LIVE UPDATES
Bota

“Mallkimi i zombive të bronzit”/ Si po shkatërrojnë artin statujat e tmerrshme, paralelizmi me Skënderbeun dhe Adem Jash

4 Dhjetor 2020, 19:23 Nga DOSJA
“Mallkimi i zombive të bronzit”/ Si po shkatërrojnë

SHBA– Gazetari amerikan Jonathan Jones, në vitin 2012 ka shkruar për TheGuardian, një artikull dedikuar krijimeve jo të mira prej bronzi të disa artistëve. Ai i cilëson shpërfytyrimet e figurave të shquara mësime për brezin e ardhshëm, ndërkohë që tema është më aktuale se kurrë në Shqipëri. Disa ditë më parë në Prizren u zbuluan dy skulpturat e bronxit të Skënderbeut dhe Adem Jasharit. Të dyja shumë larg artit dhe propocioneve të shtatoreve.

PJESË NGA ARTIKULLI:

Mund të ketë ardhur koha që artistët të mos lejohen më të bëjnë skulptura. Thjesht e kanë humbur aftësinë për diçka të tillë. Arti që dikur na dha Da Vinçi e Michelangelo-s dhe “Les Bourgeois de Calais” të Rodin-it, ka degjeneruar në një lëmë cinik gdhendjesh të dorës së dytë që po mbushin sheshe qytetesh, stacione trenash dhe hapësira të tjera publike në të gjithë botën me parodi të shëmtuara, torollake dhe nganjëherë llahtarisëse.

Një prej këtyre artistëve të tmerrshëm në vitin 2012, ka kërkuar falje për krijimet e tij. Skulptori Dave Poulin shkroi në “Hollywood Reporter” duke pranuar përgjegjësinë për “Scary Lucy”, një statujë bronzi e yllit legjendar televiziv Lucille Ball, e vendosur në vendlindjen e saj Seloron, Nju Jork. Poulin e ka portretizuar Ball si një pijanece të çmendur, duke i bërë një përpunim të tmerrshëm të tipareve të fytyrës së saj. Por ai nuk është i vetmi skulptor që shëmton hapësirat publike me statuja të këqija. Artistë të tjerë duhet të kenë mirësinë që të dalin përpara dhe të pranojnë mungesën e zotësisë dhe shijes.

Ku është, për shembull, kërkesa e ndjesës nga Maggi Hambling? Sa herë kaloj pranë skulpturës së saj “Bisedë me Oscar Wilde” pranë Trafalgar Square, pushtohem nga krupa dhe zemërata. Me ç’duket, në vitin 1998 dukej si ide e mirë që të krijoje një bust të prerë të Wilde që ngrihet nga arkivoli duke tymosur një cigare, por përpunimi pa strukturë i filigranit të bronzit dhe ekzagjerimi i kotë i arkivolit rezultojnë në një vepër arti të tmerrshme.

Statujat e këqija mund të shkaktojnë trazim, madje edhe frikë. Te “Don Zhuani” i Mozartit dhe “Kalorësi i Bronztë” i Pushkinit, statujat vijnë ngjethshëm në jetë, dhe këto makthe letrare bëhen të vërteta kur aksidentalisht statujat bien në një shëmti zombish që llahtaris kalimtarët.

Mbetet mister se përse këto statuja gjoja realiste vazhdojnë të shfaqen kudo në botë kur kaq shumë prej tyre janë të rëndomta dhe të këqija. Arti modern supozohej ta kishte vrarë këtë lloj realizmi vulgar. Picasso na dëshmoi që një skulpturë e madhe mund të jetë një kokë demi e ndërtuar me shalë dhe doreza biçiklete. Në Bashkimin Sovjetik, doktrina e realizmit socialist çoi në krijimin e marrëzive shastisëse të tilla si përkujtimorja e Stalingradit, e cila mbulon një kodër të tërë me statuja bizarre të armatosura me automatikë. Mund të mendoni se Evropa Lindore ka përjetuar  mjaftueshëm sa për të zënë mend, por së fundmi Budapesti u bë me një statujë të Peter Falk me pardesynë e tij si Inspektori Kolombo, duke i bërë vendasit të jenë në dyshim.

Por edhe Britania nuk ka gojë të flasë. Jo derisa kolosi gjytyrym i dashnorëve të përqafuar që ngrihet në stacionin St. Pancras pa jetë artistike të shkrihet me urdhër të parlamentit.

Ka vetëm diçka të mirë për t’u thënë mbi gjithë këto statuja të tmerrshme. Ato janë pjesë e edukimit për dallimin ndërmjet artit të mirë dhe të keq. Thjesht duke parë dështimin e tyre, brezat që vijnë mund të krijojnë më mirë.

Ekziston një precedent. Grupi i mermertë i skulpturave të Baçio Bandinelli-it, ku Herkuli dhe Kaku paraqiten në trashësi të palatuar jashtë Palazzo della Signoria në Firence, është përtallur masivisht që kur është përuruar në shekullin e 16. Me të drejtë u quajt “thes me bostane”. I paformë dhe statik, ai është një turpërim ndaj Rilindjes.

Sidoqoftë, ai i frymëzoi artistët rivalë për vepra më të mira, thjesht për të treguar pavlefshmërinë e Bandinelli-t. Benvenuto Cellini mendoi madje ta vriste atë, por në këmbim krijoi skulpturën e tij të Perseut në të njëjtin shesh për të treguar sesi dukej arti i vërtetë.

Ndoshta në Një Jork, Budapest apo Londër, pikërisht tani, një artist i ri është kaq i inatosur nga statujat tona turpëruese të shekullit 21, dhe po mësojnë sesi t’i bëjnë si duhet. Kjo do t’i jepte zombive të bronztë një fund të lumtur.

(k.a/dosja.al)

1 vit nga zgjedhjet e 25 prillit si e shikoni gjendjen e vendit:

View Results

bota bota jonathan jones jonathan jones

Sondazh

Poll

Nesër protestë para Kuvendit! Paralajmëron protestuesi: Më 23 tubimi i madh

Nesër protestë para Kuvendit! Paralajmëron protestuesi: Më 23 tubimi i madh

Protestuesi: Nuk ndalojmë deri në largimin e atij që është strukur në Kryeministri

Nis marshimi drejt Kryeministrisë, protestuesit bëjnë thirrje për dorëheqjen e kryeministrit

Dita e 50-të e protestës/ Nis grumbullimi në sheshin "Skëndërbej"

Kryeministri Rama kryen nderimet në homazhet për gazetarin Enrik Mehmeti

Emigrantët bllokohen në pikën kufitare mes Kroacisë dhe Serbisë, kërkojnë informacion

Pesë turistë gjermanë mbetën të bllokuar në Karaburun, ekipet e shpëtimit bënë të mundur gjetjen

Cili ishte shkaku i vdekjes së aktores së njohur turke Ece Irtem?

Fëmijët e birësuar të Brad Pitt nisin procedurat për të mos mbajtur mbiemrin e të atit

Ish-drejtoresha e filialit të Postës së Durrësit u la në burg/ Avokati: Vendim absurd

Kuvendi Kombëtar i Protestës/ Folëses i merret mikrofoni nga dora: Edi Rama të japë dorëheqjen

Tentoi te merrte pjesë në Kuvendin Kombëtar të protestës/Selami Jenisherin nxirret jashtë

Berisha: Do bëjmë gjithçka për të paraqitur realitetin shqiptar pranë Komisionit Evropian

Falja e pronave publike në Dhërmi e Palasë/ Berisha: PD nuk do i njohë kurrë këto vendime të Ramës

Berisha: Rama nuk e dënon ministren monstër të Beogradit sepse është vasal i Vuçiçit

Berisha: Ftoj çdo demokrat që të marrë pjesë në protestë dhe të bëjë gjithçka për suksesin e saj

Berisha: Ky është procesi më i thellë i ripërtëritjes së PD që nga themelimi i saj!

“Neomalsorja” i bashkohet protestës së 49-të para Kryeministrisë: Rezistenca e qytetarëve nuk ndalet

Regjisori krijues i Star Wars mbështet Inteligjencën Artificiale

Rama: Deri në 1 mld euro mbështetje për bizneset, kredi deri në 2 milionë euro me interesa të ulëta

Rama i kthehet biznesmenit: Në Shqipëri ka para të pista, por s'mund t'i veshim këtë kostum vendit

Rama i përgjigjet komentuesve: Ka qeveri që bëjnë punë të mira, ka që bëjnë të këqija

Dyfisho sipërmarrjen tënde/ Rama: Cikël takimesh me bizneset e interesuara

Moment paniku në Theth! Guri bie mbi makinë, turistët shpëtojnë pa lëndime

Përfaqësuesi i Sindikatës së Punonjësve të Universiteteve:Dua të përcjell mbështetjen e profesoratit

Plagosja me thikë te Poliklinika e Shkodrës, dalin pamjet e rënda!

Si po ecën marrëdhënia mes Ariana Grande dhe ish të dashurit të saj pas ndarjes me Ethan Slater?

Nuk më pëlqen ta ekspozoj jetën time, Benny Blanco rrëfen si po mësohet me jetën e Selena Gomez

Edi Rama përmend vrasjen e Martin Canit: E kujtoj çdo ditë, ata që e përdorën për politikë e harruan

Rama: Kemi hyrë në zemër të problemit, djegia e makinës pas krimit nuk mund të ndodh më

Kush është modelja që u bë virale për ngjashmërinë me futbollistin Erling Haaland?

Kujtimet tona do të jetojnë gjithmonë, mesazhi i Donatella Versace për të vëllain Gianni Versace

Berisha: Dënoj heshtjen prej vasali të qeverisë shqiptare ndaj deklaratës së ministres së Vuçiçit

Berisha: Drejtimi i PD është ripërtërirë me personalitete ndër më të shquarit në fushat e tyre

Berisha uron drejtuesit e rinj të PD: Vota e lirë në themel të kësaj force politike

Çfarë detajesh tërhoqën vëmëndjen në festimet e ditëlindjes së Jennifer Lopez në Paris?

Salla: Fermeri do ta shohë prodhimin edhe si aset për financim

Përplasje e ashpër në Kuvend/ Bido: Populizëm që dëmton Kosovën

Tentoi të transportonte pistoleta! Kapet në tunelin e Skërficës, 31-vjeçari

Ndryshimet në "Ligjin për Turizmin", Balla: Pezullohen punimet në bregdet gjatë sezonit turistik

Balla mbron Ramën nga Redi Muçi: Lani gojën kur t'i përmendni emrin

Deklarata diskriminuese e ministres serbe/ Muçi akuzon Ramën për heshtje: Çfarë pret kryeministri?

Spiropali dërgon në Asamblenë e PS mocionin për hapjen e partisë

Kuvendi mblidhet sot në seancë plenare, ‘blindohet’ me autobotë uji dhe forca të shumta policore

Ilirjana Kuçana akuzon lidershipin për shkelje të Statutit dhe "Mulizim" të partisë

Protestuesja: Shqipëria nuk e përmban dot një koncert si të Kanye West, vendi ynë ka marrë fund

Thirrjet për Ramën, protestuesi: Traumë për fëmijët të thonë Rama jep dorëheqjen

Dita 46-të e protestës/ Protestuesi: Sali Berisha dhe Edi Rama të thyejnë qafën

Protesta qytetare bën bashkë shqipëtarë nga çdo krahinë, valëviten flamujt nga diaspora

Protesta e 46-të/ Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, nis marshimi rrugëve të Tiranës