Dita e gjashtë e sulmeve/ Izraeli në shënjestër objekte të prodhimit të centrifugave dhe raketave iraniane! Khamenei: SHBA do të vuajë pasojat nëse na sulmojnë

Donald Trump

LINDJE E MESME- Gjatë komenteve të tij sot, Presidenti Amerikan Donald Trump tha se Irani duhet të kishte bërë më shumë për të negociuar një marrëveshje me SHBA-në mbi programin e tij bërthamor.

"Ata duhet të kishin bërë një marrëveshje. Në fund vendosën të mos e bënin. pse nuk negocioi [Irani] me mua më parë - gjithë kjo vdekje dhe shkatërrim? Pse nuk negocioi [Irani]", tha ai.

Irani ishte paraqitur në takimet negociuese rreth programit të tij bërthamor përpara sulmeve të Izraelit të premten, dhe bisedime të mëtejshme midis Iranit dhe Shteteve të Bashkuara ishin planifikuar për të dielën. Teherani u tërhoq nga bisedimet pasi filluan sulmet dhe ka refuzuar të riangazhohet ndërsa sulmet vazhdojnë.

SHBA - Juventusi u prit në Zyrën Ovale nga Donald Trump. Në këtë aktivitet mori pjesë edhe John Elkann, presidenti i Stellantis dhe CEO i Exor. Me lojtarët dhe trajnerin Igor Tudor, në fotot e publikuara nga Shtëpia e Bardhë, është edhe presidenti i FIFA-s, Gianni Infantino.

Imazhet portretizojnë delegacionin e Juventusit në Zyrën Ovale, ndërsa Trump përgjigjet pyetjeve të gazetarëve në lidhje me luftën midis Iranit dhe Izraelit. Bardhezinjtë janë në Uashington sepse në mbrëmjen amerikane do të dalin në fushë kundër ekipit të Emirateve, Al-Ain, në ndeshjen e parë të grupit të tyre të Kupës së Botës për Klube.

Takimi u zhvillua në pasditen me orën europiane. Delegacioni që u takua me Trumpin përbëhej, përveç pronarit të Juventusit Elkann, presidentit të FIFA-s Infantino dhe trajnerit Tudor, drejtorit ekzekutiv të Juventusit Maurizio Scanavino, drejtorit të përgjithshëm Damien Comolli, drejtorit të strategjive Giorgio Chiellini dhe lojtarëve, Weston McKennie , Timothy Weah (të dy amerikanë), Manuel Locatelli, Federico Gatti, Teun Koopmeiners dhe Dusan Vlahovic.

B.T (Dosja.al)

Donald Trump

SHBA- Gjatë ditëve të fundit, disa nga aleatët tradicionalisht më të vendosur të Trump në krahun MAGA të Partisë Republikane janë shprehur hapur si kritikë ndaj çdo përfshirjeje të SHBA-së në konfliktin Izrael-Iran. Ata shprehen se Presidenti Trump në fund të fundit, bëri fushatë të fortë për të shmangur ndërhyrjet e kushtueshme jashtë vendit në kurriz të amerikanëve në vend.

Ish-strategu i Trump, Steve Bannon, tha më parë këtë javë se përfshirja e SHBA-së do të “hedhë në erë” koalicionin e mbështetësve të Trump dhe do të “pengonte” axhendën e tij të brendshme, veçanërisht deportimet masive.

Megjithatë, të mërkurën, Bannon dukej se e zbuti pak tonin e tij, duke u thënë pjesëmarrësve në një aktivitet të Christian Science Monitor se krahu MAGA i mbështetësve të tij do t'i besonte gjykimit të tij nëse ai vendoste të angazhonte forcat amerikane në konflikt.

"Ndoshta e urrejmë, por e dini, do ta pranojmë," tha ai.

Një tjetër komentator politik konservator, Charlie Kirk - i cili e përshkruan veten si më afër anës "izolacioniste" të debatit - tha në X se Trump është "pragmatik" dhe vlerëson "logjikën e shëndoshë".

"Nuk e di nëse Presidenti Trump do të zgjedhë ta përfshijë Amerikën kundër Iranit", shkroi Kirk. "Por ai është një njeri të cilit i besoj se do ta marrë këtë vendim", tha ai.

Benjamin Netanyahu

LINDJE E MESME- Kryeministri i Izraelit, Benjamin Netanyahu, i është drejtuar qytetarëve izraelitë në ditën e gjashtë të armiqësive të vendit me Iranin. Ai thotë se operacioni për të eliminuar kërcënimin bërthamor të Iranit po ecën përpara dhe se Izraeli po kontrollon qiellin mbi kryeqytetin e Iranit, Teheranin.

Netanyahu deklaron se, ndërsa ka pasur humbje të dhimbshme, fronti i brendshëm i Izraelit mbetet i fortë. Ai foli gjithashtu për Gazën, duke thënë se Izraeli mbetet i përkushtuar për të mposhtur Hamasin dhe për të shpëtuar pengjet e mbetura.

Së fundmi, ai falënderoi presidentin amerikan Donald Trump për mbështetjen e tij dhe shtoi se udhëheqësit ishin në kontakt të rregullt.

“Jemi në komunikim të vazhdueshëm, përfshirë edhe mbrëmjen e kaluar, patëm një bisedë shumë të ngrohtë. Por ne shohim se fronti i brendshëm është i fortë, populli është i palëkundur dhe Izraeli është më i fortë se kurrë", thotë ai.

Donald Trump

SHBA- Iranianët kanë kërkuar një takim, madje edhe Shtëpia e Bardhë, deklaroi përsëri Donald Trump të mërkurën, duke theksuar se edhe tani mundësia e një marrëveshjeje me Teheranin nuk është humbur plotësisht. Në deklaratat e tij në lidhje me situatën në Iran, si dhe politikën amerikane mbi këtë çështje, presidenti amerikan tha se iranianët duhet ta kishin pranuar marrëveshjen që ai u propozoi atyre. 

"Kisha një marrëveshje të shkëlqyer për ta, ata në fund vendosën të mos e bënin, dhe tani do të donin ta kishin bërë ", tha ai.

Ai dukej se besonte se një marrëveshje mund të jetë ende e mundur, ndërsa besonte se Irani ishte disa javë larg të paturit të një arme bërthamore. Disa orë më parë, ai vetë kishte thënë se"është tepër vonë për bisedime. Trump tha se ende nuk kishte marrë një vendim përfundimtar nëse SHBA-të do tu bashkoheshin sulmeve izraelite, duke shtuar se kishte thirrur një takim në dhomën e krizës së Shtëpisë së Bardhë në orët në vijim. 

Ai përsëriti se përfaqësuesit iranianë duan të takohen dhe pretendimin e tij se ata duan të vijnë në Shtëpinë e Bardhë. Megjithatë, Irani më parë kishte mohuar se kishte kërkuar të takohej me presidentin e SHBA-së, me misionin në OKB që u përgjigj hapur se asnjë zyrtar iranian nuk ka kërkuar të tërhiqet zvarrë deri te portat e Shtëpisë së Bardhë.

Trump u pyet gjithashtu nëse regjimi në Iran mund të ndryshojë, dhe ai u përgjigj: "Sigurisht. Çdo gjë mund të ndodhë, apo jo?" Edhe pse shumë nga mbështetësit e tij kanë shprehur ngurrim për hyrjen e Shteteve të Bashkuara në një konflikt tjetër, Trump tha se mbështetësit e tij nuk duan ta shohin Iranin të pajiset me armë bërthamore. Ai u tha gazetarëve se do të takohej më vonë për të diskutuar lajmet e fundit mbi evakuimin e qytetarëve amerikanë nga Izraeli.

Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Antonio Guterres

LINDJE E MESME- Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, António Guterres, paralajmëroi se mund të ketë "pasoja të mëdha" nëse luftimet midis Izraelit dhe Iranit vazhdojnë të përshkallëzohen.

"Mbetem thellësisht i alarmuar nga përshkallëzimi i vazhdueshëm ushtarak në Lindjen e Mesme midis Izraelit dhe Iranit", tha Guterres.

Shefi i OKB-së përsëriti thirrjen e tij për një armëpushim të menjëhershëm, duke shtuar se çdo "ndërhyrje e mëtejshme ushtarake mund të ketë pasoja të mëdha, jo vetëm për ata që janë të përfshirë, por për të gjithë rajonin dhe për paqen dhe sigurinë ndërkombëtare në përgjithësi".

Guterres u bën thirrje shteteve anëtare të OKB-së që të zbatojnë plotësisht Kartën e OKB-së dhe të drejtën ndërkombëtare, duke thënë se diplomacia është mënyra më e mirë për të adresuar çështjet e sigurisë në rajon.

Rafael Grossi

LINDJE E MESME- Drejtori i Agjencisë Ndërkombëtare për Energjinë Atomike Rafael Grossi ka deklaruar se kanë arritur në përfundimin se nuk mund të thonë se Irani po bën një përpjekje sistematike për të prodhuar një armë bërthamore.

"Kemi arritur në përfundimin se nuk mund të themi se Irani po bën një përpjekje sistematike për të prodhuar një armë bërthamore", tha ai në një intervistë për Sky News.

Raporti i AIEA-s, i cili është cituar gjerësisht nga Izraeli, tregon se Irani po pasuron deri në 60% uran, duke qenë i vetmi shtet në botë që e bën këtë. Megjithatë Grossi tha se ka elemente shqetësimi.

"Por të themi që ata janë duke ndërtuar dhe prodhuar një armë bërthamore, jo, ne nuk e kemi thënë këtë", tha ai.

pamje nga vendngjarja

IRAN- Një kanal shtetëror iranian është hakuar dhe ka filluar të transmetojë mesazhe kundër regjimit, që bëjnë thirrje për kryengritje kundër pushtetit. Pamje të publikuara në rrjetet sociale tregojnë se sinjali satelitor i televizionit shtetëror është ndërprerë në mënyrë të organizuar dhe zëvendësuar me përmbajtje propagandistike kundër qeverisë.

Burimi i sulmit kibernetik mbetet i panjohur, ndërsa ngjarja ka shkaktuar tronditje në vend. Por sipas mediave të huaja Izraeli e ka mohuar çdo përfshirje në incident, duke theksuar se nuk ka asnjë lidhje me ndërhyrjen në sinjalin televiziv iranian.

Foto ilustruese

LINDJE E MESME- Disa persona u plagosën pasi Izraeli shënjestroi selinë e policisë kombëtare të Iranit sot. Mediat e huaja shkruajnë se një numër ndërtesash pranë selisë së Komandës Kombëtare të Zbatimit të Ligjit të Iranit u shënjestruan.

Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, deklaroi më parë se vendi i tij kishte “shkatërruar” selinë e “sigurisë publike” të Iranit.

Avionët luftarakë të Forcave Ajrore Izraelite “shkatërruan selinë e sigurisë publike të regjimit iranian – dega kryesore shtypëse e diktatorit iranian”, pohoi Katz. 

Mediat shtetërore iraniane kishin raportuar më parë se një sulm izraelit ndodhi pranë një objekti të Gjysmëhënës së Kuqe në Teheran.

"Charlie Hebdo"

IRAN- Revista satirike franceze "Charlie Hebdo" ka komentuar përplasjen në Lindjen e Mesme midis Izraelit dhe Iranit. Në kopertinën e "Charlie Hebdo" shihet udhëheqësi suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei. Shiç shihet edhe në pamje në karikaturën, në krah është shkruajtur dita e tij e lindjes, ndërsa një pikëpyetje shfaqet në vend të datës së vdekjes së tij.

Duke komentuar konfliktin Izrael-Iran titulli i revistës është: Personi i parë që gjen datën e vdekjes së Khameneit fiton një udhëtim në Teheran

Kjo kopertinë vjen pasi presidenti amerikan Donald Trump deklaroi se është në dijeni të vendit ku ndodhet Udhëheqësi Suprem i Iranit Ajatollah Ali Khamenei. Në postimin e tij Trump tha se nuk do ta vrasin Ajatollah Ali Khamenei-n, të paktën sipas tij për momentin.

Presidenti amerikan deklaroi se Khamenei është një shënjestër e lehtë. Po ashtu Trump tha se nuk duan që raketat të qëllohen drejt civilëve ose ushtarëve amerikanë duke theksuar se durimi i tyre po shteron.

“Ne e dimë saktësisht se ku fshihet i ashtuquajturi ‘Udhëheqës Suprem’. Ai është një shënjestër e lehtë, por është i sigurt atje - Ne nuk do ta vrasim!), të paktën jo për momentin. Por ne nuk duam që raketat të qëllohen drejt civilëve ose ushtarëve amerikanë. Durimi ynë po shteron. Faleminderit për vëmendjen tuaj ndaj kësaj çështjeje", thotë Trump në rrjetin e tij social "Truth".

Vladimir Putin dhe Masoud Pezeshkian

RUSI- Kur një grup zyrtarësh të politikës së jashtme ruse dhe iraniane u takuan në Moskë për konferencën “Bashkëpunimi ruso-iranian në një botë në ndryshim”, ata nuk e prisnin që ky titull të bënte bujë. Të ulur në një tryezë zyrtarët nga të dyja palët u detyruan të përballeshin me një realitet të ri të zymtë, regjimi iranian një aleat kyç i Moskës që po përballet me kërcënimin më serioz në dekada.

Ndërsa Izraeli dhe Donald Trump kërkojnë “dorëzimin pa kushte” të Teheranit, Moska po bëhet gjithnjë e më e shqetësuar për fatin e Iranit. Nikita Smagin, një eksperte e pavarur për lidhjet Rusi-Iran, tha: “Ka qenë prej kohësh e qartë se Rusia nuk do ta mbronte ushtarakisht Iranin, sepse thjesht nuk është e përgatitur të rrezikojë një përballje me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara për hir të Iranit.”

Analistët thonë se reagimi i kujdesshëm i Moskës pasqyron një llogaritje të ftohtë politike duke i dhënë përparësi luftës së saj në Ukrainë, ndërsa njëkohësisht përpiqet të dekurajojë SHBA-në nga përfshirja e drejtpërdrejtë në një konflikt që mund të çojë në ndryshimin e regjimit në Teheran.

“Moska qartësisht nuk dëshiron konflikt me Trumpin dhe gjithashtu po bën gjithçka që mundet për të nxitur SHBA-në të kthehet në diplomaci. Por përparësia e Rusisë mbetet shmangia e çdo lëvizjeje që mund të dëmtojë marrëdhëniet e saj të ngrohta me administratën e re amerikane ose të nxisë një ndryshim në qëndrimin e Trumpit ndaj Ukrainës”, tha burimi.

Megjithatë, Kremlini rrezikon të humbasë nga një fushatë e zgjatur ushtarake izraelite e mbështetur nga SHBA-të, e cila shkatërron infrastrukturën ekonomike dhe ushtarake të Iranit dhe kërcënon mbijetesën e regjimit në Teheran.

“Nëse regjimi aktual iranian shembet, kjo do të ishte një goditje strategjike dhe reputacionale për Rusinë”, tha burimi me lidhje me ministrinë e jashtme ruse.

Në muajt e parë të pushtimit rus të Ukrainës, Irani u tregua një partner i rëndësishëm për Kremlinin, duke furnizuar Moskën me mijëra dronë luftarakë të përdorur për të goditur qytetet ukrainase. Teherani gjithashtu më vonë dërgoi instruktorë në Rusi për të ndihmuar në ngritjen e një impianti prodhimi dronësh, bazuar në dizajnet iraniane, thellë në malet Urale.

Vladimir Putin nga ana e tij vlerësoi thellimin e lidhjeve midis dy vendeve. Në janar ai dhe homologu i tij iranian, Masoud Pezeshkian, nënshkruan një traktat të gjerë partneriteti strategjik që synon forcimin e bashkëpunimit ushtarak dhe shkëmbimin e informacionit të inteligjencës.

Megjithatë, marrëdhëniet midis dy kombeve kanë qenë gjithmonë komplekse, thonë vëzhguesit. Kur nënshkruan marrëveshjen ushtarake, të dy vendet këmbëngulën në heqjen e një klauzole mbrojtjeje të ndërsjellë, që do të thotë se Moska tani nuk ka asnjë detyrim ligjor për t'i ofruar ndihmë ushtarake Iranit. Rusia gjithashtu ka qenë e ngadaltë në dorëzimin e një game armësh që Teherani ka kërkuar.

“Pavarësisht kërkesave të përsëritura nga pala iraniane për lloje të ndryshme armësh sisteme mbrojtjeje ajrore dhe avionë luftarakë asnjë nga këto nuk i është transferuar Iranit nga Rusia deri më sot”, tha Smagin.

Pjesërisht për shkak të përfshirjes së saj në Ukrainë dhe lidhjeve në rritje me lojtarë të tjerë rajonalë, përfshirë Arabinë Saudite, Moska ka treguar pak urgjencë për të mbështetur Iranin, edhe pse pozicioni i Teheranit është dobësuar pas goditjeve kundër përfaqësuesit të saj kryesor, lëvizjes libaneze Hezbollah.

Ndërkohë, Kremlini e ka shkëputur kryesisht varësinë e tij nga mbështetja ushtarake iraniane, duke fituar tashmë ekspertizën për të prodhuar masivisht dronë në vend.

Disa në Moskë madje janë përpjekur t’i japin një këndvështrim pozitiv sulmit të Izraelit ndaj Iranit. Për shembull, çmimet e naftës janë rritur në nivelin më të lartë në katër muaj dhe pritet të rriten më tej duke i ofruar Moskës një nxitje ekonomike shumë të nevojshme në një kohë kur rënia e çmimeve globale të energjisë kishte kërcënuar të shtrydhte buxhetin e saj të kohës së luftës.

Konflikti ka tërhequr gjithashtu vëmendjen e plotë të Trump, i cili ditët e fundit mezi e ka përmendur Ukrainën. Ai e ndërpreu udhëtimin e tij në samitin e G7 , duke mos marrë pjesë në një takim të planifikuar më parë me Volodymyr Zelenskyy. Por, ndërsa këto mund të ofrojnë përfitime afatshkurtra, pamja afatgjatë është shumë më e pasigurt për Rusinë, thonë analistët dhe ekspertët e brendshëm.

Rusia rrezikon të humbasë një partner strategjik kyç së bashku me vite të tëra kapitali politik dhe ekonomik në një goditje që mund të dëmtojë seriozisht ambiciet e saj më të gjera gjeopolitike. Gjatë dy viteve të fundit, Moska është bërë investitori kryesor i huaj i Iranit, duke angazhuar miliarda dollarë për projekte gazi, energjie dhe infrastrukture të cilat të gjitha mund të rrezikohen nëse regjimi në Teheran bie./The Guardian

Donald Trump

SHBA- Dilema nëse SHBA-të duhet t'i bashkohen Izraelit në sulmin ndaj Iranit, apo të qëndrojnë krejtësisht jashtë ofensivës, ka nxjerrë në pah përçarjet midis mbështetësve të Presidentit të SHBA-së, Donald Trump.

Presidenti republikan po shqyrton ndihmën për të synuar objektet bërthamore të Republikës Islamike, pas një takimi me këshilltarët e tij të sigurisë kombëtare në Dhomën e Situatave të Shtëpisë së Bardhë të martën.

Gjatë fushatës zgjedhore, Trump shpesh u ankua kundër luftërave të pafundme dhe budallaqe në Lindjen e Mesme, por gjithashtu pohoi se Irani nuk mund të ketë një armë bërthamore.

Midis atyre që kanë shprehur dyshime në lidhje me planet bërthamore të Iranit është Drejtoresha e Inteligjencës Kombëtare e Trump, Tulsi Gabbard, e cila në mars dëshmoi para Kongresit se, ndërsa uraniumi i pasuruar i Iranit ishte në nivelin më të lartë historik, ekspertët nuk besonin se vendi po punonte për një armë bërthamore.

Më 10 qershor vetëm tre ditë para se të fillonin sulmet izraelite ndaj Iranit Gabbard postoi gjithashtu një video në të cilën paralajmëroi se elita politike dhe luftëdashësit po nxisin pa kujdes frikën dhe tensionet që rrezikojnë ta vendosin botën në prag të shfarosjes bërthamore.

"Nuk më intereson çfarë tha ajo," u tha Trump gazetarëve kur u pyet për komentet e saj të mëparshme para Kongresit. 

Më vonë ajo akuzoi median se i kishte nxjerrë komentet e saj të mëparshme nga konteksti, duke i thënë CNN-së se është në të njëjtën linjë me Trump-in. Gabbard nuk ishte i vetmi midis republikanëve që kritikoi përfshirjen e mundshme të SHBA-së në konflikt.

Të martën, kongresmeni konservator republikan Thomas Massie nga Kentucky u bashkua me demokratët për të paraqitur një projektligj që do ta pengonte Trumpin të angazhonte forcat amerikane në "armiqësi të paautorizuara" me Iranin pa miratimin e Kongresit.

"Kjo nuk është lufta jonë. Edhe nëse do të ishte, Kongresi duhet të vendosë për çështje të tilla sipas Kushtetutës sonë", shkroi Massie në X.

Ish-prezantuesi i Fox News, Tucker Carlson, ka bërë thirrje që SHBA-të të qëndrojnë jashtë konfliktit me Iranin. Në podcastin e tij, ai kritikoi ashpër "nxitësit e luftës" republikanë, duke provokuar një qortim nga Trump, i cili e quajti Carlson "të çuditshëm".

Kongresmenja e Xhorxhias dhe besnike e Trumpit, Marjorie Taylor Greene, u hodh në mbrojtje të Carlson në një ndarje shumë të pazakontë me presidentin. Ajo tha se kushdo që mbështeti një ndërhyrje të tillë nuk ishte "Amerika e Para".

Tensionet shpërthyen në një grindje me të bërtitura të martën gjatë një interviste midis Carlson dhe senatorit të Teksasit, Ted Cruz, i cili është një qëndrim agresiv. Cruz u bë mbrojtës kur u pyet nëse e njihte popullsinë dhe përzierjen etnike të Iranit.

Carlson tha: "Ju jeni një senator që po bën thirrje për rrëzimin e qeverisë dhe nuk dini asgjë për vendin!"

Steve Bannon, ish-strategu politik i Trump, argumentoi në podcastin e Carlson se lejimi i "shtetit të thellë" për të shtyrë SHBA-në në një luftë me Iranin do të "hedhte në erë" koalicionin e mbështetësve të Trump.

"Nëse përfshihemi në këtë luftë, e cila në mënyrë të pashmangshme duket se do të ndodhë në anën e luftimeve, kjo jo vetëm që do ta shkatërrojë koalicionin, por do të pengojë edhe gjënë më të rëndësishme, që është deportimi i pushtuesve të paligjshëm të huaj që janë këtu", tha ai.

Megjithatë, të mërkurën, Bannon dukej se e zbuti pak tonin e tij, duke u thënë pjesëmarrësve në një aktivitet të Christian Science Monitor se krahu MAGA i mbështetësve të tij do t'i besonte gjykimit të tij nëse ai vendoste të angazhonte forcat amerikane në konflikt.

Një tjetër komentator politik konservator, Charlie Kirk i cili e përshkruan veten si më afër anës izolacioniste të debatit - tha në X se Trump është pragmatik dhe vlerëson logjikën e shëndoshë. Senatori i Kentucky-t, Mitch McConnell, tha se kjo kishte qenë "një javë paksa e keqe për izolacionistët" në parti.

“Ajo që po ndodh këtu është se disa nga lëvizjet izolacioniste të udhëhequra nga Tucker Carlson dhe Steve Bannon janë të shqetësuar se mund të jemi duke i ndihmuar izraelitët të mposhtin iranianët”, tha McConnell për CNN.

Të tjerë luftëtarë në parti po e nxisin Trumpin që të shënjestrojë Iranin. Senatori i Karolinës së Jugut, Lindsey Graham, tha se ishte në interesin e sigurisë kombëtare të SHBA-së të parandalonte Iranin nga pajisja me një bombë bërthamore. Teherani pohon se programi i tij bërthamor është për qëllime paqësore dhe civile, siç është energjia.

“Presidenti Trump e kupton kërcënimin që ajatollahi [ Udhëheqësi Suprem i Iranit Ali Khamenei ] paraqet për ne, jo vetëm për Izraelin, dhe se ai, në fund të ditës, do ta ndihmojë Izraelin të përfundojë punën”, tha Graham për Fox News./BBC

Foto ilustruese

IZRAEL- Izraeli është një nga nëntë vendet që dihet se kanë armë bërthamore, së bashku me SHBA-në , Rusinë , Mbretërinë e Bashkuar, Francën, Kinën, Indinë, Pakistanin dhe Korenë e Veriut. Besohet se Izraeli posedon rreth 90 koka bërthamore dhe plutonium të mjaftueshëm për të prodhuar rreth 200 armë të tjera bërthamore, sipas Iniciativës për Kërcënimin Bërthamor.

Izraeli ka midis 750 dhe 1,110 kg plutonium, i cili do të ishte i mjaftueshëm për të ndërtuar 187 deri në 277 armë bërthamore. Këto armë të supozuara mund të qëllohen nga ajri, deti dhe toka.

Izraeli zotëron avionë F-15, F-16 dhe F-35 të prodhuar në SHBA, të cilët mund të modifikohen për të mbajtur bomba bërthamore. Besohet gjithashtu se ka gjashtë nëndetëse të klasit Dolphin, të prodhuara nga një kompani gjermane, të cilat mund të jenë të afta të lëshojnë raketa bërthamore. 

Familja e raketave balistike Jericho me bazë në tokë ka një rreze veprimi deri në 4,000 km. Studiuesit vlerësojnë se rreth 24 prej tyre mund të mbajnë koka bërthamore, megjithëse numri i saktë është i paqartë.

A ka testuar Izraeli armë bërthamore?

Nga nëntë fuqitë bërthamore, Izraeli është i vetmi që nuk ka kryer hapur një provë bërthamore. Prova më e afërt ka qenë ajo që njihet si “incidenti i Velës” në shtator të vitit 1979, kur Izraeli dhe Afrika e Jugut e epokës së aparteidit mund të kenë kryer një provë të përbashkët bërthamore në një ishull ku Atlantiku Jugor takohet me Oqeanin Indian.

Satelitët amerikanë në atë kohë zbuluan një shkreptimë të dyfishtë drite të pashpjegueshme, zakonisht një shenjë treguese e një shpërthimi bërthamor. Qeveria e aparteidit në Afrikën e Jugut zhvilloi armë të shkatërrimit në masë për pesë dekada, por i dha fund programit të saj bërthamor në vitin 1989 dhe është i vetmi vend që ka arritur kapacitetin e armëve bërthamore, por hoqi dorë prej tyre vullnetarisht.  Jimmy Carter, i cili ishte president i SHBA-së në kohën e incidentit, tha se besonte që incidenti i Velas kishte qenë një provë bërthamore izraelite. 

Kur u bënë të njohura gjerësisht armët bërthamore të Izraelit?

Programi bërthamor i Izraelit u bë kryelajm në tetor të vitit 1986, kur ish-tekniku bërthamor Mordechai Vanunu zbuloi detaje rreth Dimonës për gazetën Sunday Times. Vanunu, i cili kishte punuar në vend për nëntë vjet, tha se vendi ishte i aftë të prodhonte 1.2 kg plutonium në javë, që do të ishte i mjaftueshëm për rreth 12 koka bërthamore në vit. 

Ai tha se gjatë vizitave në SHBA në vitet 1960, zyrtarët amerikanë ishin mashtruar nga mure të rreme dhe ashensorë të fshehur, dhe se ata nuk ishin në dijeni se kishte edhe gjashtë kate të tjera të fshehura nën tokë. Vanunu bëri 60 fotografi të Dimonës, disa prej të cilave u botuan nga gazeta britanike. 

Në vitet që paraprinë rrjedhjen e informacionit, Vanunu ishte zhgënjyer nga veprimet e Izraelit, duke kundërshtuar pushtimin e Libanit në vitin 1982 dhe duke bërë thirrje për të drejta të barabarta për palestinezët. 

Por, para se historia e tij të botohej, Vanunu u rrëmbye nga agjentë izraelitë. Duke qëndruar në Londër me shpenzimet e The Sunday Times, ai u bind nga një agjente femër e Mossadit të shkonte në Romë. Atje, i droguar, u çua në Izrael, u shpall fajtor për spiunazh dhe vuajti 18 vjet burg më shumë se gjysmën e tyre në izolim. Pas lirimit të tij në vitin 2004, atij iu ndalua të udhëtonte ose të fliste me gazetarë të huaj.

Cila është strategjia e Izraelit për përdorimin e armëve bërthamore?

Në vitin 2011, Piers Morgan i kërkoi kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu të konfirmonte nëse Izraeli nuk ka armë bërthamore. Ai u përgjigj: “Kjo është politika jonë. Të mos jemi të parët që do të fusim armë bërthamore në Lindjen e Mesme.” Është një shprehje që përsëritet shpesh nga zyrtarët izraelitë kur u kërkohet për këtë çështje.

“Izraeli nuk e sqaroi kurrë publikisht se çfarë do të thotë ‘hyrje’”, tha Cohen, duke shtuar se Izraeli i trajtoi aktivitetet bërthamore si të klasifikuara dhe jashtë politikave të tij të mbrojtjes dhe të jashtme. 

“Prandaj, Izraeli nuk ka strategji publike që përfshin përdorimin e armëve bërthamore. Kuptohet që Izraeli nuk sheh përdorim të armëve bërthamore përveç në skenarët më ekstremë të 'mjetit të fundit'. Gjithashtu kuptohet gjerësisht se për sa kohë që Izraeli ruan monopolin e tij rajonal beninj, ai nuk e sheh aftësinë e tij si armë.” 

"Skenari i mjetit të fundit" nganjëherë quhet "Opsioni i Samsonit", një frazë që besohet se është shpikur nga udhëheqësit izraelitë gjatë mesit të viteve 1960. Parimi është se Izraeli do të përdorte hakmarrje bërthamore nëse përballej me një kërcënim ekzistencial. Samsoni ishte një figurë biblike hebraike i cili, i lidhur me zinxhirë nga armiqtë e tij, filistinët, në një tempull, përdori forcën e tij të dhënë nga Perëndia për të shembur një shtyllë, duke vrarë veten dhe ata që e kishin zënë robër.

Analistët thonë se kjo është në kontrast të plotë me doktrinën e Shkatërrimit të Garantuar Reciprokisht (MAD), ku nëse një fuqi bërthamore sulmon paraprakisht një tjetër, atëherë kombi i synuar do të ketë ende kohë për t'u hakmarrë, duke siguruar që asnjëra të mos mbijetojë. Por në teori, Opsioni Samson mund të zbatohet nëse Izraeli përballet me një disfatë ushtarake që e konsideron ekzistenciale, madje edhe nga një fuqi jo-bërthamore. 

Cohen dhe disa studiues të tjerë kanë thënë se gjatë luftës së Lindjes së Mesme të vitit 1973, kur Egjipti dhe Siria ndërmorën një sulm të papritur, Izraeli e shqyrtoi  këtë mundësi. Por, ndërsa ata kurrë nuk e kanë pranuar ekzistencën e armëve bërthamore, udhëheqësit izraelitë kanë lënë të kuptohet se ato mund të përdoren nëse është e nevojshme.

“Flota jonë e nëndetëseve vepron si një pengesë për armiqtë tanë”, tha Netanyahu në një fjalim të vitit 2016. “Ata duhet të dinë se Izraeli mund të sulmojë, me fuqi të madhe, këdo që përpiqet ta dëmtojë atë.”

foto ilustruese

IRANË- Mundësia e një sulmi ndaj centralit bërthamor Fordow në Iran ka qenë shqetësimi i bashkësisë ndërkombëtare ditët e fundit, pasi Donald Trump duket se po mendon ta godasë atë, duke përdorur bombën GBU-57. Megjithatë, ndërsa presidenti amerikan po mendohet, ekspertët kryesorë për çështjet e sigurisë bërthamore, të cilëve iu drejtua CNN, vlerësojnë se një sulm i mundshëm i SHBA-së ndaj centralit bërthamor nëntokësor Fordow nuk do të kishte pasojat katastrofike që shumë njerëz i kanë frikë.

Ata vlerësojnë se çlirimi i rrezatimit do të ishte i kufizuar dhe i lokalizuar në vend, pa ndikime serioze mjedisore ose shëndetësore në zonën më të gjerë. Kelsey Davenport, drejtoreshë e Politikës së Mospërhapjes në Organizatën e Kontrollit të Armëve, vuri në dukje se edhe nëse bombat do të depërtonin në objektet nëntokësore të Fordow, do të kishte njëfarë radioaktiviteti të kufizuar nga uraniumi i pasuruar i ruajtur atje, por tha se nuk pritet ndotje e konsiderueshme ose e përhapur mjedisore.

Ndryshe nga një reaktor bërthamor, ku një sulm mund të çojë në një shkrirje bërthamore dhe çlirimin e sasive të mëdha të radioaktivitetit, Fordow operon me uranium të pasuruar në formën e gazit heksafluorid një material që, ndërsa është i rrezikshëm, nuk mbart të njëjtën shkallë rreziku. Davenport shpjegoi se shqetësimi kryesor është toksiciteti kimik i heksafluoridit të uraniumit dhe çlirimi i mundshëm i rrezatimit alfa të nivelit të ulët, i cili do të përmbahej brenda objektit.

"Do të ishte i menaxhueshëm, për sa kohë që përdoren pajisjet e duhura mbrojtëse", tha ajo.

Behnam Ben Taleblou, një analist i lartë në Fondacionin për Mbrojtjen e Demokracive, bëri një vlerësim të ngjashëm, duke e përshkruar dëmin e mundshëm si kryesisht një rrezik kimik. Scott Rocker, nënkryetar i NTI-së për sigurinë bërthamore, theksoi se nuk ka rrezik të madh shpërndarjeje.

"Uraniumi i pasuruar në Fordow është i freskët. Nëse ka një rrjedhje, ajo do të kufizohet në një zonë specifike, dhe meqenëse objekti është nëntokësor, ne as nuk e dimë se sa prej tij do të çlirohet", tha ai. 

Pavarësisht shqetësimeve që shoqërojnë çdo diskutim mbi sulmet ushtarake ndaj objekteve bërthamore, ekspertët theksojnë se rasti i Fordow nuk mund të krahasohet me katastrofat e tipit të Çernobilit. Tragjedia bërthamore e vitit 1986 në Ukrainë u shkaktua nga një shpërthim në një reaktor aktiv, duke rezultuar në një rrjedhje masive të materialeve radioaktive në atmosferë, duke shkaktuar katastrofa të pallogaritshme mjedisore dhe shëndetësore në të gjithë Evropën.

Fordow, nga ana tjetër, nuk është një reaktor bërthamor, por një objekt pasurimi uraniumi. Uraniumi i ruajtur atje është i freskët, në formën e gazit heksafluorid, dhe nuk është i përfshirë në procesin e ndarjes procesi që shkakton një reaksion zinxhir dhe bashkim termik në një reaktor. Siç shpjegon Kelsey Davenport, edhe nëse objekti goditet, rrjedhja radioaktive do të jetë e kufizuar dhe e lokalizuar.

"Do të ketë rrezatim alfa të nivelit të ulët dhe toksicitet kimik, por nuk ka rrezik serioz për popullsinë e gjerë," Davenport.

Ajo shton se bombardimi i një reaktori është një çështje krejtësisht tjetër, duke theksuar se vetëm në një ngjarje të tillë do të kishim një shpërndarje masive të radioaktivitetit dhe pasoja vërtet katastrofike.

Gideon Saar

IZRAEL- Ministri i Jashtëm izraelit Gideon Saar ka “sulmuar” Rexhep Tajip Erdogan pas deklaratave të fundit të presidentit turk në të cilat ai e krahasoi Netanyahun me Hitlerin. Saar shkroi në X se Erdogan nuk mund tu predikojë të tjerëve kur ai pushton ilegalisht pjesën veriore të Qipros dhe flet për të drejtën ndërkombëtare.

“Sulltani, në një tjetër fjalim nxitës, vazhdon të flasë kundër Izraelit dhe Kryeministrit (Netanyahu). Erdogan, i cili mban rekordin e shtypjes së lirive dhe të drejtave të qytetarëve të tij, si dhe shtypjes së opozitës në vendin e tij, guxon t’u predikojë të tjerëve”, deklaroi fillimisht Ministri i Jashtëm izraelit në postimin e tij.

Saar më pas e përshkruan si veçanërisht ironike që dikush që nuk i fsheh ambiciet e tij imperialiste dhe shton se ai që pushtoi Sirinë veriore dhe pushtoi ilegalisht Qipron veriore pretendon se flet në emër të moralit dhe të drejtës ndërkombëtare.

Erdogan, në komunikimin e tij me Emirin e Katarit, Tamim bin Hamad Al Thani, në lidhje me zhvillimet në Lindjen e Mesme dhe luftën Izrael-Iran, tha se Benjamin Netanyahu është kërcënimi më i madh për sigurinë e rajonit.

Ndër të tjera, presidenti turk i tha udhëheqësit të Katarit se konflikti Izrael-Iran nuk mund ta eklipsojë krizën humanitare dhe gjenocidin në Gaza.

Donald Trump dhe Vladimir Putin

SHBA- Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, zbuloi se pati një bisedë telefonike me Presidentin rus Vladimir Putin të martën, duke hedhur poshtë ofertën e Moskës për të ndërmjetësuar në tensionin midis Iranit dhe Izraelit.

"Fola me të dje", u tha Trump gazetarëve në Shtëpinë e Bardhë, pa hyrë në detaje rreth bisedës. 

Presidenti amerikan e bëri të qartë se nuk është i interesuar, të paktën për momentin, në ofertën e Putinit për të marrë një rol ndërmjetësues në konflikt.

"Ai ofroi të ndihmonte në ndërmjetësim. I thashë: 'Më bëj një nder. Kujdesu për vendin tënd më parë. Le të ndërmjetësojmë për Rusinë më parë. Kujdesu për pjesën tjetër më vonë'", tha Trump.

foto ilustruese

IRAN- Misioni diplomatik i Iranit në Kombet e Bashkuara në Nju Jork, i është kundërpërgjigjur pretendimeve të Presidentit amerikan, Donald Trump se negociatorët iranianë duan të vizitojnë Shtëpinë e Bardhë.

Në deklaratë thuhet gjithashtu se Irani nuk negocion “nën presion” dhe do t’i përgjigjet çdo kërcënimi me një kundërkërcënim, dhe çdo veprimi me masa reciproke.

“Asnjë zyrtar iranian nuk ka kërkuar të përulet para portave të Shtëpisë së Bardhë. E vetmja gjë më e përçmueshme se gënjeshtrat e tij është kërcënimi i tij frikacak për të ‘rrëzuar’ Udhëheqësin Suprem të Iranit”, thuhet në një deklaratë sipas BBC.

Kjo i referohet pretendimit të fundit të Trump se SHBA-të e dinë se ku është Udhëheqësi Suprem i Iranit, por nuk duan që ai të dëmtohet “për momentin”.

Pete Hegseth

SHBA- Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth, tha se ushtria amerikane është e gatshme të ekzekutojë çdo vendim që Presidenti Donald Trump mund të marrë për çështjet e luftës dhe paqes. Ai nuk pranoi të konfirmonte përgatitjet për opsionet e sulmit të SHBA-së ndaj Iranit. 

“Nëse dhe kur të merren këto vendime, departamenti është gati t’i ekzekutojë ato”, tha Hegseth në një seancë dëgjimore të Komitetit të Shërbimeve të Armatosura të Senatit.

Vërehet se më parë, presidenti amerikan shmangu përgjigjen e pyetjeve të gazetarëve nëse SHBA-të planifikojnë të godasin Iranin apo objektet e tij bërthamore dhe tha se iranianët po përpiqen të komunikojnë, por ai mendon se është tepër vonë për bisedime.

"Ka një ndryshim shumë të madh midis tani dhe një jave më parë. Askush nuk e di se çfarë do të bëj", u tha Trump gazetarëve. 

Foto ilustruese

SHBA- Një armë bërthamore është një pajisje shpërthyese që e nxjerr forcën e saj shkatërruese nga reaksionet bërthamore, qoftë ndarje (bombë atomike) ose një kombinim i reaksioneve të ndarjes dhe bashkimit (armë termonukleare), duke prodhuar një shpërthim bërthamor. Të dy llojet e bombave lëshojnë sasi të mëdha energjie nga sasi relativisht të vogla të materies.

Armët e ndarjes

Të gjitha armët bërthamore ekzistuese e marrin një pjesë të energjisë së tyre shpërthyese nga reaksionet e ndarjes bërthamore. Armët, prodhimi shpërthyes i të cilave vjen ekskluzivisht nga reaksionet e ndarjes, zakonisht quhen bomba atomike ose bomba atomike. Në armët me ndarje, një masë materiali të zbërthyeshëm (uraniumi i pasuruar ose plutoniumi) detyrohet të arrijë superkriticitet duke lejuar një rritje eksponenciale të reaksioneve zinxhir bërthamore ose duke qëlluar një copë materiali nënkritik në një tjetër (metoda e "armë") ose duke ngjeshur një sferë ose cilindri nënkritik të materialit të zbërthyeshëm duke përdorur lente shpërthyese të furnizuara kimikisht. Qasja e dytë, metoda e "implozionit", është më e sofistikuar dhe më efikase (më e vogël, më pak masive dhe që kërkon më pak karburant të shtrenjtë të zbërthyeshëm) sesa e para.

Armët e bashkimit

Bazat e projektimit Teller-Ulam (Edward Teller, i njohur si "babai i bombës me hidrogjen") për një bombë me hidrogjen: një bombë atomike përdor rrezatim për të kompresuar dhe ngrohur një seksion të veçantë të karburantit të shkrirjes.
Lloji tjetër themelor i armës bërthamore prodhon një pjesë të madhe të energjisë së saj në reaksionet e bashkimit bërthamor. Armët e tilla të bashkimit zakonisht quhen armë termonukleare ose më saktë bomba hidrogjeni pasi ato mbështeten në reaksionet e bashkimit midis izotopeve të hidrogjenit. Të gjitha armët e tilla nxjerrin një pjesë të konsiderueshme të energjisë së tyre nga reaksionet e ndarjes së përdorura për të "shkaktuar" reaksionet e bashkimit, dhe reaksionet e bashkimit mund të shkaktojnë vetë reaksione shtesë të ndarjes. 

Armët bërthamore taktike

Një armë e tillë, sipas taktikantëve, mund të përdoret për të shkaktuar viktima masive biologjike, duke lënë infrastrukturën e pajetë kryesisht të paprekur dhe duke krijuar pasoja minimale. Meqenëse neutronet me energji të lartë janë të afta të depërtojnë në materie të dendur, siç është armatura e tankeve, kokat luftarake të neutroneve u prokuruan në vitet 1980 (megjithëse nuk u vendosën në Evropë) për t'u përdorur si ngarkesa taktike për predhat e artilerisë së Ushtrisë Amerikane (200 mm W79 dhe 155 mm W82 ) dhe forcat e raketave me rreze të shkurtër veprimi. 

Efektet e armëve bërthamore

Armët bërthamore janë thelbësisht të ndryshme nga armët konvencionale për shkak të sasive të mëdha të energjisë shpërthyese që mund të lëshojnë dhe llojeve të efekteve që prodhojnë, të tilla si temperaturat e larta dhe rrezatimi. Efektet e menjëhershme të një shpërthimi bërthamor dhe të pasojave atmosferike janë të njohura mirë përmes të dhënave të mbledhura nga sulmet ndaj Hiroshimës dhe Nagasakit në Japoni; nga më shumë se 500 teste atmosferike dhe më shumë se 1,500 teste bërthamore nëntokësore të kryera në të gjithë botën dhe nga llogaritjet dhe modelimet kompjuterike të gjera. Efektet afatgjata në shëndetin e njeriut dhe mjedisin janë më pak të sigurta, por janë studiuar gjerësisht. Ndikimet e një shpërthimi bërthamor varen nga shumë faktorë, duke përfshirë projektimin e armës (ndarje ose bashkim) dhe rendimentin e saj; nëse shpërthimi ndodh në ajër (dhe në çfarë lartësie), në sipërfaqe, nëntokë ose nën ujë, kushtet meteorologjike dhe mjedisore, dhe nëse objektivi është urban, rural apo ushtarak.

Kur shpërthen një armë bërthamore, ndodh një top zjarri me temperatura të ngjashme me ato në qendër të Diellit. Energjia e emetuar merr disa forma. Përafërsisht 85 përqind e energjisë shpërthyese prodhon shpërthim ajri (dhe goditje) dhe rrezatim termik (nxehtësi). 15 përqind e mbetur çlirohet si rrezatim fillestar, i prodhuar brenda minutës së parë ose më shumë, dhe rrezatim rezidual (ose i vonuar), i emetuar gjatë një periudhe kohore, disa prej të cilave mund të jenë në formën e reshjeve lokale.

 Donald Trump

SHBA- Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, bëri deklarata të shkurtra për ekipin e shtypit të Shtëpisë së Bardhë. Raportet e tij fillestare u përqendruan në rrjedhën e ekonomisë amerikane, normat e interesit dhe borxhin kombëtar. Megjithatë, kur u pyet për përfshirjen e mundshme të SHBA-së në Iran, ai shmangu përgjigjen direkte.

"Nuk mund ta them këtë. Mund ta bëj, mund të mos e bëj. Askush nuk e di se çfarë dua të bëj. Ajo që mund të them është se Irani ka shumë probleme dhe dëshiron të negociojë," tha Trump. 

Presidenti i SHBA-së përsëriti gjithashtu një qëndrim që e ka shprehur vazhdimisht ditët e fundit, duke argumentuar se Teherani duhet të kishte treguar një gatishmëri më të madhe për të negociuar para sulmit të Izraelit.

Në të njëjtën kohë, ai zbuloi se negociatorët iranianë kanë lënë të kuptohet se mund të shkojnë në Shtëpinë e Bardhë për bisedime, megjithëse, siç tha ai, kjo sipërmarrje është e vështirë pasi trump thotë se është tepër vonë për diskutime.

"Ka një ndryshim të madh midis situatës aktuale dhe situatës së një jave më parë", tha Trump. 

Ai e përshkroi Iranin si plotësisht të pambrojtur, pa asnjë mbrojtje ajrore. Ai gjithashtu deklaroi se nuk është i sigurt sa gjatë do të zgjasë konflikti, me mbrojtjen ajrore iraniane që është shkatërruar.

"Dy fjalë të thjeshta: dorëzim pa kushte. Jam i Lodhur", theksoi Trump. 

Donald Trump dhe Benjamin Netanyahun

SHBA- Besnikët e Donald Trump po formësojnë një rrëfim se si udhëheqësi amerikan e tejkaloi Iranin dhe bindi të tjerët të mendonin se do ta frenonte Benjamin Netanyahun. Ka shumë të ngjarë që kryeministri izraelit t’i ketë tejkaluar të gjithë.

Donald Trump nuk luan shah, një lojë që kërkon durim dhe metodë. 

Të përpiqesh të hamendësosh se çfarë i kalon nëpër mendje presidentit të SHBA-së kur merr vendime është ndoshta një punë e kotë. Në fund të fundit, shumë ish-ndihmës të lartë veçanërisht ish-këshilltari i sigurisë kombëtare John Bolton thonë se Trump nuk ka ide, vetëm instinkte dhe reagime. Vendimmarrja e tij është ad-hoc, kaotike, episodike.

E gjithë kjo është në kontrast të theksuar me Benjamin Netanyahun.

Natyrisht, kryeministri izraelit i shfrytëzon mundësitë e paparashikuara kur ato paraqiten, por ai është gjithashtu një mjeshtër i madh i shahut politik. Ai i përpunon strategjitë në mendje gjatë gjithë kohës, para se të fillojë loja dhe sapo ajo të ketë filluar ai gjithmonë ka një plan, dhe më shumë se një.

Netanyahu përshkruhet si metodik dhe i pamëshirshëm, i armatosur me skema rezervë dhe me gatishmëri për të ndryshuar taktika për të siguruar qëllimin e tij strategjik gjithëpërfshirës kur lindin pengesa, duke u përpjekur të sigurohet që mund të përshtatet dhe po parashikon kthesa e siklete, ndërkohë që e mban syrin fort te çmimi.

E gjithë kjo ishte e ngulitur tek ai gjatë shërbimit të tij në forcat speciale Sayeret Matkal, tha Shtrauchler për POLITICO. "Ai gjithmonë më thoshte: 'Dëgjo, duhet të vish me planet e tua më të mira dhe do të vendosësh në minutën e fundit se cilin do të ndjekësh.'" 

Shtrauchler ishte menaxheri i fushatës së udhëheqësit izraelit për zgjedhjet parlamentare të vitit 2019 një nga kthesat më spektakolare të Netanyahut në një karrierë të gjatë politike plot me rikthime të jashtëzakonshme dhe të papritura që i kanë fituar atij nofkën Bibi Magjistari. 

Ndoshta më e përshtatshme do të ishte ta quanin Bibi, Mashtruesi i Shahut, një lojtar i aftë, taktikat mashtruese të të cilit i japin një avantazh ndaj lojtarëve më pak të përvojë dhe këmbëngulës. A është kjo ajo që ai ka arritur të bëjë me Trumpin, duke shfrytëzuar dhe parashikuar reagimet impulsive dhe të improvizuara të negociatorit për ta manovruar atë aty ku ai dëshiron kur bëhet fjalë për Iranin? 

Çmimi Nobel për Paqen

Trump hyri në mandatin e tij të dytë duke u zotuar të ndalonte luftërat që aktualisht po zhvillohen në të gjithë botën ai do t'i jepte fund luftës në Ukrainë brenda një dite, do të arrinte një marrëveshje bërthamore me Iranin. Ai do të ishte paqebërësi i botës, një kandidat për Çmimin Nobel për Paqen. 

Edhe këshilltarët e tij besnikë të lëvizjes “Amerika e Para” kanë qenë hapur dhe me skepticizëm të theksuar ndaj çdo aventureske të pafundme që mund të rrezikojë të ngatërrojë Uashingtonin gjë që, për shembull, mund të përfshijë bombardimi i Iranit. Skeptikët përfshijnë zëvendëspresidentin JD Vance, dyshimi i të cilit për përfshirje të huaja i paraprin edhe konvertimit të tij në MAGA, duke pasur origjinën në kohën e tij si marins amerikan në Irak, ku ai u zhgënjye nga “luftërat e përjetshme” të fatkeqe të Amerikës në rajon.

“Në interesin tonë të madh është të mos shkojmë në luftë me Iranin. Do të ishte një shpërqendrim i madh i burimeve. Do të ishte jashtëzakonisht i kushtueshëm për vendin tonë," tha ai në tetor 2024.

Më pak ekspozim në Lindjen e Mesme ka qenë një temë që të tjerë në ekipin e sigurisë kombëtare të Trump e kanë theksuar që nga nëntori gjithashtu ata duan që fokusi të jetë te Kina dhe, sigurisht, te armiqtë brenda vendit. Por këtu Trump po dërgon më shumë anije luftarake dhe pajisje në rajon dhe po bashkëpunon me një udhëheqës izraelit i cili për tre dekada ka menduar se si ta rrëzojë regjimin teokratik në Teheran, një kundërshtar i flaktë i Izraelit, duke i fituar atij një nofkë tjetër, Z. Iran.

Të hënën, Trump po përforconte paralajmërimet e tmerrshme të Izraelit dhe po u thoshte 10 milionë banorëve të Teheranit të evakuoheshin nga kryeqyteti iranian, një detyrë jo e lehtë duke pasur parasysh sulmet izraelite, autostradat e mbingarkuara dhe mungesën e karburantit në stacionet e benzinës.

Deri më tani, Trump është përmbajtur nga urdhërimi i forcave amerikane për tu bashkuar me Izraelin në ofensivë në atë që po zhvillohet me shpejtësi jo si një veprim i kufizuar që synon degradimin e programit bërthamor të Iranit, por si një luftë rraskapitëse. Sa kohë do të duhet që Trump të tundohet me Netanyahun, i cili ka të ngjarë të argumentojë prapa skenave se vetëm bombat amerikane që shkatërrojnë bunkerët mund të ndikojnë në objektet nëntokësore të Iranit dhe pse të mos e shfrytëzojë këtë mundësi? 

Dhe kjo do të vinte me argumentin se regjimi me të vërtetë mund të shembet. Retorika dhe toni i Trumpit kanë ndryshuar gjithashtu, ndërsa Irani është tronditur nga izraelitët. Fillimisht, ai dukej se fliste më shumë me hidhërim, duke sugjeruar se Irani e kishte shkaktuar vetë këtë. Në 48 orët e fundit ai është dukur më agresiv, më shumë si partneri formal i Izraelit.

Poshtërim dhe shkatërrim

Shtrauchler e minimizon idenë se Netanyahu e ka manipuluar Trumpin, duke e shtyrë dhe duke e bindur atë të ndjekë një rrugë të mbarë, por ai pranon se udhëheqësi izraelit ka pritur kohën e tij dhe ka qenë i gatshëm të bëjë kompromise gjatë rrugës. Kjo përfshin pranimin e kërkesës së Trumpit në fillim të këtij viti, të paktën për njëfarë kohe, për një armëpushim në Gaza.

Por, ndërsa bëri rregullime të përkohshme, Netanyahu është fiksuar fort në qëllimin e tij kryesor, Z. Iran. Për Bibin, Gaza dhe Hezbollahu në Liban kanë qenë gurë themeli për përballjen e madhe me Iranin e Ajatollah Ali Khameneit, thotë Shtrauchler. Duke poshtëruar dhe shkatërruar përfaqësuesit e Iranit në mënyrë që ata të mund të bëjnë pak për të shkëputur vëmendjen nga objektivi kryesor.

Por, si gjithmonë, Netanyahu do të ketë të paktën dy plane në mendje.

“I pari, për të ndryshuar regjimin, jo domosdoshmërisht drejtpërdrejt me luftë, por për të filluar diçka që në fund do të çojë në rënien e tij. I dyti, plani dytësor, për të ndaluar programin bërthamor të Iranit dhe për t’i hapur rrugën Arabisë Saudite që të nënshkruajë Marrëveshjet e Abrahamit”, thotë Shtrauchler.

Ai ka qenë i duruar dhe këmbëngulës, duke i vënë në vijë kundërshtarët, jo vetëm me Trumpin, por edhe për sa i përket kabinetit të tij të luftës dhe komandantëve ushtarakë.

“Që nga 7 tetori, ai ka ecur hap pas hapi. Një nga debatet më të mëdha ishte me ish-ministrin e tij të mbrojtjes, Yoav Gallant, i cili donte të sulmonte Libanin që në javën e parë. Dhe ai tha: ‘Jo, nuk jemi gati. Duhet ta bëjmë hap pas hapi’. Ai filloi me Gazën. Pastaj me Libanin. Ai pati fat me Sirinë me rënien e Bashar al-Asadit," thotë Shtrauchler. 

Po bëhet e qartë se Netanyahu është bërë më i sigurt dhe më i paturp falë suksesit marramendës të strategjisë së prerjes së kokës të shërbimeve ushtarake dhe të inteligjencës izraelite, e cila ka shpërthyer paaftësinë e regjimit iranian. Ai filloi të fliste publikisht në lidhje me eliminimin e programit bërthamor të Iranit. Por gjatë fundjavës dhe kësaj jave ai ka folur më shumë rreth ndryshimit të regjimit. 

Dhe të hënën, Netanyahu tha se vrasja e udhëheqësit suprem të Iranit, Khamenei, do i jepte fund konfliktit. Taktikat ushtarake gjithashtu kanë ndryshuar. Synimet dhe metodat po zgjerohen në ministri, televizionin shtetëror dhe shpërthimet me makina bombë, për shembull.

Trump ushqente një mosbesim të mbetur ndaj Netanyahut dhe nuk kishte gjasa të mbështeste gjithçka që ai mund të dëshironte. Lëvdatat e shpejta dhe të shumta kanë qenë pjesë e një përpjekjeje disamujore për t'u rikthyer në mirëbesimin e presidentit, pasi udhëheqësi izraelit e kishte zemëruar atë në vitin 2020. Në atë kohë, Trump ishte ankuar se Netanyahu ishte udhëheqësi i parë i huaj që përgëzoi demokratin Joe Biden, ndërsa presidenti në largim ende po kundërshtonte rezultatet e zgjedhjeve. 

Kur Trump vizitoi Gjirin Persik muajin e kaluar, ku udhëheqësit arabë e shtynë të siguronte një armëpushim tjetër në Gaza dhe të vazhdonte negociatat me Iranin, Netanyahu e mbajti këshillën e tij dhe nuk u ankua se një udhëtim në Izrael nuk ishte përfshirë. Kur Trump hoqi sanksionet ndaj Sirisë, një veprim që Netanyahu e kundërshtoi, ai gjithashtu heshti duke shpresuar gjatë gjithë kohës ta tundonte Trumpin që të mbështeste ambicien e tij për të poshtëruar udhëheqësit klerikë të Teheranit. Tani disa besnikë të Trump po formësojnë një rrëfim se si Netanyahu dhe Trump së bashku e tejkaluan Iranin dhe i bindën mullahët të mendonin se marrëveshësi do ta frenonte Netanyahun./ POLITICO

Ali Khamenei

IRAN- Lideri suprem i Iranit, ajatollah Ali Khamenei, i hodhi poshtë të mërkurën thirrjet e Shteteve të Bashkuara për t’u dorëzuar përballë bombardimeve nga Izraeli dhe paralajmëroi se SHBA-ja do të pësojë “dëme të pariparueshme” nëse përfshihet ushtarakisht.

Deklaratat e Khameneit u lexuan nga një spikere në televizionin shtetëror iranian.

Khamenei – i cili është parë vetëm një herë prej se filluan sulmet javën e kaluar – i bëri këto komente pasi presidenti i SHBA-së, Donald Trump, kërkoi nga Irani të “dorëzohet pakushte” dhe e paralajmëroi Khamenein se SHBA-ja e di ku ndodhet ai, por nuk ka plane ta vrasë, “tani për tani”.

Trump fillimisht u distancua nga sulmi i papritur i Izraelit të premten, i cili e shkaktoi konfliktin, por ditët e fundit ka lënë të kuptohet se mund të ketë përfshirje më të madhe amerikane, duke thënë se dëshiron "diçka shumë më të madhe" sesa thjesht një armëpushim.

SHBA-ja gjithashtu ka dërguar më shumë avionë ushtarakë dhe luftanije në Lindjen e Mesme.

Khamenei i hodhi poshtë deklaratat “kërcënuese dhe absurde” të Trumpit.

"Njerëzit e mençur që e njohin Iranin, popullin e tij dhe historinë e tij, kurrë nuk i flasin këtij kombi me gjuhën e kërcënimit, sepse kombi iranian nuk është ai që dorëzohet", tha Khamenei.

"Amerikanët duhet ta dinë se çdo përfshirje ushtarake nga SHBA-ja do të shkaktojë pa dyshim dëme të pariparueshme për ta", shtoi ai.

Televizioni shtetëror tha se do ta transmetojë më vonë një video ku Khamenei shihet duke e dhënë fjalimin e tij. Irani ka vepruar njëlloj edhe më parë kur ka lëshuar deklarata nga lideri suprem, ndoshta për arsye sigurie. Vendndodhja e Khameneit nuk dihet.

Një zyrtar iranian më herët të mërkurën paralajmëroi se ndërhyrja e SHBA-së do të rrezikonte “luftë të gjithanshme”.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme, Esmail Baghaei, nuk dha hollësi, por mijëra trupa amerikane janë të vendosura në vende përreth që janë brenda rrezes së armëve iraniane.

SHBA-ja ka kërcënuar me përgjigje të fuqishme ndaj çdo sulmi.

Një zyrtar tjetër iranian tha se vendi do ta vazhdojë pasurimin e uraniumit për qëllime paqësore, duke lënë të kuptohet se kërkesat e Trumpit që Irani të heqë dorë nga programi bërthamor janë të papranueshme.

Izraeli i nisi bombardimet ndaj Iranit të premten e kaluar dhe të mërkurën ushtria izraelite tha se ka kryer gjithashtu sulme në Iranin perëndimor, duke goditur depo raketore dhe një raketahedhës të mbushur.

Izraeli i ka goditur disa objekte bërthamore dhe ushtarake, duke vrarë gjeneralë të lartë dhe shkencëtarë bërthamorë.

Një grup për të drejta e njeriut me seli në Uashington tha se të paktën 585 njerëz, përfshirë 239 civilë, janë vrarë dhe mbi 1.300 janë plagosur në Iran.

Irani i ka lëshuar rreth 400 raketa dhe qindra dronë në sulme hakmarrëse ndaj Izraelit, duke i vrarë të paktën 24 njerëz dhe duke plagosur qindra të tjerë.

Disa raketa kanë goditur ndërtesa banimi në Izraelin qendror, duke shkaktuar dëme të mëdha, dhe sirenat e sulmeve ajrore i kanë detyruar izraelitët të strehohen disa herë./REL

Foto

IZRAEL- Izraeli ka synuar objektet e programit bërthamor të Iranit ditët e fundit, me ushtrinë që njoftoi të mërkurën në mëngjes se kishte goditur fabrikat që prodhonin centrifuga. Centrifugat janë makina që pasurojnë uraniumin, i cili mund të përdoret për të prodhuar karburant për termocentralet dhe armët bërthamore. Këto pajisje janë makina shumë të ndjeshme dhe të kalibruara me kujdes, të cilat e rrotullojnë heksafluoridin e uraniumit me shpejtësi jashtëzakonisht të larta.

Megjithatë, në rast të ndërprerjes së energjisë elektrike, një centrifugë mund të fillojë të rrotullohet në mënyrë të çrregullt, me copa të saj që fluturojnë jashtë dhe dëmtojnë pajisje të tjera. Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike konfirmoi X se dy objekte prodhimi centrifugash në Iran, një laborator në Karaj dhe Qendra Kërkimore në Teheran, u sulmuan nga Izraeli.

Në fabrikën e Teheranit u shkatërruan një ndërtesë ku prodhoheshin dhe testoheshin centrifugat ndërsa dhe Karaj u shkatërruan dy ndërtesa ku prodhoheshin komponentë të ndryshëm të centrifugave.

Çfarë është pasurimi i uraniumit?

"Pasurimi" i uraniumit është nxjerrja e elementit natyror dhe rritja e përqindjes së uraniumit-235, ndërkohë që hiqet njëkohësisht uraniumi-238. Ky proces pasurimi aktualisht kryhet duke përdorur metodën e centrifugimit (një proces i ndarjes së përzierjeve që përdor forcën centrifugale).

Centrifugimi i uraniumit është mënyra për të përftuar uranium-238, i cili është rreth 1% më i rëndë se uraniumi-235. Ata marrin uranium (në formë të gaztë) dhe përdorin makina centrifuge për ta rrotulluar atë me 50,000 deri në 70,000 rrotullime në minutë.

Uraniumi-238 më i rëndë lëviz drejt skajeve të centrifugës, duke e lënë uraniumin-235 në mes. Procesi i tjerrjes përsëritet vazhdimisht, duke rritur përqindjen e uraniumit-235. Shumica e reaktorëve bërthamorë përdorin "uranium të pasuruar dobët", i cili është pasuruar në një shkallë midis 3% dhe 5%. Kjo do të thotë që 3-5% e uraniumit total në mostër është uranium-235. Kjo është e mjaftueshme për të mbështetur një reaksion zinxhir dhe për të prodhuar energji elektrike.

Johann Wadephul

GJERMANI- Ministri i Jashtëm i Gjermanisë, Johann Wadephul u bëri thirrje udhëheqësve të Iranit të japin siguri të besueshme se nuk do përdorin armë bërthamore. Wadephul gjithashtu theksoi se Irani duhet të tregojë se janë të gatshëm të gjejnë një zgjidhje të negociuar, në mes të një përshkallëzimi të mëtejshëm ushtarak me Izraelin.

“Ne jemi ende të gatshëm të negociojmë një zgjidhje. Megjithatë, Irani duhet të veprojë urgjentisht… nuk është kurrë vonë për t’u ulur në tryezën e negociatave nëse dikush vjen me qëllime të sinqerta”, tha ai.

Wadephul shtoi se frika e Izraelit se Irani do të zhvillojë armë bërthamore është e justifikuar dhe se Izraeli ka të drejtë për vetëmbrojtje.

“Vendimi izraelit për të ndërmarrë diçka kundër këtij kërcënimi është i kuptueshëm”, tha ai, duke shtuar se vdekjet e civilëve nga të dyja palët ishin për të ardhur keq pas sulmeve ajrore midis dy vendeve.

Erdogan

TURQI- Presidenti turk, Tayyip Erdogan e përshkroi vetëmbrojtjen e Iranit kundër Izraelit si legjitime, duke pretenduar se Netanyahu e ka tejkaluar prej kohësh Hitlerin mizor në krimin e gjenocidin. Erdogan tha se Izraeli vazhdon politikën e tij të pushtimit dhe masakrës në Palestinë.

Sipas tij fotot dhe videot më të tmerrshme të Luftës së Dytë Botërore janë shumë të pafajshme krahasuar me imazhet që dalin nga Gaza sot. Ai tha se gjatë Holokaustit në Evropë, nuk kishte imazhe aq të tmerrshme dhe aq çnjerëzore sa ato që shohim në Gaza.

Duke iu referuar kryeministrit izraelit Benjamin Netanyahu, ai tha se shpreson që herët a vonë ai do të nxirret para një gjykate ndërkombëtare të pavarur, do të përballet me gjithçka që ka bërë dhe do të mbahet përgjegjës për krimet dhe masakrat që ka kryer në këtë botë, pa pritur për jetën e përtejme.

"E përsëris, heshtja përballë këtij agresioni, kësaj shpërfilljeje të rregullave, këtij terrorizmi shtetëror dhe grabitjeje, do të thotë që ju pranoni atë që po ndodh. Jo vetëm ata që mbështesin guximin e Izraelit, por edhe ata që heshtin, kanë gjakun e civilëve, foshnjave dhe fëmijëve të vrarë në duart dhe në flokët e tyre, dhe ky gjak nuk do të lahet kurrë", tha presidenti turk.

Ai gjithashtu vuri në dukje se Turqia po bën dhe do të vazhdojë të bëjë gjithçka që mundet për të ndaluar këtë agresion çnjerëzor si në Gaza ashtu edhe në Siri, Liban, Jemen dhe Iran. Erdogan tha gjithashtu se Turqia po përgatitet për çdo lloj zhvillimi negativ, për çdo skenar.

"Ne nuk u kushtojmë vëmendje sfidave të atyre që deri dje vepronin vullnetarisht si avokatë të Izraelit dhe pa turp apo frenim e quanin Hamasin një organizatë terroriste. Ata që më kritikuan pa mëshirë për fjalimin tim në fillim të mandatit parlamentar, sepse tërhoqa vëmendjen ndaj agresionit në rritje të Izraelit, sot nuk kanë të drejtë të na japin këshilla dhe të vënë në dyshim ndjeshmërinë tonë, por, nëse u ka mbetur edhe pak vetërespekt, duhet të pranojnë gabimet e tyre dhe të kërkojnë falje", shtoi Rexhep Tajip Erdogan.

Ai theksoi gjithashtu se që nga 13 qershori, kur filloi konflikti midis Izraelit dhe Iranit, ai është angazhuar duke folur dy herë me presidentët e Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, dhe të Iranit, Masud Peskov, si dhe me udhëheqës të rajonit, si dhe me presidentin rus Vladimir Putin.

ali khamenei

TEHERAN- Irani nuk do t'i pranojë kërkesat e Presidentit të SHBA-së Donald Trump për dorëzim pa kushte, tha të mërkurën udhëheqësi suprem i Republikës Islamike, Ajatollah Ali Khamenei, duke theksuar se as paqja dhe as lufta nuk mund t'i imponohen popullit iranian. Në një deklaratë të mërkurën, Khamenei tha se Teherani nuk do t'i nënshtrohet kërcënimeve apo shantazheve. 

"Kushdo që e njeh Iranin, popullin dhe historinë e tij nuk do të flasë kurrë me kërcënime. Kombi iranian nuk do të dorëzohet", tha Lideri Suprem i Iranit. Ai gjithashtu theksoi se populli iranian nuk do ta harrojë gjakun e "martirëve" dhe sulmin në tokën e tyre, ndërsa vlerësoi përgjigjen e palëkundur, të guximshme dhe të qëndrueshme të kombit iranian ndaj rastit të fundit të "agresionit të pakuptimtë dhe keqdashës të armikut sionist", siç tha ai.

Khamenei paralajmëroi gjithashtu për pasojat e një sulmi të mundshëm ushtarak amerikan, duke thënë se çdo ndërhyrje padyshim do të ketë dëme të pariparueshme për amerikanët. Deklarata e tij erdhi disa orë pasi sulmet ajrore izraelite goditën Teheranin të martën në mbrëmje, duke shkaktuar panik midis banorëve. Mijëra njerëz po iknin nga kryeqyteti të mërkurën në mëngjes, nga frika e sulmeve të mëtejshme.

Situata në rajon mbetet veçanërisht e tensionuar, me fuqitë ndërkombëtare që bëjnë thirrje për përmbajtje dhe ulje të tensioneve, ndërsa mundësia e një konflikti të përgjithësuar nuk mund të përjashtohet.

Foto

IRAN- Irani ka paralajmëruar Uashingtonin se do t'i përgjigjet fort Shteteve të Bashkuara nëse ato përfshihen drejtpërdrejt në fushatën ushtarake të Izraelit. Ambasadori iranian në Kombet e Bashkuara në Gjenevë, Ali Bahreini u tha gazetarëve se ai e sheh SHBA-në si bashkëpunëtore në atë që po bën Izraeli.

"Ne do t’u japim Shteteve të Bashkuara të njëjtën përgjigje që i japim Izraelit. Jam i bindur se [ushtria e Iranit] do të reagojë fuqishëm, në mënyrë proporcionale dhe të përshtatshme. Ne po ndjekim nga afër nivelin e përfshirjes së SHBA-së… Do të reagojmë sa herë që të jetë e nevojshme," tha ai.

SHBA-të deri më tani kanë ndërmarrë vetëm veprime indirekte në konfliktin aktual midis Izraelit dhe Iranit, duke përfshirë ndihmën në rrëzimin e raketave të lëshuara drejt Izraelit. Presidenti i SHBA-së Donald Trump thuhet se po shqyrton mundësinë e marrjes së një roli të drejtpërdrejtë në sulmet e Izraelit ndaj objekteve bërthamore dhe ushtarake të Iranit.

Trump bëri thirrje të martën për “dorëzimin pa kushte” të Iranit. Bahreini i quan vërejtjet e presidentit amerikan krejtësisht të pajustifikuara dhe shumë armiqësore.

"Nuk mund t'i injorojmë. Jemi vigjilentë për atë që thotë Trump. Do ta përfshijmë në llogaritjet dhe vlerësimet tona. Ne nuk do të tregojmë asnjë ngurrim në mbrojtjen e popullit, sigurisë dhe tokës sonë – ne do të përgjigjemi seriozisht dhe fuqishëm, pa përmbajtje”, thotë Bahreini.

foto ilustruese

IRAN- Me sulmet ajrore izraelite që nuk po shfaqin asnjë shenjë ngadalësimi edhe pas gjashtë ditësh, mijëra njerëz po ikin nga Teherani, duke shkaktuar kolona të gjata në trafik dhe mungesë të karburanteve, teksa ata po drejtohen nga veriu në kërkim të strehimit në pjesë të vendit që shpresojnë se janë të sigurta. Për shumë prej tyre, zhvendosja brenda Iranit nuk është e mjaftueshme.

Pikat kufitare në veri – Irani ndan kufij në këtë rajon me Turqinë, Azerbajxhanin dhe Armeninë – po vërshohen nga ata që po kërkojnë të largohen nga Irani nga frika se asnjë vend brenda Republikës Islamike më nuk është i sigurt.

Në Agarak, në pjesën armene të kufirit me Iranit, banorët lokalë thanë se ky pikëkalim tashmë është vërshuar me njerëz.

“Asnjë qytet nuk është i sigurt”, tha Amir Nikki për Shërbimin Armen të Radios Evropa e Lirë, “sepse ka [instalime] të ushtrisë dhe Gardës Revolucionare si dhe armë kudo”.

Nikki jeton në Mbretërinë e Bashkuar, por familja e tij jeton në Isfahan, në pjesën qendrore të Iranit, që gjendet afër ndërtesave bërthamore të cilat Izraeli po i sulmon në përpjekje për të neutralizuar programin bërthamor të Iranit.

Izraeli dhe shumë aleatë të tij perëndimorë e akuzojnë Iranin se po synon të prodhojë armë bërthamore. Teherani vazhdimisht ka hedhur poshtë këtë akuzë, duke thënë se programi i tij bërthamor është vetëm për qëllime civile.

Sidoqoftë, familja e Nikkit është në mes të zjarrit.

“Ata janë shumë të shqetësuar. Ata gjenden në një situatë shumë stresuese. Nuk mund të marrin frymë, nuk mund të hanë, nuk mund të pinë. Janë të tronditur. Nuk mund të flenë”, tha ai pasi kaloi kufirin dhe hyri në Armeni, mbi 1.100 kilometra nga Isfahani.

Që kur Izraeli nisi sulme ajrore drejt caqeve në mbarë Iranin më 13 qershor, të dyja palët kanë këmbyer valë sulmesh që kanë goditur ndërtesat ushtarake dhe joushtarake në të dy shtetet, duke shkaktuar viktima.

Por, situata në Iran është dukshëm më e rëndë, duke pasur parasysh përparësinë ushtarake që ka Izraeli.

Dhuna e ka shtyrë mbarë Lindjen e Mesme – që veçse ka qenë e paqëndrueshme për shkak të luftës 20-mujore të Izraelit në Gazë – në prag të një lufte në shkallë të plotë.

Shumica e iranianëve që po ikin për në Armeni – gra dhe burra – shmangin prononcimet për media për shkak të frikës nga ndëshkimi nga regjimi islamik.

Shumica e atyre që po ikin nga Irani duket se janë gra dhe të moshuar.

Në pikëkalimin në Agarak, shoferët armenë të taksive tonë se po përballen me turma të mëdha njerëzish dhe po punojnë me ndërrime gjatë gjithë ditës, duke iu ofruar shërbime transportuese personave që po hyjnë në Armeni dhe që kanë nevojë të shkojnë në drejtime të ndryshme.

Ata thonë se jo vetëm iranianët janë ata që po e kalojnë kufirit. Edhe shumë qytetarë të shteteve të tjera po ikin nga lufta.

Korrespondentët e Shërbimit Armen të REL-it që raportojnë nga terreni, thanë se kanë parë grupe të qytetarëve aziatikë që po shkojnë në Armeni nga Irani.

Një person parashikoi se nëse konflikti mes Izraelit dhe Iranit vazhdon të përshkallëzohet, numri i personave që do të hyjnë në Armeni “me gjasë do të rritet”.

Ismaili, i cili kërkoi që të mos i publikohej mbiemri, është një iranian që jeton në Gjermani.

Ai tha se është detyruar të udhëtojë drejt Agarakut, për shkak se fluturimet nga Irani janë anuluar për arsye sigurie.

Ai ka shpresë që luftimet nuk do të shndërrohen në një luftë të plotë, duke shtuar se ka frikë se si do të mund t’i prekte kjo familjarët e tij që janë ende brenda Iranit.

“Nuk mendoj që lufta po vjen. Amerika dhe Evropa do të bëjnë përpjekje për t’i dhënë fund armiqësive”, tha ai.

Deri atëherë, Ismaili tha se ajo çfarë mund të bëjë tani është të largohet nga vendi dhe të mbajë kontakte me familjarët e tij dhe të shpresojë që ata do të jenë të sigurt./REL

Foto

IZRAEL- Forcat Ajrore Izraelite kanë goditur mbi 1,100 asete iraniane në qindra sulme në Iran që nga e premtja. Lajmin e njoftoi zëdhënësi i IDF-së, gjeneral brigade Effie Defrin në një konferencë për shtyp.

“Ne po operojmë sistematikisht për të neutralizuar kërcënimin bërthamor”, thotë ai, duke shtuar se sulmet po thellojnë dëmin e konsiderueshëm të shkaktuar ndaj raketave balistike dhe mbrojtjes ajrore të Iranit.

Ushtria publikoi pamje që tregojnë sulme ndaj lançuesve të raketave iraniane dhe objekteve të tjera në të gjithë Iranin.

Sulmi i parë i drejtpërdrejtë i Iranit ndaj Izraelit, “Operacioni Premtimi i Vërtetë 1”, u zhvillua më 13 prill 2024 dhe përfshiu mbi 300 raketa dhe drone që synonin instalimet ushtarake. Sulmi ishte si hakmarrje për vrasjen e dy gjeneralëve iranianë në Damask.

Ndërsa “Operacioni Premtimi i Vërtetë 2” pasoi më 1 tetor 2024, me rreth 200 raketa të drejtuara ndaj objekteve ushtarake izraelite në përgjigje të vrasjes së liderëve militantë të lidhur me Iranin, duke përfshirë ish-shefin e Hezbollahut, Hassan Nasrallah.

Ndërkohë të premten, Izraeli sulmoi për herë të parë qytetin Mashhad, që ndodhet 2300 kilometra larg shtetit hebre. Një burim diplomatik në Lindjen e Mesme i tha Iran International se sulmi ajror izraelit në Mashhad ishte një paralajmërim për Udhëheqësin Suprem të Iranit se ai nuk është i sigurt askund në vend. Prej 6 ditësh sulmet mes dy vendeve vijojnë papushim.

pamje nga videoja

IRAN- Një media shtetërore iraniane postoi në rrjetet sociale një video të një dore që përkëdhel atë që duket si një maket i një bombe bërthamore, së bashku mbishkrimin "ndoshta".

Mesazhi i postuar në "X", nga Agjencia e Lajmeve të Republikës Islamike (IRNA) në arabisht vjen ndërsa Izraeli vazhdon të sulmojë uzinat ushtarake dhe bërthamore iraniane në një fushatë që thotë se synon të ndalojë Teheranin nga ndërtimi i një bombe bërthamore.

Irani është kundërpërgjigjur me sulme me dronë dhe raketa ndaj Izraelit, por mohon se synon të ndërtojë një armë bërthamore dhe thotë se kërkimet e tij bërthamore janë për qëllime civile të energjisë. Për momentin nuk ka prova se Irani zotëronte armë bërthamore, por videoja në mediat sociale mund të konsiderohet si një paralajmërim në lidhje me qëllimet e Teheranit.

bomba shkaterruese

SHBA- Fabrika sekrete e pasurimit të uraniumit në Fordow e Iranit është varrosur thellë poshtë një mali, centrifugat e saj jetësore të mbrojtura nga ton e ton shkëmbinj. Izraeli nuk e ka mbajtur sekret dëshirën e tij për të shkatërruar programin bërthamor të Iranit, por e vetmja bombë që besohet të jetë mjaftueshëm e fuqishme për të depërtuar në impiantin Fordow është një bombë amerikane "shkatërruese bunkerësh" që izraelitët nuk e kanë ende.

Ndërsa Presidenti Donald Trump duket se po kalon midis thirrjes ndaj Iranit për të negociuar dhe kërcënimit për hakmarrje në nivele të papara më parë, diskutimi tani po kthehet në faktin nëse SHBA-të do të përfshihen në mënyrë të pashmangshme në një konflikt tjetër në Lindjen e Mesme, diçka që presidenti ka thënë vazhdimisht se nuk e dëshiron.

Çfarë janë bombat shpërthyese të bunkerëve?

Thënë më thjesht, bombat që shkatërrojnë bunkerët janë të projektuara të shpërthejnë dy herë. Një herë për të thyer sipërfaqen e tokës dhe përsëri pasi bomba të jetë zhytur në një thellësi të caktuar. Ato përdoren për të arritur në selitë ushtarake, bunkerë dhe objekte të tjera të varrosura thellë nën tokë - prandaj edhe emri i tyre.

Foto nga arkivi e një bombe shkatërruese bunkeri GBU-28 që lëshohet nga një aeroplan luftarak amerikan

"Ato janë të mëdha, shumë të rënda. Ka shumë eksplozivë brenda tyre", thotë analisti ushtarak Michael Clarke. Ushtria izraelite ka një numër bombash shpërthyese bunkerësh, por nuk e ka të famshmen GBU-57, një bombë 14-tonëshe aq e rëndë sa mund të lëshohet vetëm nga flota amerikane e avionëve bombardues të rëndë.

Një GBU-57, ose bomba Massive Ordnance Penetrator, në Bazën Ajrore Whiteman në Missouri, në vitin 2023.

Është ajo GBU-57 që besohet të jetë e vetmja e aftë të shkatërrojë uzinën shumë të mbrojtur në Fordow. Analistët thonë se mund të dërgohet vetëm nga një bombardues i fshehtë amerikan B-2. Pesha e tij prej 13,600 kg do të thotë se forca e tij kinetike i mundëson të arrijë objektiva të varrosura thellë. Kuptohet që mund të depërtojë rreth 61 metra nën sipërfaqe përpara se të shpërthejë.

Një bombardues i fshehtë B-2 fluturon mbi Uashington DC gjatë një festimi të 4 korrikut

Cilat janë objektet kryesore bërthamore të Iranit?

Kryeministri Benjamin Netanyahu e ka bërë të qartë dëshirën e tij për të shkatërruar programin bërthamor të Iranit dhe çdo aluzion për kërcënim me armë bërthamore, diçka që Irani e ka mohuar prej kohësh se e kërkon. Gjatë disa ditëve që kur Izraeli nisi sulmin e tij të papritur ndaj Iranit, i është kushtuar shumë vëmendje se sa mirë do të ishin në gjendje të pengonin programin bërthamor të Iranit, pjesa më e madhe e të cilit është varrosur thellë nën tokë.

"Tre vendet që ata duan vërtet janë Natanz, Isfahan dhe Fordow", thotë Prof Clarke. Natanz dhe Fordow janë vende të pasurimit të uraniumit dhe Isfahani është një nga qendrat më të mëdha të kërkimit bërthamor në Iran.

Çfarë dëmi i ka shkaktuar Izraeli programit bërthamor të Iranit?

Impianti i pasurimit të Natanzit është goditur nga Izraeli ditët e fundit, dhe salla e saj nëntokësore e centrifugave besohet të jetë e dëmtuar, por jo e shkatërruar. Rafael Grossi, kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, i tha BBC-së se uzina e Natanzit pësoi dëme të mëdha, duke shkatërruar me shumë gjasa 15,000 centrifuga. Kjo ndoshta ishte për shkak të një sulmi ajror izraelit që ndërpreu furnizimin me energji të centrifugave, në vend të dëmtimit fizik të sallës së centrifugave, tha ai.

Makineri centrifuge në impiantin e pasurimit të uraniumit në Natanz të parë në vitin 2019.

Megjithatë, në Fordow nuk u vu re asnjë dëm. Grossi shtoi: "Ka shumë pak ose aspak dëme të regjistruara (atje)."

Në Isfahan, vendndodhjen e tretë kyçe bërthamore të Iranit, pati dëme në ndërtesa, përfshirë laboratorin qendror kimik dhe një uzinë konvertimi të uraniumit.

Grossi tha: "Në Isfahan keni edhe hapësira nëntokësore, të cilat nuk duket se janë prekur."

Një imazh satelitor tregon uzinën bërthamore të Natanzit në Iran pas sulmeve ajrore.

Profesor Clarke thotë se Izraeli ka të ngjarë të vazhdojë fushatën e bombardimeve kundër objekteve bërthamore të Iranit.

"Mendoj se ata do të vazhdojnë ta vizitojnë përsëri Natanzin," tha ai. "Ata do të duan të vazhdojnë të synojnë më shumë shkatërrues bunkerësh derisa të godasin vetë sallën e centrifugave."

Fordow, nga ana tjetër, duket shumë i thellë edhe për bombat izraelite kundër bunkerëve.

"Është më e rëndësishmja sepse është ajo që iranianët mendojnë se mund ta mbrojnë", shton ai. "Duhet ta shkatërrosh malin për të arritur atje."

Është e mundur, thotë profesor Clarke, që Izraeli mund të përpiqet ta dëmtojë atë në një mënyrë të ngjashme me atë që i ndodhi Natanzit, duke ndërprerë furnizimin me energji elektrike,  gjë që mund të ketë efektin kumulativ të bërjes së centrifugave jofunksionale.

"Ajo që Netanyahu dëshiron të thotë: shikoni shkatërrimin që i kemi shkaktuar Iranit. Programi i tyre i armëve është shkatërruar, do t'u duheshin 30 vjet për ta rindërtuar... i kemi hequr nga tryeza si kërcënim për ne për një brez."

Por mbetet për t’u parë nëse kjo është e mundur pa ndërhyrjen e drejtpërdrejtë amerikane - diçka që Presidenti Trump mund të dëshirojë ta shmangë me çdo kusht./Sky News

foto ilustruese

SHBA- Deri në fund të muajit të kaluar, agjencitë amerikane të spiunazhit që monitoronin aktivitetet ushtarake të Izraelit dhe diskutimet midis udhëheqjes politike të vendit kishin arritur në një përfundim të habitshëm: Kryeministri Benjamin Netanyahu po planifikonte një sulm të menjëhershëm ndaj programit bërthamor të Iranit, me ose pa pjesëmarrjen e Shteteve të Bashkuara.

Netanyahu kishte kaluar më shumë se një dekadë duke paralajmëruar se një sulm i madh ushtarak ishte i nevojshëm përpara se Irani të arrinte në pikën ku mund të ndërtonte shpejt një armë bërthamore. Megjithatë, ai gjithmonë ishte tërhequr pasi disa presidentë amerikanë, të frikësuar nga pasojat e një tjetër shpërthimi në Lindjen e Mesme, i kishin thënë se Shtetet e Bashkuara nuk do të ndihmonin në një sulm.

Por këtë herë, vlerësimi i inteligjencës amerikane ishte se Netanyahu po përgatiste jo vetëm një sulm të kufizuar ndaj objekteve bërthamore, por një sulm shumë më të gjerë që mund të rrezikonte vetë regjimin iranian, dhe se ai ishte i përgatitur ta bënte këtë i vetëm.

Trump përballet me zgjedhje të vështira

Informacioni e la Presidentin Donald Trump përballë zgjedhjeve të vështira. Ai ishte angazhuar në një përpjekje diplomatike për të bindur Iranin të hiqte dorë nga ambiciet e tij bërthamore dhe kishte hedhur poshtë një përpjekje të Netanyahut, në prill, për ta bindur atë se ishte koha e duhur për një sulm ushtarak ndaj Iranit. Gjatë një telefonate të tensionuar në fund të majit, Trump e paralajmëroi përsëri udhëheqësin izraelit kundër një sulmi të njëanshëm.

Por gjatë disa javëve të fundit, zyrtarëve të administratës Trump u bë gjithnjë e më e qartë se këtë herë mund të mos ishin në gjendje ta ndalonin Netanyahun, sipas intervistave me aktorë kyç në diskutimet e administratës se si të përgjigjej dhe të tjerëve që e njihnin mënyrën e tyre të të menduarit. Në të njëjtën kohë, Trump po humbte durimin me Iranin.

Ndryshe nga pretendimet izraelite, zyrtarët e lartë të administratës nuk ishin në dijeni të ndonjë informacioni të ri që tregonte se iranianët po nxitonin të ndërtonin një bombë bërthamore. Por, duke parë se ata me shumë gjasa nuk do të ishin në gjendje ta dekurajonin Netanyahun dhe nuk do të drejtonin më ngjarjet, këshilltarët e Trumpit peshuan alternativat.

Në njërën anë të spektrit ishte të rrije duarkryq dhe të mos bëje asgjë, dhe pastaj të vendosje për hapat e mëtejshëm pasi të bëhej e qartë se sa shumë ishte dobësuar Irani nga sulmi. Në anën tjetër ishte t'i bashkoheshe Izraelit në sulmin ushtarak, ndoshta deri në pikën e detyrimit të ndryshimit të regjimit në Iran.

Trump zgjodhi një rrugë të mesme, duke i ofruar Izraelit mbështetje ende të pazbuluar nga komuniteti i inteligjencës amerikane për të kryer sulmin e tij dhe më pas duke rritur presionin mbi Teheranin për të bërë lëshime të menjëhershme në tryezën e negociatave ose do të përballej me sulme të vazhdueshme ushtarake. Pesë ditë pasi Izraeli nisi sulmin e tij, qëndrimi i Trump vazhdon të luhatet.

Trump po shqyrton mundësinë e dërgimit të avionëve amerikanë

Trump tani po e shqyrton seriozisht dërgimin e avionëve amerikanë për të ndihmuar në furnizimin me karburant të avionëve luftarakë izraelitë dhe për të provuar të shkatërrojë centralin bërthamor nëntokësor të Iranit në Fordo me bomba 30,000 paundëshe.

Historia e asaj që çoi në sulmin izraelit është një nga dy udhëheqësit, Trump dhe Netanyahu, të cilët ndajnë një qëllim të përbashkët - parandalimin e Iranit nga pajisja me një bombë bërthamore - por që janë të kujdesshëm ndaj motiveve të njëri-tjetrit.

Intervistat me dy duzina zyrtarësh në Shtetet e Bashkuara, Izrael dhe rajonin e Gjirit Persik tregojnë se si Trump luhati për muaj të tërë se si dhe nëse do t'i përmbante impulset e Netanyahut, ndërsa përballej me krizën e parë të politikës së jashtme të mandatit të tij të dytë. Ishte një situatë që ai u përball me një rreth këshilltarësh relativisht të papërvojë, të zgjedhur me kujdes për besnikëri.

Ndërsa u kthye me nxitim në Uashington nga një samit i Grupit të 7-ës në Kanada të martën herët, Trump kundërshtoi një element të dëshmisë publike të Tulsi Gabbard, drejtoreshës së tij të inteligjencës kombëtare, se komuniteti i inteligjencës nuk besonte se Irani po ndërtonte në mënyrë aktive armë bërthamore edhe pse pasuron uraniumin që në fund të fundit mund të përdoret për një arsenal bërthamor. "Nuk më intereson çfarë tha ajo," u tha Trump gazetarëve. "Mendoj se ata ishin shumë afër t'i kishin ato."

I pyetur për koment, një zëdhënës i Shtëpisë së Bardhë vuri në dukje komentet publike të bëra nga Trump për moslejimin e Iranit për të pasur një armë bërthamore. Kur Trump u takua me këshilltarët e tij kryesorë në Camp David vonë më 8 qershor, për të shqyrtuar situatën që po evoluonte me shpejtësi, drejtori i CIA-s, John Ratcliffe, dha një vlerësim të drejtpërdrejtë.

Ishte shumë e mundshme, tha ai, që Izraeli së shpejti do ta sulmonte Iranin, me ose pa Shtetet e Bashkuara, sipas dy personave të njohur me informimin, të cilët folën në kushte anonimiteti. Këshilltarët e Trumpit ishin përgatitur për këtë moment. Në fund të majit, ata kishin parë informacione që i shqetësonin se Izraeli do të vazhdonte me një sulm të madh ndaj Iranit.

Inteligjenca thotë se Trump ka një gamë opsionesh

Bazuar në atë informacion, zëvendëspresidenti JD Vance dhe Marco Rubio, në rolin e tij të përbashkët si sekretar shteti dhe këshilltar i sigurisë kombëtare, inkurajuan një përpjekje për t'i dhënë presidentit një sërë opsionesh në mënyrë që ai të mund të merrte vendime të shpejta nëse ishte e nevojshme në lidhje me fushëveprimin e përfshirjes amerikane.

Një ditë pas takimit në Camp David, më 9 qershor, Trump telefonoi Netanyahun. Udhëheqësi izraelit ishte i prerë: Misioni ishte i mundshëm. Netanyahu i shpalosi qëllimet e tij në një nivel të lartë, sipas tre personave që kanë dijeni për thirrjen. Ai e bëri të qartë se Izraeli kishte forca në terren brenda Iranit. Trump u impresionua nga zgjuarsia e planifikimit ushtarak izraelit. Ai nuk mori asnjë angazhim, por pasi përfundoi telefonatën, u tha këshilltarëve: "Mendoj se mund të na duhet ta ndihmojmë".

Megjithatë, presidenti ishte i ndarë në dy mendje se çfarë të bënte më pas. Ai kishte dashur ta menaxhonte Iranin sipas kushteve të tij, jo të Netanyahut, dhe kishte shprehur besim në aftësitë e tij për të arritur marrëveshje. Por ai kishte filluar të besonte se iranianët po e shtynin të vepronte kështu. Trump nuk ishte kurrë i mendimit se Amerika mund të jetonte me një Iran me një bombë bërthamore dhe ta përmbante atë. Ai ndante pikëpamjen e Netanyahut se Irani ishte një kërcënim ekzistencial për Izraelin. Izraeli kishte filluar përgatitjet në dhjetor për një sulm ndaj Iranit, pas shkatërrimit të Hezbollahut, një përfaqësues iranian, dhe rënies së regjimit të Asadit në Siri, duke hapur hapësirën ajrore për një fushatë bombardimi.

Netanyahu viziton Trumpin në shkurt

Netanyahu bëri vizitën e tij të parë në Shtëpinë e Bardhë gjatë mandatit të dytë të Trump më 4 shkurt. Netanyahu i bëri Trump një prezantim rreth Iranit në Zyrën Ovale, duke e shoqëruar atë përmes imazheve të vendeve të ndryshme bërthamore të vendit. Inteligjenca izraelite tregoi se Irani po bënte përpjekje më të ashpra dhe më të shpejta për të arritur në një armë bërthamore, dhe sa më të dobët bëheshin iranianët, aq më shumë i afroheshin bombës.

Izraelitët i dhanë një argument shtesë Trumpit: Nëse doni që diplomacia të ketë sukses, duhet të përgatiteni për një sulm, kështu që pas negociatave qëndron një forcë e vërtetë. Privatisht, ata u shqetësuan se mos Trump do ta merrte atë që ata e shihnin si një marrëveshje të pamjaftueshme me Iranin dhe se më pas do ta shpallte misionin të kryer.

Pas zgjedhjes së tij në nëntor, Trump kishte emëruar një mik të ngushtë, Steve Witkoff, si të dërguarin e tij në Lindjen e Mesme dhe i kishte dhënë atij detyrën e përpjekjes për të arritur një marrëveshje me Iranin. Trump e dinte se po futej në një territor të rrezikshëm politik. Çështja Izrael-Iran përçan koalicionin e Trump, duke vënë përballë një fraksion anti-ndërhyrës, të udhëhequr nga figura mediatike si prezantuesi me ndikim i podkasteve Tucker Carlson, kundër konservatorëve anti-iranianë si prezantuesi i radios Mark Levin.

Por brenda administratës, ndarjet ideologjike ishin shumë më pak të rëndësishme sesa ishin në mandatin e parë të Trump, kur zyrtarë si Sekretari i Mbrojtjes Jim Mattis dhe Sekretari i Shtetit Rex Tillerson e shihnin presidentin si të pamatur dhe që kishte nevojë të përmbahej nga impulset e tij.

Në prill, ekipi i Trump filloi një seri negociatash në Oman, me palën amerikane të bisedimeve të udhëhequra nga Witkoff, së bashku me Michael Anton, drejtor i planifikimit të politikave në Departamentin e Shtetit. Deri në fund të majit, ekipi i Trump u kishte dorëzuar iranianëve një propozim me shkrim. Ai bëri thirrje që Irani të ndalojë përfundimisht të gjithë pasurimin e uraniumit dhe propozoi krijimin e një konsorciumi rajonal për të prodhuar energji bërthamore që potencialisht do të përfshinte Iranin, Shtetet e Bashkuara dhe shtete të tjera të Gjirit.

Trump kërkon zgjidhje diplomatike

Edhe pse Trump kërkonte një zgjidhje diplomatike, ai dukej i bindur nga një gjë që izraelitët i kishin thënë: të kesh opsione të besueshme ushtarake do t'i jepte atij një dorë më të fortë në negociatat me Iranin. Deri në mesin e shkurtit, në koordinim me izraelitët, gjenerali Michael Erik Kurilla, kreu i Komandës Qendrore, kishte zhvilluar tre opsione kryesore. E para dhe më minimale ishte furnizimi me karburant dhe mbështetja e inteligjencës amerikane për një mision izraelit. E dyta ishin sulme të përbashkëta izraelite dhe amerikane. E treta ishte një mision i udhëhequr nga SHBA-të me Izraelin në një rol mbështetës. Do të kishte përfshirë bombardues amerikanë B-1 dhe B-2, avionë transportues dhe raketa lundrimi të lëshuara nga nëndetëset.

Por, ndërsa Witkoff ndoqi negociatat me Teheranin, izraelitët u humbi durimi. Netanyahu bëri një vizitë të shpejtë te Trump në Shtëpinë e Bardhë në prill. Ndër kërkesa të tjera, ai kërkoi bombën amerikane për shkatërrimin e bunkerëve për të shkatërruar centralin bërthamor nëntokësor në Fordo. Trump nuk u bind dhe, në ditët pas takimit, ekipi i tij bëri një presion të plotë për të ndaluar izraelitët të nisnin sulme parandaluese kundër Iranit.

Presidenti ishte i shqetësuar se Izraeli do të ndërhynte vetë ose do ta prishte diplomacinë e tij nëse Netanyahut nuk do t’i pëlqente drejtimi që po merrte marrëveshja e tij. Ekipi i Trumpit ishte gjithashtu i shqetësuar për atë që do të ndodhte nëse Izraeli do të niste sulme kundër Iranit, por nuk do të arrinte të shkatërronte të gjitha objektet e tij bërthamore. Ndërsa maji po i afrohej qershorit, Witkoff u tha kolegëve se Shtetet e Bashkuara dhe Irani ishin në prag të një marrëveshjeje. Por më 4 qershor, udhëheqësi suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, e hodhi poshtë propozimin e SHBA-së. Këshilltarët thanë se Trump po fillonte të ndihej sikur iranianët nuk e merrnin seriozisht një marrëveshje.

Publikisht, Trump ende po theksonte rëndësinë e dhënies së një shansi diplomacisë. Dhe ndërsa kjo nuk kishte për qëllim të mashtronte iranianët rreth menjëhershmërisë së një sulmi të mundshëm nga Izraeli, mundësia që kjo mund ta pengonte Iranin të kalonte në gatishmëri të lartë ishte një efekt anësor i mirëpritur, tha një zyrtar amerikan i përfshirë në diskutime. Por të mërkurën e kaluar, nuk kishte asnjë shenjë për ndonjë përparim të negociuar, dhe në atë pikë rrethi i ngushtë i Trumpit e dinte se sulmi do të fillonte të nesërmen.

Trump në Dhomën e Situatave në Shtëpinë e Bardhë ndërsa zhvillohen sulmet

Trump iu bashkua ekipit të tij të sigurisë kombëtare në Dhomën e Situatave të Shtëpisë së Bardhë të enjten në mbrëmje, ndërsa vala e parë e sulmeve po zhvillohej dhe ende i mbante opsionet e hapura. Më herët atë ditë, ai u tha këshilltarëve dhe aleatëve se ende donte të arrinte një marrëveshje me Iranin. Deklarata e parë zyrtare nga administrata pas sulmeve nuk erdhi nga Trump, por nga Rubio, i cili e distancoi SHBA-në nga fushata izraelite dhe nuk përmendi mbështetjen e një aleati, edhe pse komuniteti i inteligjencës amerikane tashmë po ofronte mbështetje.

Por, ndërsa nata kalonte dhe izraelitët kryen një seri sulmesh precize kundër udhëheqësve ushtarakë iranianë dhe vendeve strategjike, Trump filloi të ndryshonte mendje në lidhje me qëndrimin e tij publik. Kur u zgjua të premten në mëngjes, Fox News po transmetonte pamje të asaj që po e portretizonte si gjenialitetin ushtarak të Izraelit. Dhe Trump nuk mundi t’i rezistonte pretendimit për disa merita për veten e tij.

Në telefonatat me gazetarët, Trump filloi të linte të kuptohej se kishte luajtur një rol më të madh prapa skenave në luftë sesa e mendonin njerëzit. Privatisht, ai u tha disa personave të besuar se tani po anonte drejt një përshkallëzimi më serioz: duke u pajtuar me kërkesën e mëparshme të Izraelit që Shtetet e Bashkuara të dërgonin bomba të fuqishme shkatërruese bunkerësh për të shkatërruar objektin bërthamor të Iranit në Fordo./ Marrë nga New York Times

Foto

IZRAEL- Për të gjashtën ditë me radhë, Izraeli dhe Irani kanë vazhduar sulmet ndaj njëri-tjetrit, disa orë pasi presidenti amerikan, Donald Trump, i kërkoi Republikës Islamike “dorëzim pa kushte”. Aeroplanët ushtarakë izraelitë goditën kryeqytetin iranian pak para agimit të mërkurën, pasi ushtria lëshoi paralajmërime që civilët të largoheshin nga një qark i Teheranit.

Më pas, ushtria izraelite tha se ka goditur objekte për prodhimin e armëve dhe një qendër që përdoret për të prodhuar centrifuga në Teheran.

“Më shumë se 50 aeroplanë ushtarakë izraelitë kanë kryer një sërë sulmesh në zonën e Teheranit në orët e fundit. Si pjesë e përpjekjes më të gjerë për të ndërprerë programin e Teheranit për zhvillimin e armëve bërthamore, një ndërtesë për prodhimin e centrifugave në Teheran është shënjestruar”, u tha në deklaratë.

Centrifugat janë makina që përdoren për pasurimin e uraniumit, përkatësisht, ato shërbejnë për të ndarë izotopet e uraniumit, kryesisht për të rritur përqindjen e uraniumit-235, i cili, nëse arrin nivel të lartë të pastërtisë, mund të përdoret për armë bërthamore.

“Gjatë valës së sulmeve, disa ndërtesa për prodhimin e armëve janë goditur, përfshirë ndërtesa për prodhimin e lëndëve të para dhe komponentëve që përdoren për montimin e raketave tokë-tokë”, shtoi ushtria izraelite.

Ndërkaq, mëngjesin e 18 qershorit, Irani tha se ka sulmuar me raketa hipersonike Izraelin. Teherani u kërkoi banorëve të Tel Avivit që të përgatiten për një sulm, ndërsa Garda Revolucionare Islamike pretendoi se ka përdorur raketat hipersonike Fattah-1 për të sulmuar strehimore dhe një qendër tregtare.

“Vala e 11-të e operacionit tonë ‘Premtimi i Sinqertë 3’ duke përdorur raketa Fattah-1” u realizua, tha Garda Revolucionare përmes një njoftimi që u transmetua në televizionin shtetëror iranian.

Raketat hipersonike fluturojnë pesë herë më shpejt se shpejtësia e zërit dhe mund të manovrojnë gjatë fluturimit, duke i bërë më të vështira për t’u gjurmuar dhe për t’u rrëzuar.

Republika Islamike gjithashtu tha se ka lëshuar dronë drejt Izraelit. Sipas ushtrisë izraelite, dy prej dronëve janë rrëzuar mbi zonën e Detit të Vdekur. Fuqitë perëndimore po përpiqen që të shmangin që ky konflikt të shndërrohet në një luftë rajonale.

Të martën mbrëma, në biseda të ndara telefonike me homologun e tij iranian dhe me të dërguarin amerikan Steve Witkoff, ministri i Jashtëm i Egjiptit, Badr Abdelatty, ka bërë thirrje për zgjidhje diplomatike.

Presidenti amerikan, Donald Trump, një ditë më parë kërkoi nga Republika Islamike që të “dorëzohet pa kushte”. Ai gjithashtu tha se SHBA-ja me lehtësi mund të vrasë udhëheqësin suprem të Iranit.

“Ne e dimë saktësisht se ku po fshihet i ashtuquajturi ‘lider suprem’. Ai është një cak i lehtë, por është i sigurt aty ku është. Ne nuk do ta vrasim, të paktën tani për tani”, shkroi ai në platformën Truth Social.

Më pas, ai u takua me Këshillin Amerikan të Sigurisë Kombëtare për të diskutuar për konfliktin. Por, pas takimit nuk pati ndonjë deklaratë publike.Izraeli e nisi fushatën ajrore ndaj Iranit më 13 qershor, duke argumentuar se sulmet ndaj udhëheqësve ushtarakë, shkencëtarëve bërthamorë iranianë, qendrave për pasurim të uraniumit dhe programit të raketave balistike janë të domosdoshme për të parandaluar Iranin që të ketë armë bërthamore.

Irani pretendon se programi i tij bërthamor ka qëllime paqësore, duke thënë se nuk dëshiron të zhvillojë armë bërthamore. Si pasojë e sulmeve, në Iran janë vrarë të paktën 224 persona, ndërsa në Izrael është raportuar për 24 të vrarë./ REL

foto ilustruese

IRAN- Vitet e fundit, Irani është dalluar mbi të gjitha për një gjë: rrallë ka qenë vetëm në konflikte. Me para të bollshme, furnizime me armë dhe trajnim ushtarak, Teherani ka ndërtuar një rrjet aleatësh shiitë në rajon në dekadat e fundit, të cilët nuk kanë hezituar të ndërhyjnë për të ashtuquajturin Bosht të Rezistencës kundër Izraelit.

Ndikimi rajonal i Iranit buron nga të ashtuquajturit "përfaqësues", siç e shpjegoi komentatori politik libanez Ronnie Chatah në Al Jazeera: para së gjithash, milicia shiite Hezbollah në Liban, por edhe Huthit në Jemen, Hamasi në Gaza dhe milicitë shiite në Irak janë në anën e regjimit të Teheranit. Pa përmendur diktatorin Assad në Siri, pushteti i të cilit kohët e fundit qe i varur nga Irani, ndër të tjera.

Mbështetësit e Iranit dobësohen

Megjithatë, për disa muaj tani, radhët e mbështetësve të Iranit janë shkatërruar, kryesisht për shkak të Izraelit, "Lindjes së Mesme të Re" të shpallur nga Benjamin Netanyahu dhe ndryshimit të ekuilibrit të pushtetit në rajon: Hamasi është dobësuar nga lufta e Gazës, megjithëse nuk është mposhtur. Udhëheqës të rëndësishëm si Ismail Haniya dhe Yahya Sinwar janë vrarë. Huthit në Jemen janë nën zjarr si rezultat i sulmeve të tyre ndaj Izraelit, dhe aeroporti i Sana'as dhe infrastruktura të tjera të rëndësishme janë shkatërruar. Diktatori sirian Assad është rrëzuar nga islamistët, dhe instalimet ushtarake janë bombarduar nga Izraeli.Edhe Hezbollahu në Liban është goditur rëndë në luftën kundër Izraelit në fund të vitit të kaluar, sipas politologut Mustafa Kamel as-Sayyed të Universitetit të Kajros: "Hezbollahu është dobësuar jashtëzakonisht. Udhëheqësit e tij janë vrarë, milicisë iu desh të tërhiqet nga jugu dhe vazhdon të bombardohet nga Izraeli deri sot."

"Hezbollahu në krizë ekzistenciale"

Hezbollahu është padyshim në një situatë të ndryshme nga më parë, pohon gjithashtu Maha Yahya e Institutit Carnegie në Bejrut. "Hezbollahu duhet ta ripërcaktojë veten tani. Është në një krizë ekzistenciale."

Që nga sulmi terrorist i Hamasit më 7 tetor 2023 dhe fillimi i luftës në Rripin e Gazës, Hezbollahu kishte provokuar një luftë me Izraelin për të hapur një front të dytë. Pas muajsh përleshjesh, Izraeli kundërsulmoi me forcë duke filluar nga shtatori i vitit të kaluar, duke e shndërruar infrastrukturën e Hezbollahut në rrënoja dhe duke vrarë pothuajse të gjithë udhëheqjen, përfshirë udhëheqësin e saj të hershëm, Hassan Nasrallah. Që atëherë, Hezbollahu është riorganizuar. Në konfliktin aktual, milicia mbetet e heshtur. Një heshtje e thellë, siç e përshkruajnë vëzhguesit. A nuk është më Hezbollahu në gjendje ose i gatshëm të luftojë?

Mundësitë e Iranit në Liban janë të kufizuara, thotë komentatori politik libanez Chatah. "Aftësia e Hezbollahut për të reaguar nuk është më e njëjtë me atë para luftës." I njëjti front i fortë nuk ekziston më. "Dhe kjo do ta shtyjë Iranin drejt diplomacisë, sepse mundësitë e tij në rajon janë të kufizuara."

Huthi-t tregojnë gatishmëri për të luftuar

Megjithatë, Hezbollahu mbetet gati për të luftuar, thekson gazetari libanez Amin Qamouriyeh. Ai dyshon se kujdesi aktual i Libanit është një strategji: "Hezbollahu supozon se Irani mbetet mjaftueshëm i fortë për të mbrojtur veten. Ende nuk kemi arritur në pikën ku regjimi iranian do të shembet. Ndërkohë, Hezbollahu mbetet i kujdesshëm."

Ndërsa Hezbollahu heziton, Huthi-t në Jemen tregojnë qartë një gatishmëri për të luftuar. Një zëdhënës i Huthi-t deklaroi: "Forcat e armatosura të Jemenit përshëndesin Republikën Islamike të Iranit për rezistencën e saj të guximshme, të vendosur dhe besnike kundër agresionit brutal sionist."

Megjithatë, edhe në këtë rast, sulmet e solidaritetit me dronë dhe raketa ishin me rëndësi të vogël. Irani aktualisht nuk duket se ka ndonjë interes në aktivizimin e aleatëve të tij të mbetur në rajon. Përveç kësaj, të gjithë kanë interesat e tyre dhe janë shumë më tepër sesa thjesht ekzekutues të urdhrave, sipas politologut Mustafa Kamel as-Sayyed: "Dyshoj se bëhet fjalë vetëm për marrjen e urdhrave nga Teherani. Të gjitha këto grupe kanë një autonomi të caktuar dhe janë nën presion në vendet e tyre të origjinës."

Libani dhe Iraku duan të qëndrojnë të papërfshirë

Sipas disa raporteve, Libani dhe Iraku i kanë kërkuar Iranit t'i mbajë larg përshkallëzimit aktual me Izraelin. Nëse Irani e përshkallëzon konfliktin, mund të ndodhin sulme kundër bazave ushtarake amerikane në Shtetet e Gjirit ose në Irak. Irani ka ndërtuar struktura të mëdha.

Irani është vendi me ndikim më të madh në Irak dhe ushtron kontroll mbi disa milici shiite. Megjithatë, sulmet ndaj ushtarëve amerikanë do ta detyronin Presidentine SHBA-së Donald Trump të ndërmarrë veprime ushtarake, diçka që Irani duket se dëshiron ta shmangë.

"Deri tani, Irani ka përdorur vetëm raketat dhe nuk ka përdorur mjete të tjera presioni", thotë gazetari Amin Qamouriyeh. "As Ngushtica e Hormuzit nuk është mbyllur, furnizimet me naftë vazhdojnë dhe asnjë bazë ushtarake amerikane nuk është sulmuar. E gjithë kjo mund të ndodhë në një fazë të dytë, varësisht nga mënyra se si do të zhvillohen ngjarjet".

"Raketat nuk i zgjidhin problemet"

Vëzhguesit janë optimistë të kujdesshëm për mundësinë e një zgjidhjeje të negociuar midis Izraelit dhe Iranit në ditët në vijim. Vetë Presidenti i SHBA-së Donald Trump ka folur për një marrëveshje të mundshme. Megjithatë, shumë ekspertë pajtohen se forca ushtarake dhe shfaqjet e fuqisë nga Izraeli nuk do të sjellin paqe të qëndrueshme në rajon. Ose, siç e thotë komentatori libanez Chatah: "Raketat nuk i zgjidhin problemet"./DW

foto ilustruese

TEL AVIV- Izraeli e ka tronditur Iranin javën e kaluar në momentin që ka nisur një operacion ushtarak dhe të inteligjencës, të përgatitur ndër vite, që ka rezultuar me sulme precize kundrejt shënjestrave të nivelit të lartë. E udhëzuar nga spiunët dhe inteligjenca artificiale, ushtria izraelite ka nisur zjarr në terrin e natës përmes aeroplanëve luftarakë dhe dronëve të kontrabanduar, duke ia gjymtuar Iranit një pjesë të sistemeve raketore dhe atyre për mbrojtje ajrore.

Me një liri më të madhe për të fluturuar mbi Iran, Izraeli ka bombarduar më pas qendra bërthamore dhe ka vrarë gjeneralë të lartë ushtarakë dhe shkencëtarë iranianë. Derisa Irani është mobilizuar për t’u hakmarrë disa orë më vonë, kapaciteti i tij – veçse i dobësuar nga sulmet e mëparshme izraelite – është rrënuar edhe më tepër.

Situata është përshkruar kështu pas diskutimeve me 10 zyrtarët dhe ish-zyrtarë izraelitë të inteligjencës dhe sektorit ushtarak, disa prej të cilëve kanë folur për agjencinë e lajmeve Associated Press në kushtet anonime, në mënyrë që të mund të japin më shumë informacione për operacionet. Disa prej pretendimeve të tyre nuk kanë mundur të verifikohen. Mirëpo ish-udhëheqësja e kërkimeve në agjencinë izraelite të spiunimit, Mossad, Sima Shine ka konfirmuar skeletin e sulmit, duke thënë se ka pasur informacione të brendshme se si është planifikuar dhe ekzekutuar ai.

“Sulmi është kulminacion i shumë viteve të punës së Mossadit për të shënjestruar programin bërthamor të Iranit”, ka thënë Sima Shine, ish-drejtoreshë për kërkime në Mossad, dhe tani është analiste në Institutin për Studime të Sigurisë Kombëtare.

Doza e befasisë është shtuar për shkak të bindjeve të zyrtarëve iranianë se Izraeli nuk do të kryente ndonjë sulm, përderisa Irani ka qenë i angazhuar në bisedime me Shtetet e Bashkuara lidhur me programin e avancuar bërthamor Ndonëse ishte planifikuar një rund i gjashtë i takimeve mes dy vendeve të dielën në Oman, kryeministri izraelit, Benjamin Netanyahu, e ka aktivizuar operacionin “Luani në ngritje” të premten.

Presidenti amerikan, Donald Trump, ka qenë i njoftuar për nisje të sulmit. Netanyahu ka thënë ndër vite se neutralizimi i programit bërthamor të Iranit është jetik për sigurinë e Izraelit, prandaj Izraeli ka ndërmarrë veprime për të dobësuar kapacitetet e Iranit për pasurim të uraniumit në gradën ushtarake. Megjithatë, Netanyahu ka thënë se një sulm më agresiv ka qenë i domosdoshëm, pasi Irani ka vazhduar të pasurojë programin e vet, pavarësisht përpjekjeve diplomatike amerikane dhe paralajmërimeve prej vëzhguesve të Kombeve të Bashkuara.Lideri suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khameini, ka bërë thirrje të vazhdueshme për shkatërrim të Izraelit. Liderët politikë iranianë kanë thënë se programi i tyre bërthamor është për qëllime të mbrojtjes, ndonëse është shteti i vetëm pa bombë që pasuron uranium në nivele pothuajse të kategorisë ushtarake.

Kontrabandimi i dronëve në Iran

Mossadi dhe ushtria izraelite kanë punuar së bashku për të paktën tre vjet për të krijuar themelin e operacionit, sipas një ish-zyrtari të inteligjencës, i cili ka thënë se ka njohuri për sulmin. Sulmi është planifikuar edhe në bazë të informacioneve që ka mbledhur Izraeli gjatë valës së sulmeve ajrore në tetorin e vitit të kaluar, përgjatë së cilës “është vënë në pah dobësia e sistemeve iraniane për mbrojtje”, ka thënë Naysan Rafati, analist për Iranin në Grupin Ndërkombëtar të Krizave.

Për të shkatërruar edhe më tepër mbrojtje ajrore iraniane dhe sistemet raketore në nisje të sulmit të javës së kaluar, agjentët e Mossadit kanë kontrabanduar armë me precizitet të lartë brenda Iranit, të cilat kanë goditur shënjestrat prej afërsisë, sipas dy zyrtarëve të sigurisë, që kanë folur në kushte anonimiteti.

Në mesin e këtyre armëve ka pasur dronë të vegjël, të cilët agjentët i kanë futur në shtet me makina, sipas një ish-zyrtari të inteligjencës. Agjentët e Mossadit kanë stacionuar armë shumë afër qendrave për nisjen e raketave iraniane tokë-ajër, ka thënë Shine.Sipas saj, agjencia punon me një mori njerëzish, lokalë dhe izraelitë.

Përdorimi i inteligjencës njerëzore dhe asaj artificiale për t’i selektuar shënjestrat

Për të analizuar informacionin e mbledhur prej burimeve të ndryshme, Izraeli e ka përdorur inteligjencën artificiale, ka thënë një zyrtar i inteligjencës, i përfshirë në selektim të individëve dhe qendrave që janë shënjestruar. Ai ka thënë se inteligjenca artificiale është përdorur për t’iu ndihmuar izraelitëve që të shoshitnin thesarin e të dhënave që posedonin.

Puna ka nisur në tetorin e vitit të kaluar, sipas një zyrtari që ka folur në kushte anonime, pasi nuk ka qenë i autorizuar që të flasë për mediat; do të thotë një muaj përpara sesa Netanyahu ka deklaruar se ka urdhëruar planet për sulme. Një hulumtim i Associated Press më herët këtë vit ka shpërfaqur se ushtria izraelite përdor modele amerikane të inteligjencës artificiale në luftë, për t’i përgjuar komunikimet dhe për t’i mësuar lëvizjet e armiqve.

Këto modele janë përdorur në luftërat me Hamasin në Gazë dhe Hezbollahun në Liban. Si Hamasi, ashtu edhe Hezbollahu, janë organizata të shpallura terroriste nga Shtetet e Bashkuara dhe fuqi tjera. Zyrtari i inteligjencës që është përfshirë në identifikimin e shënjestrave të mundshme, ka thënë se fillimisht opsione kanë qenë figura të larta të udhëheqësisë, ushtrisë, pastaj ato civile si dhe infrastruktura. Shënjestrat janë përzgjedhur nëse është vërtetuar se përbëjnë kërcënim për Izraelin – shembull nëse janë të përfshirë thellë në Gardën Revolucionare Islamike – forcë paramilitare që kontrollon raketat balistike të Iranit.

Ky zyrtar ka thënë se e ka pasur detyrë që të krijojë një listë me gjeneralë iranianë, përfshirë hollësitë për ta, sikurse ku punojnë dhe si e kalojnë kohën e lirë. Në mesin e zyrtarëve të lartë ushtarakë të vrarë prej të premtes është edhe gjenerali Hossein Salami, udhëheqës i Gardës Revolucionare të Iranit dhe gjenerali Mohammed Bagheri, shef i stafit të forcave të armatosura të Iranit. Përveç inteligjencës artificiale, Mossadi është mbështetur edhe në spiunë për t’i identifikuar shkencëtarët kryesorë bërthamorë dhe pjesëtarët e Gardës Revolucionare të Iranit, sipas një zyrtari të sigurisë. Të paktën tetë anëtarë të Gardës, përfshirë kreun e programit bërthamor janë vrarë në një sulm izraelit në një bunker nëntokësor.

Shënjestrimi i pajisjeve iraniane

Një tjetër aspekt i sulmit ka qenë goditja e pajisjeve iraniane që përdoren për të transportuar dhe nisur raketat. Shine ka thënë se strategjia ka qenë e ngjashme me operacionet ukrainase më herët gjatë këtij muaji në Rusi. Në atë operacion, pothuajse një e treta e bombarduesve strategjikë të Moskës janë shkatërruar apo dëmtuar me dronë të prodhuar me pak para, të cilët kanë depërtuar në territorin rus, sipas zyrtarëve ukrainas.

Në një intervistë për televizionin shtetëror iranian, shefi i policisë shtetërore, gjenerali Ahmadreza Radan, ka thënë se “janë zbuluar shumë pajisje që bartnin dronë të vegjël dhe disa dronë taktikë”. Sipas tij, “një numër tradhtarësh janë duke tentuar të prekin sistemin ajror për mbrojtje duke fluturuar mini-dronë”.

Sa larg shkon e gjithë kjo?

Mossadi besohet të ketë kryer një mori sulmesh në fshehtësi në programin bërthamor iranian në vjetët e fundit, përfshirë sulmet kibernetike dhe vrasjet e shkencëtarëve bërthamorë iranianë. Megjithatë, rrallë e ka pranuar se ka qenë mbrapa atyre operacioneve. Në fillim të vitit 2000 e më pas, centrifugat iraniane të përdorura për pasurim të uraniumit janë shkatërruar nga i ashtuquajturi Stuxnet – virus kompjuterik – që besohet të jetë krijuar nga izraelitët dhe amerikanët.

Më 2018, Izraeli pati vjedhur arkivin e kërkimeve bërthamore të Iranit, që përfshinte dhjetëra mijëra dokumente, ka thënë Yossi Kuperwasser, gjeneral i pensionuar dhe ish-hulumtues i inteligjencës ushtarake që tani drejton Institutin e Jerusalemit për Strategji dhe Siguri.

Në korrik të vitit 2024, Izraeli e ka vrarë një lider të lartë të Hamasit, Ismail Haniyehun, me një bombë në dhomën e gjumit për mysafirë në shtëpinë e një zyrtari në Teheran. Sulmi i Izraelit javën e kaluar në zemër të programit bërthamor të Iranit dhe strukturave ushtarake nuk ka ardhur pa plan, ka thënë gjenerali i pensionuar izraelit, Amir Avivi, i cili udhëheq institutin Forumi i Izraelit për Mbrojtje dhe Siguri. Ai ka thënë se ky operacion ka qenë rezultat i “inteligjencës izraelite dhe punës që është bërë ndër vite në Iran, dhe krijimit të një prezence të madhe”./REL

IRAN- Izraeli dhe Irani vijojnë të shkëmbejnë sulme me raketa duke shënuar ditën e gjashtë të konfliktit. Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ajatollah Ali Khamenei, lëshoi ​​një paralajmërim në agim në mediat sociale, duke i thënë Izraelit: “Beteja filloi”.

Pak orë më parë, presidenti i SHBA-së Donald Trump e quajti udhëheqësin suprem një shënjestër të lehtë dhe tha se durimi i Amerikës po mbaron. Ai gjithashtu kërkoi dorëzimin pa kushte të Iranit.

Trump po bëhet gjithnjë e më i hapur ndaj përdorimit të aseteve ushtarake amerikane për të goditur objektet bërthamore iraniane dhe po heziton ndaj idesë së një zgjidhjeje diplomatike për t'i dhënë fund konfliktit në rritje të Izraelit me Iranin, thanë dy zyrtarë për CNN.

Zhvillimet më të fundit të konfliktit:

• Mbrojtja ajrore po spraps predhat mbi Teheran pasi Forcat Ajrore Izraelite thanë se po kryenin një seri sulmesh në kryeqytetin iranian dhe ushtria lëshoi ​​një paralajmërim evakuimi për një distrikt. Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, tha dje se Izraeli planifikonte të godiste objektiva kyçe në Teheran dhe forca ajrore e Izraelit tha se po synonte vendet e lëshimit të raketave balistike në Isfahan .

• Ushtria izraelite tha se kishte identifikuar një valë raketash që vinin nga Irani dhe shpërthime u dëgjuan mbi Tel Aviv. Të paktën 2,725 njerëz në Izrael janë evakuuar nga shtëpitë e tyre që nga fillimi i konfliktit.
Raketat Fattah të lëshuara: Irani lëshoi ​​raketa Fattah drejt Izraelit, raportoi agjencia gjysmëzyrtare e lajmeve Mehr. Vitin e kaluar, media iraniane raportoi se Teherani përdori një raketë të re , Fattah-1, në sulmet ndaj Izraelit. Teherani e përshkruan atë si një raketë "hipersonike". Por analistët theksojnë se pothuajse të gjitha raketat balistike arrijnë shpejtësi hipersonike gjatë fluturimeve të tyre.

• Komanda e Sigurisë Kibernetike e Iranit tha se Izraeli nisi "një luftë kibernetike të gjerë " kundër infrastrukturës dixhitale iraniane.

• Ambasadori izraelit në SHBA, Yechiel Leiter, i tha CNN-së se sistemet e mbrojtjes nga raketat të ofruara nga SHBA-të , përfshirë THAAD, kanë ndihmuar në shpëtimin e “qindra dhe ndoshta mijëra jetëve” në Izrael që nga përshkallëzimi i konfliktit.

• Trump u takua dje me ekipin e tij të sigurisë kombëtare në Dhomën e Situatave. Më shumë se 30 anije amerikane për furnizim me karburant janë dërguar në Lindjen e Mesme për t'i dhënë Trumpit mundësi ushtarake, thanë dy burime.

• Drejtoresha e Inteligjencës Kombëtare, Tulsi Gabbard, këmbënguli se ajo dhe Trump ishin “ në të njëjtën linjë mendimi mbi afatin kohor të armëve bërthamore të Iranit”. Ajo dëshmoi në mars se komuniteti i inteligjencës amerikane “vazhdon të vlerësojë se Irani nuk po ndërton një armë bërthamore”. Por Trump u tha dje gazetarëve se besonte që Irani ishte “shumë afër” për të pasur një armë të tillë.

• Në komentin e tij të parë publik mbi konfliktin që nga fillimi i tij, udhëheqësi kinez Xi Jinping tha se vendi i tij është "thellësisht i shqetësuar" nga përshkallëzimi i tensioneve në Lindjen e Mesme. Xi tha se Kina - një mbështetëse kryesore diplomatike dhe ekonomike e Iranit - kundërshton "çdo akt që cenon sovranitetin, sigurinë dhe integritetin territorial" të vendeve të tjera.

• Çmimet e naftës u rritën të martën në nivelet e tyre më të larta në gati pesë muaj. Rritja e kontratave me afat të naftës që filloi javën e kaluar po fillon gjithashtu të rrisë çmimet në pompë. Tregu i energjisë mbetet në gatishmëri të lartë për ndërprerje të mundshme të furnizimit të shkaktuara nga konflikti Izrael-Iran.

• Ambasada amerikane në Izrael njoftoi se do të jetë e mbyllur nga e mërkura deri të premten, duke shtuar se u ka udhëzuar punonjësve të saj dhe familjeve të tyre të strehohen në vend.

foto ilustruese

RUSI- Prej kohësh ka ekzistuar një tension i sikletshëm në zemër të marrëdhënies komplekse të Kremlinit me Lindjen e Mesme. Nga njëra anë, aleancat dhe ndikimi ekonomik rus atje kanë qenë tradicionalisht të forta. Nga ana tjetër, si një nga prodhuesit më të mëdhenj të naftës dhe gazit në botë, Rusia tenton të përfitojë kur gjërat në rajonin e pasur me energji shkojnë keq dhe tregjet tremben.

Kjo është pikërisht ajo që po ndodh tani, me Kremlinin që po shikon aleatin e tij iranian duke u dobësuar në mënyrë drastike nga sulmet ajrore izraelite, ndërsa korr përfitimet. Në pamje të parë, Rusia ka shumë për të humbur. Irani ka qenë një “partner strategjik” veçanërisht i dobishëm për Kremlinin, jo vetëm që ndan një përbuzje për vlerat dhe ndikimin perëndimor, por edhe duke furnizuar ushtrinë ruse me skuadrilje të mëdha dronësh ajrorë Shahed, duke mundësuar bombardimin e pamëshirshëm të Ukrainës.

Pjesa më e madhe e prodhimit të dronëve, duhet pranuar, është zhvendosur prej kohësh në Rusi. Por, me dronët e Ukrainës që tani godasin objektet ruse të prodhimit thellë pas vijave të frontit, ai furnizim dikur i besueshëm iranian mund të humbasë përfundimisht. Ekziston gjithashtu një ndjenjë e lehtë, por e dhimbshme poshtërimi për Kremlinin, që duhet të qëndrojë duarkryq dhe të shikojë një tjetër aleat kyç të Lindjes së Mesme nën bombardime të egra, i paaftë ose i pavullnetshëm për të ndërhyrë.

Moska ka lëshuar deklarata me fjalë të ashpra, sigurisht, duke dënuar si të paligjshme sulmet e Izraelit ndaj objekteve bërthamore të Iranit, duke shtuar se sulmet po krijonin kërcënime të papranueshme për sigurinë ndërkombëtare. Gjithashtu akuzoi vendet perëndimore për manipulimin e situatës për të larguar hesape politike. Por aleanca e supozuar e Rusisë me Iranin nuk u shtri kurrë në mbrojtjen e Republikës Islamike dhe nuk ka pasur asnjë ofertë nga Kremlini për ndonjë mbështetje ushtarake.

Është sigurisht e vërtetë se një rënie e regjimit iranian, i cili tani është një objektiv i dukshëm i Izraelit, do ta shtonte Iranin në listën gjithnjë e në rritje të Kremlinit të aleancave dhe shteteve kliente të humbura të Lindjes së Mesme, duke përfshirë Irakun, Libinë dhe, së fundmi, Sirinë.

Por ja ku është përsëri ai tension i çuditshëm: gjërat nuk janë aq keq për Moskën sa mund të duken. Në fakt, ky konflikt i fundit në Lindjen e Mesme po i pëlqen shumë Kremlinit. Përveç të ardhurave të papritura financiare, falë çmimit në rritje të naftës bruto, konflikti Iran-Izrael po hap gjithashtu mundësi diplomatike për Kremlinin, i cili është përballur me vite të tëra izolimi ndërkombëtar për shkak të luftës në Ukrainë.

Rusia nuk ka pushuar kurrë së shikuari veten si një lojtare e rëndësishme në diplomacinë ndërkombëtare, me një vend të merituar në tryezën e kryesimit përkrah SHBA-së dhe Kinës. Tani, Kremlini ka një çështje për të cilën mund të bashkëpunojë bashkërisht dhe në mënyrë produktive me Shtetet e Bashkuara, dhe ndoshta të shfaqet si një partner i domosdoshëm i SHBA-së kur bëhet fjalë për ribashkimin e rajonit.

Si i vetmi udhëheqës i madh politik me një linjë të drejtpërdrejtë me iranianët, izraelitët dhe Shtetet e Bashkuara, presidenti rus, Vladimir Putin, tashmë po e shfrytëzon me kujdes pozicionin e tij kyç, duke sinjalizuar gatishmërinë e tij për të vepruar si ndërmjetës, duke e paraqitur Rusinë si një ndërmjetës të rëndësishëm të fuqisë në Lindjen e Mesme. Në një telefonatë të kohëve të fundit në Shtëpinë e Bardhë, Putin i kujtoi Presidentit Donald Trump se si Rusia ka qenë një aleate e gjatë e SHBA-së kur bëhet fjalë për çështjen bërthamore iraniane - një aludim i fortë se ai është i hapur të jetë përsëri një i tillë.

Shtëpia e Bardhë, me sa duket, mund të jetë e hapur ndaj idesë: Pas telefonatës, Presidenti Trump shprehu gatishmërinë për ta konsideruar udhëheqësin rus si një ndërmjetës të mundshëm në konflikt. Që nga fillimi i mandatit të dytë të Presidentit Trump, Uashingtoni dhe Moska kanë qenë të dëshpëruar për të gjetur mënyra për të zgjeruar marrëdhënien e tyre përtej fokusit të ngushtë në luftën e Ukrainës. Fati i Iranit dhe ambiciet e tij bërthamore janë rishfaqur papritur - së bashku me Arktikun, bashkëpunimin ekonomik dhe eksplorimin e hapësirës - si një tjetër fushë me interes të mundshëm të përbashkët.

Për Kremlinin – dhe ndoshta edhe për Presidentin Trump – kjo është një ndihmë e madhe. Jo aq shumë për Ukrainën e rrethuar. Me një krizë në Lindjen e Mesme në përshkallëzim dhe me SHBA-në që duket se është në prag të rritjes së përfshirjes së saj të drejtpërdrejtë, vëmendja globale është zhvendosur papritur nga lufta e vazhdueshme në Ukrainë - ku sulmet intensifikuese me dronë dhe raketa ruse po lënë një kosto të tmerrshme - në shkatërrimin që po shkakton Izrael dhe Iran. Dhe, të paktën për një kohë, fokusi duket se është zhvendosur fort te roli i Kremlinit si një paqebërës i mundshëm në Lindjen e Mesme, dhe larg rolit të tij në luftë, ai po vazhdon të zhvillojë më afër vendit të tij./CNN

foto ilustruese

TEL AVIV- Izraeli nisi një valë sulmesh që përfshinin më shumë se 50 avionë në vendet iraniane të prodhimit të centrifugave dhe raketave gjatë natës, sipas ushtrisë të mërkurën në mëngjes.

“Më shumë se 50 avionë luftarakë të Forcave Ajrore, nën udhëzime të sakta të inteligjencës nga Dega e Inteligjencës, kanë përfunduar një seri sulmesh ndaj objektivave ushtarake në zonën e Teheranit në orët e fundit”, thanë Forcat e Mbrojtjes të Izraelit. Midis këtyre objektivave ishin vendet e përdorura për të prodhuar raketa tokë-sipërfaqe dhe tokë-ajër, tha ushtria.

Izraeli tha gjithashtu se kishte sulmuar një strukturë prodhimi centrifugash në Teheran me qëllim që të pengonte programin e zhvillimit të armëve bërthamore të Iranit.

“Regjimi iranian po pasuron uranium me qëllim zhvillimin e armëve bërthamore”, tha ajo.

Zyrtarët ushtarakë dhe të inteligjencës amerikane kanë thënë prej kohësh se SHBA-ja dhe Izraeli shpesh kanë mendime të ndryshme se si duhet interpretuar informacioni mbi programin bërthamor të Iranit.

Kohët e fundit në mars, Drejtoresha e Inteligjencës Kombëtare, Tulsi Gabbard, dëshmoi se komuniteti i inteligjencës amerikane kishte vlerësuar se Udhëheqësi Suprem i Iranit, Ali Khamenei, nuk kishte autorizuar rifillimin e programit të armëve bërthamore që ai e kishte pezulluar në vitin 2003.