"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS, por ti nuk je i ftuar! ...
Ish-ushtarak dhe njohës i armëve/ Kush është Violand Braçellari, 43-vjeçari që vrau një polic e...
Pas më shumë se tre orësh, mbyllet protesta para Kryeministrisë/ Qytetarët thirrje: Nesër sërish në...
Tragjedia me dy viktima në Shëngjin, policia jep detaje: Të gjithë shtetas nga Kosova, tre persona në spital 3 Qersho...
Sepse, vetëm disa muaj pasi mbijetuan një luftë ndëshkuese me armiqtë e tyre, ata tani po përballen me një thatësirë të përkeqësuar nga gënjeshtrat e tyre e cila mund të jetë më shkatërruese se çdo bombë izraelite apo amerikane. Nuk është e qartë nëse perandoria e tyre do të mbijetojë.
TEHEREN- "Zoti e ruajttë këtë vend nga armiku, nga thatësira, nga gënjeshtrat." Kështu u lut Dariusi i Madh, perandori i lashtë persian, në një apel drejtuar qiellit të gdhendur në varrin në Persepolis ku u varros më shumë se 2,500 vjet më parë. Teokratët islamikë që drejtojnë Iranin sot mund të mos mendojnë shumë për Zotin Zoroastrian të Dariusit, por ata kanë çdo arsye të shpresojnë që lutja e tij u dëgjua.
Sepse, vetëm disa muaj pasi mbijetuan një luftë ndëshkuese me armiqtë e tyre, ata tani po përballen me një thatësirë të përkeqësuar nga gënjeshtrat e tyre e cila mund të jetë më shkatërruese se çdo bombë izraelite apo amerikane. Nuk është e qartë nëse perandoria e tyre do të mbijetojë.
Në kohën e shkrimit të këtij artikulli, rezervuarët e Teheranit vlerësohet se mbajnë vetëm nëntë ditë të tjera ujë të pijshëm. Nëse nuk bie shi së shpejti, ka paralajmëruar presidenti Masoud Pezeshkian, kryeqyteti - shtëpia e 10 milionë njerëzve mund të duhet të evakuohet.
Kriza është kombëtare dhe e jashtëzakonshme. Në qytetin verilindor të Mashhadit, i dyti më i madh në Iran, rezervuarët kanë rënë në më pak se tre përqind të kapacitetit. Në total, tha ministria e energjisë të martën, 19 nga digat kryesore të vendit janë në prag të tharjes.
Arkeologët madje kanë paralajmëruar se akuiferi poshtë vetë Persepolisit, është tharë aq shumë saqë qyteti i lashtë - varri i Dariusit me gjithçka - së shpejti mund të shembet në tokë. Situata tani është “përtej” një krize, thotë Kaveh Madani, një ish-zëvendësdrejtor i departamentit të mjedisit të Iranit.
Si “llogaria rrjedhëse” e rezervuarëve malorë të mbushur me shi, ashtu edhe “llogaria e kursimeve” e ujërave nëntokësore, të cilat tradicionalisht e kanë ndihmuar vendin të kalojë vitet e thata, janë shteruar. Sanksione, protesta në rrugë dhe bomba izraelite: asgjë nuk duket se mund ta tronditë kontrollin e Republikës Islamike mbi pushtetin në Iran.
A mund ta rrëzojë natyra atë?
“Kriza serioze dhe e paimagjinueshme” me të cilën përballet Irani mund të fajësohet vetëm pjesërisht për rënien e reshjeve me 40% nga viti në vit, tha Pezeshkian në një konferencë për shtyp në gusht.
Zhvillimi i pamenduar ka tharë akuiferet dhe Teheranit i është lejuar të rritet aq shpejt dhe në mënyrë kaotike, sa peizazhi i tij thjesht nuk mund ta përballojë popullsinë moderne, argumentoi ai. Institucionet e kryeqytetit, tha ai, do të duhet të zhvendosen në një pjesë tjetër të vendit - ndoshta në jug. Popullsia e madhe civile ndoshta është evakuuar.
Dhe më e keqja nga të gjitha, ai ankohet se nuk ka pothuajse asgjë që mund të bëhet në lidhje me këtë. “Disa njerëz po dalin në televizion dhe po thonë [qeveria ka] aftësinë për të bërë diçka”, bërtiti Pezeshkian, dukshëm i zemëruar në një fjalim para Parlamentit të martën. “Nëse mendoni vërtet se keni aftësinë për ta rregulluar, unë do t’ua dorëzoj të gjithë autoritetin – ejani dhe rregullojeni.”
Disa e kanë akuzuar për përhapje paniku. Të tjerë theksojnë se evakuimi i një qyteti me 10 milionë banorë është ndoshta i pamundur. Por, thonë shkencëtarët iranianë, ai nuk gabon as për shkallën dhe as për shkaqet e sfidës.
“Tani, jemi në vitin e gjashtë të thatësirës. Edhe pse shpresoja që viti i gjashtë të mos ishte aq i thatë sa në pesë vitet e mëparshme, një thatësirë kaq e gjatë mund të paralizojë çdo qeveri kudo në botë”, thotë Madani. “Është një kërcënim serioz. Gjatë kësaj kohe, Irani ka pasur dy qeveri me politika të ndryshme. Ato vendosën të [ruajnë] ujë ose të lëshojnë ujë. Të gjitha këto vendime janë vendime të trashëguara me të cilat, tani, administrata e Pezeshkian duhet të merret. Kjo është arsyeja pse ka kaq shumë frustrim. Dhe për fat të keq, në këtë pikë, nuk ka mbetur zgjidhje tjetër përveç reagimit emergjent dhe lutjes që qytetarët të konsumojnë më pak ujë ose edhe të largohen nga qyteti për të ulur konsumin e tyre.”
Racionimi ka filluar tashmë. Disa universitete i kanë mbyllur tashmë dushet në konvikte. Autoritetet e ujit po flasin për uljen e presionit të ujit në zero brenda natës. Dhe pothuajse në mënyrë të pashmangshme, janë lagjet më të varfra ato që duket se po vuajnë më shumë nga privimet.
“Disa netë presioni është shumë i ulët dhe uji thjesht pikon nga rubinetat. Jemi të shqetësuar për këtë dhe nuk kemi asnjë ide se çfarë të bëjmë nëse Teheranit i mbaron uji”, thotë Siamak, një banor i Shushit, një lagje e varfër e qendrës së qytetit. “Ne nuk po e shpërdorojmë ujin, askush në rrugicën tonë nuk e bën. Ata duhet të rregullojnë ato rrjedhje në sistemin e shpërndarjes, të cilat do ta zgjidhnin problemin – ata vetë e shpërdorojnë ujin.” Familja e tij ka blerë tashmë kova për të ruajtur ujin nëse rubinetat thahen plotësisht.
Banorët në Tajrish dhe Niavaran lagje të pasura në veri të Teheranit thonë se rënia e presionit në rubinete deri më tani mezi është e dukshme. Një banor vendas e krahason mungesën me raportimet e viteve për tharjen e liqenit Urmia në verilindje të Iranit; një problem i largët që shihet vetëm në lajme.
Një pjesë e problemit është pikërisht ardhja e ndryshimeve klimatike të paralajmëruara prej kohësh. Historikisht, Teherani nuk ka përjetuar më shumë se dy vjet thatësire radhazi për periudhë thatësire, tha të shtunën për televizionin shtetëror Mohsen Ardakani, CEO i Kompanisë së Ujit dhe Kanalizimeve të Provincës së Teheranit. Kjo është thatësira e parë pesëvjeçare - kështu që nuk është çudi që digat e kryeqytetit janë në "minimumin historik".
Kjo katastrofë nuk duhej ta kishte zënë askënd në befasi.
Që nga viti 2007, lumi Zayandeh Rud, i cili dikur kalonte nëpër qytetin e Isfahanit gjatë gjithë vitit, është bërë një përrua sezonal. Ligatinat në Baluchestan në juglindje janë tharë tashmë. Në vitin 2021, mungesa e ujit shkaktoi protesta në Khuzestan, një provincë jugperëndimore në kufirin me Irakun.
Që nga fillimi i mijëvjeçarit, shumë shkencëtarë iranianë kanë dhënë alarmin për epokën e afërt të thatësirave të shkaktuara nga ndryshimet klimatike dhe përdorimin gjithnjë e në rritje të ujit nga Irani.
Vetë Madani shkroi punimin e tij të parë duke studiuar katastrofat e menaxhimit të ujit në Los Angeles dhe Las Vegas, dhe duke i bërë thirrje Iranit të mos binte në të njëjtat kurthe, në fillim të viteve 2000. Kur ai u bë një nga zyrtarët më të lartë mjedisorë të Iranit në vitin 2017, ai paralajmëroi se vendi ishte "i falimentuar me ujë" dhe duhej të vepronte për të ulur konsumin.
Nuk ishte një mesazh i mirëpritur. Ai u akuzua se ishte një person i infiltruar në MI6 (ose Mossad ) i dërguar për të bindur qeverinë të mbyllte sektorin bujqësor, duke provokuar kështu një krizë ekonomike në fshat, që do të krijonte kushte për shfrytëzim nga grupi terrorist Shteti Islamik (IS). Ai u detyrua të largohej nga politika dhe përfundimisht iu desh të largohej nga vendi.
“Lufta Izrael-Iran na tregon se inteligjenca iraniane është e infiltruar mirë [nga izraelitët]. Kështu që nuk e di nëse këto histori u ndërtuan nga ata që e duan Iranin apo nga armiqtë e Iranit”, thotë ai me një ngërdheshje ironike. “Por kjo ishte ajo që ata po pretendonin: se falimentimi i ujit ishte një mit. Irani kishte ujë. Ata mund ta menaxhonin atë. Ata kishin rezervuarë të mjaftueshëm.”
Tingëllon çmenduri. Por ishte një përgjigje shumë e ngjashme me atë të Republikës Islamike të Iranit ndaj një dileme shumë të zakonshme.
Fakti është se asnjë qeveri askund nuk dëshiron ta ndërpresë reformën e ujit, edhe kur shkencëtarë si Madani, argumentojnë se është po aq kritike sa kimioterapia për një pacient me kancer. Uji rrallë mendohet nga ekonomistët politikë, por ai mbështet bujqësinë, prodhimin e ushqimit, shëndetin, cilësinë e ajrit, prodhimin e energjisë - dhe, sigurisht, vendet e punës dhe cilësinë e jetës. Për Iranin, ulja e konsumit do të thoshte, mbi të gjitha, reformë bujqësore: kultivimin vetëm të kulturave prioritare me më pak fermerë, në më pak tokë, me më pak ujë.
Edhe pse mjaft e vështirë në kohët më të mira, nën “ekonominë e rezistencës” të Udhëheqësit Suprem Ajatollah Ali Khamenei (një model i vetëmjaftueshmërisë që synon t’i bëjë ballë sanksioneve ndërkombëtare), është pothuajse e pamundur.
Dhe ndoshta shërbimet e inteligjencës së Iranit nuk gabohen kur dyshojnë se armiqtë e tyre e kanë vënë re këtë dobësi. Këtë verë, Benjamin Netanyahu të paktën dy herë përdori ujin për propagandë, duke u premtuar iranianëve teknologji izraelite të riciklimit të ujit "në momentin që vendi juaj do të jetë i lirë" - një shenjë e qartë për ndryshimin e regjimit.
Dhe gjatë luftës 12-ditore në qershor, një sulm ajror izraelit në lagjen veriore të Teheranit, Tajrish, dëmtoi një tubacion të madh uji, duke rezultuar në përmbytje dhe një ndërprerje të furnizimit me ujë për shtëpitë dhe bizneset atje. Nuk është e qartë nëse dëmtimi i tubacionit ishte një efekt i qëllimshëm apo "kolateral" i sulmit. Sidoqoftë, thotë Madani, kjo ishte një shkelje e ligjit ndërkombëtar.
Injorimi i problemit padyshim që nuk është më një mundësi. As gënjeshtra ndaj publikut nuk është, gjë që shpjegon pse qeveria e Pezeshkian nuk po bën asnjë përpjekje për ta anashkaluar krizën. Ai duhet të shpresojë që publiku do ta vlerësojë sinqeritetin e tij. "Nuk ka mbetur më ujë pas digave dhe puset tona po thahen. Në vend që të fajësojmë njëri-tjetrin, unë dhe ti duhet të mendojmë për këtë - unë as nuk dërgoj shi, as nuk e zotëroj pusin. Është e mira e të gjithëve dhe shiun që dërgon Zoti duhet ta përdorim siç duhet - kaq është", iu lut ai deputetëve të martën.
Por mund të jetë tepër vonë. Të dielën në mbrëmje, studentët në Universitetin Al-Zahra në Teheran mbajtën një protestë pasi universiteti vendosi kufizime në përdorimin e ujit. Pyetje po bëhen gjithashtu në televizion, në parlament dhe në gazeta.
“Qeveria, në vend që të ofrojë zgjidhje strukturore, në fakt e ka zhvendosur menaxhimin e krizave mbi supet e popullit”, shkroi në një editorial të martën e përditshmja e Teheranit, Jahan-e-Sanat . “Çështja është keqmenaxhimi i burimeve – menaxhimi që i mbylli sytë ndaj shkencës për vite me radhë dhe nuk i dëgjoi paralajmërimet. Sot, rezultati i këtyre politikave është para nesh: një qytet që duhet të lutet për shi që të vazhdojë të jetojë.”
Madani është i kujdesshëm në nxjerrjen e përfundimeve gjeopolitike - i kujdesshëm në atribuimin, siç kanë bërë disa, të krijimit të ISIS-it ose luftës civile siriane posaçërisht thatësirës. "Rënia e regjimeve politike nuk është kështu", thotë ai. Jo aq e thjeshtë.
Por kjo nuk do të thotë që, me shi apo diell, qielli nuk do të luajë tani një rol të madh në diktimin e fatit të regjimit iranian. “Ajo që natyra po i bën Iranit tani është diçka që Presidenti Trump dhe Kryeministri Netanyahu nuk mund ta kishin dëshiruar”, thotë ai. “Ajo që po ndodh është shumë më keq se ato bomba që u hodhën mbi Iranin.”/The Telegraph
Donald Trump SHBA- Zyrtarë të lartë të administratës Trump po planifikonin një takim të rëndësishëm n&eum...
Foto ilustruese SHBA- Paraliza fiskale e SHBA-së, pas më shumë se 40 ditësh mbylljeje, duket se po i vjen fundi me miratimin ...
Foto ilustruese SHBA- Tuberkulozi mbetet shkaku kryesor i vdekjes nga një sëmundje infektive në botë, me rreth 1.23 milion njerëz ...
Marine Le Pen FRANCË- Marine Le Pen ka deklaruar se nuk do të kandidojë për presidente të Francës në...
foto ilustruese RUSI- Rusia tha të mërkurën se forcat e saj po vazhdojnë të bëjnë përparime rreth Pokrovskut, n&eu...
Jack Schlossberg SHBA- Një tjetër anëtar i familjes Kennedy ka njoftuar qëllimin e tij për të kandiduar për në...
Foto ilustruese GREQI- Trazirat shpërthyen në qendrën e migrantëve në Kleidi Sintiki në Serres kur 235 migrant...
dronet SPANJË- Autoritetet spanjolle kanë çmontuar një grup kriminal që trafikonte kokainë. Grupi përdorte dronë ...
Foto ilustruese SHBA- Në një atmosferë të relaksuar dhe miqësore që vetëm një Trump mund ta krijonte, presidenti am...
Ekrem İmamoğlu TURQI- Ekrem İmamoğlu bëri deklaratën e tij të parë në lidhje me padinë e gjerë t&eum...
