Bota

Si ndërhyri SHBA-ja në përmbysjen e qeverisë së Iranit në vitin 1953, roli i CIA dhe Shah

Përpara grushtit të shtetit, CIA, së bashku me Shërbimin Sekret të Inteligjencës Britanike, ndihmuan në nxitjen e kundërshtarëve të Mosaddeghut duke përdorur propagandë.

18 Qershor 2025, 14:56 Nga N.F
Si ndërhyri SHBA-ja në përmbysjen e qeverisë së Iranit
Iran 1953

IRAN- Frika nga përfshirjen e Amerikës në luftën midis Izraelit dhe Iranit po intensifikohet, me bashkësinë ndërkombëtare që po monitoron nga afër lëvizjet e Donald Trump dhe po kërkon shenja të lëvizjeve të ardhshme të Uashingtonit në Lindjen e Mesme. 

Megjithatë, nuk do të jetë hera e parë që SHBA-të janë përfshirë në ndryshimin e regjimit në Iran. Në vitin 1953, SHBA-të ndihmuan në grushtin e shtetit për të rrëzuar kryeministrin e zgjedhur në mënyrë demokratike të Iranit, Mohammad Mosaddegh i cili ishte zotuar të shtetëzonte fushat e naftës së vendit, një veprim që SHBA-të dhe Britania e Madhe e konsideruan një goditje serioze, duke pasur parasysh varësinë e tyre nga nafta e Lindjes së Mesme.

Cili është qëllimi i grushtit të shtetit?

Qëllimi i grushtit të shtetit ishte mbështetja e monarkut iranian, Mohammad Reza Pahlavi, për të sunduar si Shah i Iranit dhe emërimi i një kryeministri të ri, Gjeneral Fazlollah Zahedi. Përpara grushtit të shtetit, CIA, së bashku me Shërbimin Sekret të Inteligjencës Britanike, ndihmuan në nxitjen e kundërshtarëve të Mosaddeghut duke përdorur propagandë.

Në vitin 1953, CIA dhe SIS ndihmuan në mbledhjen e forcave miqësore me Shahun dhe organizuan protesta të mëdha kundër Mossadeghut, të cilave shpejt iu bashkua edhe ushtria.

Roli i CIA-s

Për t’i siguruar kryeministrit të ri të vendit njëfarë stabiliteti, CIA ndau fshehurazi 5 milionë dollarë brenda dy ditëve nga marrja e pushtetit, sipas dokumenteve. Në vitin 2013, u publikuan dokumente të deklasifikuara të CIA-s, duke konfirmuar për herë të parë përfshirjen e agjencisë.

Por roli i SHBA-së ishte i njohur tashmë: ish-Presidenti Barack Obama kishte pranuar përfshirjen e SHBA-së në grusht shteti që nga viti 2009. Pas përmbysjes së Mosaddeghut, SHBA-të rritën mbështetjen e tyre për Pahlavi-n që të sundonte si Shah. Iranianët e kundërshtuan ndërhyrjen e huaj, duke nxitur ndjenjat antiamerikane në vend për dekada të tëra.

Shahu u bë një aleat i ngushtë i SHBA-së

Por në fund të viteve 1970, miliona iranianë dolën në rrugë kundër regjimit të tij, të cilin e konsideronin të korruptuar dhe të paligjshëm. Protestuesit laikë kundërshtuan autoritarizmin e tij, ndërsa protestuesit islamistë kundërshtuan axhendën e tij të modernizimit.

Shahu u rrëzua nga pushteti në Revolucionin Islamik të vitit 1979, i cili i dha fund monarkisë së mbështetur nga Perëndimi në vend dhe shënoi fillimin e Republikës Islamike dhe sundimit klerikal./ CNN

iran shba

Sondazh

Poll

MË SHUMË