Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Jep dorëhqjen, nuk ka dialog!
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Dita e 49-të e protestës/ Qytetarët zbresin sërish në shesh, kërkohet dorëheqja e kryeministrit Rama: Ju erdh...
Shetet e Gjirit Persik dënojnë sulmet iraniane ndaj infrastrukturës civile: Janë krime lufte 18 Korrik, 17:37 ...
Abuizimi me fondet në Durrës, zbardhen dëshmitë/ Elisabeta Mataj: Jam qytetare e lirë, kush ma ndalon kazinonë...
Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës 18 K...
Për ata që e kanë jetuar periudhën e regjimit komunist, imazhet simbolike që mund t’u vijnë ndërmend lidhen me radhët e gjata në të gdhirë për qumësht apo vajguri, grumbullimet e njerëzve në furrat e bukës apo dyqanet thuajse bosh në fund të viteve ’80.
Përdorimi i Inteligjencës Artificiale për të evokuar figura apo ngjarje historike në mungesë të kontekstit apo një qasjeje kritike rrezikon sipas ekspertëve që të krijojë perceptime të gabuara apo glorifikim të diktaturës komuniste. Për ata që e kanë jetuar periudhën e regjimit komunist, imazhet simbolike që mund t’u vijnë ndërmend lidhen me radhët e gjata në të gdhirë për qumësht apo vajguri, grumbullimet e njerëzve në furrat e bukës apo dyqanet thuajse bosh në fund të viteve ’80.
Bashkë me postulatet propagandistike apo vetë figurën e diktatorit Enver Hoxha, këto imazhe po transformohen në video satirike përmes Inteligjencës Artificiale dhe po shpërndahen në rrjetin social Facebook. Në njërën prej videove të krijuara me Inteligjencë Artificiale, një foto virale e njerëzve që presin pas hekurave për të marrë një bukë nis e lëviz me njerëzit që prekin si të babëzitur bukët dhe paratë që shitësja mban mbi banak, ndërsa portreti i qeshur i diktatorit shfaqet me nënshkrimin: “Ju ka marrë malli për radhat mo?”
Videoja është publikuar në faqen “Mendje” të dedikuar për art dhe argëtim dhe duket se ka për qëllim satirën ndaj fenomeneve të së shkuarës. Megjithatë, në mungesë të një konteksti historik, imazhe apo video të ngjashme të krijuara me IA rrezikojnë gjithashtu që të glorifikojnë regjimin komunist, sidomos për një shoqëri që ende nuk është përballuar plotësisht me të shkuarën e saj totalitare. Përdorimi i Inteligjencës Artificiale për ngjarje apo figura historike ka zgjuar shqetësime etike mes historianëve, të cilët i frikësohen perceptimeve të gabuara ndaj të vërtetave historike apo glorifikimit të figurave historike përmes kombinimit të kreativitetit me teknologjinë.
“Imazhet ose zërat e gjeneruar prej IA mund të krijojnë një ndjesi normalizimi dhe distancimi emocional nga dhuna, frika dhe izolimi që ka karakterizuar regjimin totalitar komunist të Shqipërisë së Enver Hoxhës,” i tha BIRN Enriketa Papa, pedagoge në departamentin e Historisë në Universitetin e Tiranës.
Papa, një pasardhëse e një familjeje të persekutuar nga regjimi komunist i Hoxhës, thotë se përdorimi i videove të gjeneruara nga Inteligjenca Artificiale “krijojnë disa dilema serioze etike për historianët”. Sipas saj, kjo tregon se sa lehtë teknologjitë e reja, veçanërisht modelet gjenerative të AI mund të prodhojnë interpretime dhe versione të reja të së kaluarës. “Kjo ndodh shpesh pa verifikime shkencore dhe jashtë konteksteve historike,” theksoi Papa.
Shumica e modeleve që prodhon Inteligjenca Artificiale mbështeten mbi përmbajtje që merren nga interneti, një hapësirë ku nostalgjia për diktaturën, propaganda e vjetër dhe narrativat e shtrembëruara janë të pranishme. Për Ermal Hasimen, pedagog i Shkencave Politike, varet sesi Intelegjenca Artificiale përdoret në raport me historinë dhe në çfarë konteksti dhe rreziku rritet veçanërisht, kur përdoret për të zbutur ose normalizuar krimet e komunizmit.
“Nëse imazhi i diktatorit përdoret për të treguar mbrapshtësinë ideologjike dhe vuajtjet e komunizmit, atëherë mund të ishte një mënyrë shtesë për të ndërgjegjësuar të rinjtë, por nëse përdoret për të relativizuar komunizmin, për shembull duke e treguar si një sistem pothuajse normal të krahasueshëm me të sotmen, atëherë do të ishte shumë problem,” argumenton ai.
Hasimja i sheh video të tilla satirike si ushtrim të lirisë së shprehjes, por apelon gjithsesi që në mungesë të një analize ideologjike të regjimit dhe mungesës së dekomunistizimit, normalizimi i komunizmit përmes humorit është tejet i rrezikshëm. Hasimja sugjeron që kujdesi duhet treguar nëse IA përdoret për të glorifikuar komunizmin.
“Në këtë rast kjo duhet të trajtohet njësoj si glorifikimi i nazizmit,” thotë ai.
Në mungesë të një qasjeje kritike, narrativat që evokojnë të shkuarën përmes përdorimit të Inteligjencës Artificiale rrezikojnë të riprodhohen si ‘informacion’, të relativizojnë krime apo të shtrembërojnë të vërtetën historike. Teknologjia u mundëson tashmë diktatorëve të vdekur “një rikthim në jetë” përmes imazheve apo videove. Por sipas historianëve, kjo rrezikon që të krijojë një të shkuar alternative – një sfidë e vërtetë për të mbrojtur memorien historike nga videot që ofrojnë një ‘realitet’ të rremë.
“Në rastin e Enver Hoxhës, përdorimi i Inteligjencës Artificiale për rikrijime vizuale, audio apo biseda të imagjinuara mund të çojë drejt një forme relativizimi të së keqes, duke zhvendosur fokusin nga krimet dhe trauma drejt një versioni nostalgjik dhe relativizues së diktaturës,” thotë Papa, ndërsa shton se në hapësirën digjitale ekzistojnë faqe pozitiviste ndaj figurës së Hoxhës. Sipas saj, ndalimi i përmbajtjeve që glorifikojnë të shkuarën dhe figurën e diktatorit mund të rregullohen vetëm me dispozita ligjore dhe përdorim etik të IA.
“Ne nuk mund të ndalojmë zhvillimin e Inteligjencës Artificiale, por mund dhe në fakt duhet të kërkojmë, që ajo të përdoret me ndershmëri, me shënim të qartë të përmbajtjeve të gjeneruara dhe me kontekst interpretues që ruan të vërtetën historike dhe dinjitetin e viktimave,” shtoi Papa. Nga ana tjetër, përdorimi i Inteligjencës Artificiale në histori ngre dilema morale dhe profesionale, që sipas Papës, në mungesë të rregullave dhe etikës, historia rrezikon të kthehet në një show, e zvetënuar, aspak kritike ndaj ngjarjeve apo figurave të së kaluarës.
“Ndaj për të mos u kthyer në historishkrues mekaniko-robotikë duhet një rregullim dhe etikë e re në përdorimin e teknologjisë që të garantojë transparencë, verifikim dhe vërtetësi të burimeve historike,” përfundoi ajo./Reporter.al
Marjus Aliu ITALI- Një rrjet kriminal me bazë në Lombardi të Italisë, me degëzime në Gjermani, Holandë, S...
Foto ilustruse TIRANË- Julian Sulo, i cili i shpëtoi atentatit disa ditë më parë në Lushnjë ka dhënë d&eu...
Shkembimi i drogës ITALI- Një rrjet kriminal me bazë në Lombardi të Italisë, me degëzime në Gjermani...
Foto ilustruese ITALI- Janë zbardhur emrat e shqiptarëve të arrestuar gjatë një operacioni të madh kundër trafikut t&eum...
Foto ilustruese DURRËS- Policia e Durrësit ka vënë në pranga një 14-vjeçar, i cili akuzohet për plagosjen me...
Foto nga vendngjarja LEZHA- Reshjet e fuqishme që kanë goditur Lezhën që nga mesnata kanë shkaktuar probleme të shumta, ve&cc...
Foto ilustruese BELGJIKË- Plantacionet e kanabisit të menaxhuara nga shtetas shqiptarë vijojnë të trazojnë autoritetet belge,...
Foto ilustruse VLORË- Një sherr i cili më pas ka degraduar në përdorimin e dhunës fizike ka ndodhur mbrëmjen e djeshme, ...
Foto nga kamerat e sigurisë ITALI- Një 40-vjeçar shqiptar ka rënë në prangat e karabinierëve të Imolës, pasi...
Foto ilustruese GREQI- Në Drimos të Selanikut është shënuar një episod i pazakontë, ku dy shtetas shqiptarë pë...
