjeshkës." Studiues të shumtë kanë vërejtur ngjashmëri mes këtij eposi dhe poemave homerike, duke e vendosur atë në një kontekst më të gjerë të letërsisë epike botërore. Kjo ishte edhe arsyeja pse pas shume kerkesave te studiesve, u vendos që ky epos të merrte vlerat që meritonte dhe të konsiderohej për t’u përfshirë në dosjen që do ti paraqitej UNESCOs.
Këngët janë një pasuri e madhe kulturore dhe artistike, që ruajnë elementë të rëndësishëm të traditës dhe identitetit kombëtar shqiptar. Nëpërmjet këtyre këngëve, transmetohen vlera si trimëria, besnikëria, dhe drejtësia, duke ofruar gjithashtu një pasqyrë të jetës dhe kulturës së shqiptarëve në kohët e lashta.
Përshkrimet e natyrës dhe mjedisit në këto këngë janë të gjalla dhe të detajuara, duke sjellë në jetë peisazhet malore të Shqipërisë dhe mënyrën e jetesës së banorëve të këtyre zonave. Këto përshkrime theksojnë lidhjen e ngushtë të njerëzve me natyrën dhe ambientin e tyre.
Këngët e Kreshnikëve, të mbledhura nga priftërinjtë françeskanë për rreth dyzet vjet, me figura të njohura si At' Shtjefën Gjeçovi, At' Vinçens Prenushi, At' Bernardin Palaj dhe Donat Kurti, përfaqësojnë një thesar të rëndësishëm të trashëgimisë shpirtërore shqiptare, Një Iliadë e fiseve ilire, këto këngë përfaqësojnë një pjesë të rëndësishme të identitetit dhe historisë shqiptare. Gjatë përpjekjeve për të mbledhur këtë trashëgimi, plot 342 këngë apo më shumë se tetëmijë vargje u mblodhën nga françeskanët,
Është interesante të vihet re se katër prej pesë këngëtarëve që përmenden në këtë vëllim ishin shqiptarë: Sali Uglani (Salih Ugljanin), Xhemal Zogiq (Djemal Zogić), Sulejman Makiq (Sulejman Makić) dhe Ali Fulani (Alija Fjuljanin). Këta këngëtarë nga Sanxhaku i Novi Pazarit ishin të aftë të recitonin përmendësh të njëjtat këngë në gjuhën boshnjake (serbokroate) dhe shqiptare, ku del qartë se trashëgimia gojore shqiptare është pasuruar nga një periudhë e gjatë zhvillimi dhe ndërveprimi me kulturat fqinje.
Lista e Trashëgimisë Kulturore Shpirtërore Shqiptare e përfshirë në UNESCO.
1. Isopolifonia popullore shqiptare –. Tipologji të trashëgimisë shpirtërore kombëtare shqiptare, e shpallur “Kryevepër e trashëgimisë gojore dhe shpirtërore e njerëzimit”, 25 nëntor 2005.
2. Transhumanca –riti i shtegtimit te bagëtive e përfshirë ne vitin 2023 (bashkë me shtete si: Andora, Austri, Kroaci, Francë, Greqi, Itali, Luksemburg, Rumani dhe Spanjë.
3. K’cimi i Tropojës, - I rregjistruar në vitin 2024.
Statistika mbi njohjen e Eposit të Kreshnikëve tek brezat e rinj
Në një pyetësor të zhvilluar me dhjetëra të rinj të moshave 18-35 vjeç, u përfshinë pyetje për të kuptuar njohuritë dhe vlerësimin e tyre për trashëgiminë historiko-kulturore të Shqipërisë, me fokus te Eposi i Kreshnikëve. Rezultatet treguan se mbi 70% e të anketuarve kishin dëgjuar për Eposin, por nuk e kishin lexuar asnjëherë. Vetëm 7.5% ishin të mirëinformuar për përmbajtjen e tij, ndërsa pjesa tjetër ishte e pasigurt në përgjigjet e tyre.
Sa i përket vlerave të Eposit, 45% e të anketuarve ishin të vetëdijshëm për rëndësinë e tij si pjesë e identitetit kombëtar shqiptar. Ndërkohë, 55% mendonin se duhej më shumë promovim në media dhe rrjete sociale.
Në një pyetje tjetër lidhur me regjistrimin e Eposit në UNESCO, pasi u informuan se Kosova nuk mund të regjistrojë site në Listën e Trashëgimisë Botërore për shkak se nuk është anëtare e UNESCO-s, 52% e të anketuarve mendonin se regjistrimi si pjesë e trashëgimisë shqiptare ishte shumë i rëndësishëm. Ata sugjeruan se më vonë, kur Kosova të bëhej anëtare me të drejta të plota, dosja mund të zgjerohej për të përfshirë edhe Kosovën
Këto rezultate tregojnë nevojën për më shumë promovim dhe informim rreth tij, veçanërisht tek të rinjtë.
Dosja e Eposit të Kreshnikëve pergatitet per ne Unesco
Puna për përgatitjen e dosjes së Eposit të Kreshnikëve për futjen në UNESCO nisi në vitin 2009 nga një komision i kryesuar nga studiuesi Neziri, ku përfshiheshin gjithashtu Prof. Shaban Sinani dhe Prof.Vasil Tole nga Tirana. Ky komision fillimisht ishte ndërinstitucional, bashkëpunim midis Tiranës dhe Prishtinës, por më pas u shpall komision qeveritar i Qeverisë së Kosovës. Dosja për “Eposin e Kreshnikëve” u përfundua në vitin 2013 dhe u dorëzua në Ministrinë e Kulturës.
Për shkak të kësaj situate dhe përplasjes mëse dhjetëvjeçare mes Kosovës dhe Shqipërisë për të krijuar një dosje të përbashkët për njohjen e Këngëve të Kreshnikëve në UNESCO, më në fund u vendos të fillonte puna për përgatitjen e dosjes. Ky hap synon të mbrojë dhe promovojë këtë trashëgimi të rëndësishme kulturore, duke bashkuar forcat e dy shteteve shqiptare për të siguruar që këngët epike dhe tradita e lahutës të marrin njohjen dhe vlerësimin ndërkombëtar që meritojnë.
Përgatitja e dosjes për njohjen e Këngëve të Kreshnikëve në UNESCO përfshinte mbledhjen e materialeve historike, dokumentimin e praktikave kulturore, dhe angazhimin e komuniteteve që e mbajnë gjallë këtë traditë. Kjo përpjekje kërkonte një bashkëpunim të ngushtë mes ekspertëve të kulturës, muzikologëve dhe komuniteteve lokale, për të siguruar që dosja të ishte e plotë dhe bindëse për organet e UNESCO-s.
Pavarësisht, refuzimit të parë të dosjes dorëzuar si pasuri e dy shteteve, për shkak se Kosova nuk është ende anëtare e organizatës, nëse kjo dosje dorëzohet si trashëgimi kulturore e shtetit shqiptar për të siguruar njohjen e saj botërore, dhe më pas pranohet do të ishte një moment i rëndësishëm për trashëgiminë kulturore shqiptare, duke njohur dhe ruajtur një pjesë të rëndësishme të identitetit kombëtar dhe duke siguruar që këngët epike të kreshnikëve të mbeten një pjesë e gjallë e kulturës shqiptare për brezat e ardhshëm.Ky veprim do të kontribuojë në njohjen e thellë të pasurisë kulturore shqiptare në skenën ndërkombëtare dhe në sigurimin e mbrojtjes së saj për brezat e ardhshëm.
Bardhi Koçi TIRANA- Gjykata e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar ka shpallur fajtor avokatin Bardhi Ko&ccedi...
Jared Kushner Firma e tij u tërhoq nga një hotel luksoz i planifikuar në Serbi pas protestave antiqeveritare, ndërsa një resort n&...
Ambasada e Shteteve të Bashkuara në Kosovë i tha të mërkurën Radios Evropa e Lirë (REL) se pas zgjedhjeve parlamentare t&eu...
TIRANA- Autoritetet spanjolle u kanë kthyer përgjigje zyrtare institucioneve shqiptare, duke konfirmuar se Gilmando Dani dhe Mustafa Shaljani, i nji...
Meçe, Lala TIRANA- Gazetarja Klodiana Lala ka deklaruar se skandali i zbuluar në Agjencinë Kombëtare të Shoqërisë...
Foto ilustruese VLORA- Një incident është regjistruar në një apartament në lagjen Pavarësia, ku një bombol gaz...
Ibrahim Sollaku ANGLI- Ibrahim Sollaku, 33 vjeç, nga Wilton Avenue, Southampton, u arrestua në Bournemouth më 5 nëntor. M...
SPAK TIRANË- SPAK ka refuzuar kërkesën e anëtarëve të Këshillit Bashkiak të Tiranës, që Kryebashkia...
Foto ilustruse KUKËS- Polica ka arrestuar ditën e sotme një 42-vjeçar në Kukës. Ai ishte shpallur në kërkim nga p...
foto ilustruese SARANDË- Detaje të reja janë zbardhur nga sherri i ndodhur mes nxënësve në shkollën 9-vjeça...
