Berisha: Dosjen e Lindave të AKSHI-t e ka mbyllur përfundimisht Rama, Gys Agasi ka bërë masakër në kadastër ...
GJKKO rrëzon Metën! Kërkesa për transmetim ‘live’ të seancës dhe dalja nga kafazi i xhamit, nuk pranoh...
Protesta vijon, qytetarët shpalosin flamurin masiv kuq e zi në bulevard: Rama ik 4 Qershor, 21:28 Betejë pa li...
"Rama do organizojnë antimiting në Vlorë", Balla i përgjigjet Berishës: Kemi festën e PS, por ti nuk je i ftuar! ...
Kritikët e majtë kanë sulmuar shpesh kulturën e konsumit në SHBA. Në fillim të viteve 2000, përpara krizës financiare globale, disa ekonomistë i shihnin amerikanët si të varur nga normat e ulëta të interesit afatgjatë.
SHBA- Trump mendon se amerikanët konsumojnë shumë. Ai ka të drejtë. Megjithatë, zgjidhja nuk do t’i pëlqejë, shkruan The Economist. Ribalancimi i ekonomisë globale është bërë kauza kryesore e Donald Trump. Sipas presidentit, Kina duhet të prodhojë më pak dhe të konsumojë më shumë, ndërsa Amerika duhet të prodhojë më shumë duke u riindustrializuar.
Por në këtë ekuacion ka edhe një hallkë tjetër logjike: edhe Amerika duhet të konsumojë më pak. Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, ka bërë thirrje për “më pak konsum”; ndërsa vetë Trump ka deklaruar haptazi se lufta e tij tregtare mund të bëjë që fëmijët të kenë “dy kukulla e jo tridhjetë”.
Ndërkohë, zëvendëspresidenti J.D. Vance shprehet: “Një milion imitime të lira të një pajisjeje elektroshtëpiake nuk vlejnë sa një vend pune në prodhim brenda Amerikës”.
Ideja se Amerika konsumon më shumë sesa duhet, përflitet prej dekadash. Kritikët e majtë kanë sulmuar shpesh kulturën e konsumit në SHBA. Në fillim të viteve 2000, përpara krizës financiare globale, disa ekonomistë i shihnin amerikanët si të varur nga normat e ulëta të interesit afatgjatë.
Në vitin 2010, republikani Glenn Hubbard u bashkua me një demokrat pak të njohur në atë kohë, Peter Navarro, për të argumentuar se “rritja e normës së kursimit në SHBA duhet të bëhet pjesë e politikës tregtare kombëtare”.
Më vonë, Navarro do të kalonte në kampin republikan; sot ai është një nga këshilltarët më të afërt tregtarë të Trump.
Për të kuptuar se si mbikonsumi lidhet me tregtinë, mjafton të shqyrtojmë çfarë ndodh kur një vend konsumon përtej mundësive të veta: ai detyrohet të huazojë nga jashtë. Këto flukse financiare janë ana tjetër e medaljes së deficitit tregtar, një fenomen që Trump e urren.
Është njësoj si të vijnë kontejnerë të mbushur me mallra në portet amerikane, të shkarkohen dhe të kthehen të ngarkuar me bono thesari apo aksione në kompani të indeksit S&P 500.
Trump dëshiron që deficiti tregtar të zhduket, çka do të thotë se edhe flukset financiare nga jashtë duhet të zvogëlohen. Por ai po ashtu kërkon një bum investimesh në ekonomi.
E vetmja mënyrë për ta vërtetuar këtë ekuacion është që Amerika të rrisë kapitalin e vet nëpërmjet kursimeve më të mëdha. Me fjalë të tjera: të konsumojë më pak. Të kërkosh një ribalancim të tillë nuk është ide e çmendur. Aktualisht, kursimet e brendshme bruto në SHBA janë rreth 17% e Produktit të Brendshëm Bruto (PBB), ndërkohë që mesatarja në vendet e pasura është rreth 23%.
Nga ana tjetër, investimet në SHBA arrijnë në rreth 22% të PBB-së, që është afërsisht në përputhje me nivelin global të vendeve të zhvilluara. Diferenca mes kursimeve dhe investimeve është kapitali që vendi importon.
Kjo shifër arriti në 1.3 trilionë dollarë vitin e kaluar. Ndërkohë, konsumi në SHBA përbën 81% të PBB-së (duke përfshirë edhe shpenzimet e qeverisë), që është niveli më i lartë ndër vendet e G7-ës, pas Britanisë.
Te pesë ekonomitë e tjera të mëdha, pesha e konsumit është mesatarisht pesë pikë përqindjeje më e ulët. Varësia nga hyrjet neto të kapitalit ka sjellë pasoja: SHBA ka akumuluar detyrime të mëdha financiare ndaj botës. Diferenca mes aseteve, që amerikanët zotërojnë jashtë vendit dhe atyre që të huajt zotërojnë në SHBA, është aktualisht -90% e PBB-së.
Kjo diferencë quhet “pozicion neto ndërkombëtar i investimeve” (NIIP) dhe do të ishte alarmant për çdo vend tjetër në botë.
Për vite me radhë, Amerika ngushëllohej nga fakti se bilanci i saj i të ardhurave ishte i shëndetshëm. Edhe kur NIIP përkeqësohej, vendi fitonte më shumë nga asetet jashtë sesa u paguante investitorëve të huaj.
Të huajt zotërojnë kryesisht borxhe me kthime të ulëta (si obligacionet e thesarit), ndërsa amerikanët mbajnë më shumë aksione dhe investime direkte, që sjellin fitime më të larta. Këto fitime kanë qenë pjesë e “privilegjit të tepruar” që i jep emetimi i monedhës rezervë botërore, Dollarit.
Por me rënien e vazhdueshme të NIIP në territor negativ, edhe ky ngushëllim po venitet. Në tremujorin e tretë të vitit 2024, për herë të parë në këtë shekull, SHBA pagoi më shumë interes për asetet që zotërojnë të huajt sesa fitoi nga investimet jashtë vendit, pjesërisht për shkak të normave më të larta të interesit.
Këtu qëndron një grimcë e së vërtetës në pretendimin e Trump, se deficitet tregtare transferojnë pasuri jashtë vendit (edhe pse ai e aplikon këtë logjikë, në mënyrë të pasaktë, për çdo vend me të cilin SHBA ka shkëmbime).
Sipas teorisë klasike ekonomike, deficitet e vazhdueshme të llogarisë korente i bëjnë vendet më pak të pasura, ashtu si një familje që shpenzon më shumë sesa fqinji i saj dhe bëhet më e varfër.
Në realitetin e ashpër të ekonomisë globale, deficitet e tepërta mund të sjellin kriza të menjëhershme valutore, nëse investitorët e huaj humbin besimin në aftësinë e një vendi për të shlyer borxhet.
Nëse uria e Amerikës për konsum nuk mund të vazhdojë përgjithmonë, sa mund të zgjasë ajo? Ka pasur dy valë alarmi mbi llogarinë korente të SHBA në të shkuarën. Në vitet ‘80, teksa NIIP filloi të zhytej në territor negativ, ekonomistët nisën të pyesin se sa kohë mund të vazhdonte kjo.
Rezultoi se vazhdoi për një kohë të gjatë. Pastaj, në fillim të viteve 2000, kur deficiti i llogarisë korente u rrit ndjeshëm, Ben Bernanke, më vonë kryetar i FED-it, fajësoi “tepricën” e kursimeve jashtë vendit që po derdheshin në Amerikë. Shumë ekonomistë e fajësuan atë tepricë për konsumin e tepërt dhe flluskën e banesave.
Por kriza e hipotekave nuk ishte krizë e llogarisë korente, në fakt, Dollari u forcua.
Amerika gjithashtu përfiton nga disa mekanizma mbrojtës natyralë. Duke qenë se merr borxh në monedhën e saj, kur Dollari bie, siç ka ndodhur këtë vit, pozicioni neto përmirësohet. E njëjta gjë ndodh edhe kur bien bursat.
Në mënyrë ironike, një nga arsyet pse NIIP ka pasur rezultate kaq negative vitet e fundit, është performanca spektakolare e bursës amerikane, që ka rritur vlerën e aseteve të huaja në SHBA.
Për më tepër, nëse investimet e huaja nxisin rritjen ekonomike, përfitojnë të gjithë, edhe kur të huajt marrin një pjesë të fitimeve.
Megjithatë, ka arsye për të besuar se gjërat mund të jenë ndryshe këtë herë dhe se këta mekanizma mbrojtës nuk do të mjaftojnë për të shmangur problemet.
Nëse merren parasysh këndvështrimet e ekonomistëve jashtë rrethit të Trump, Maurice Obstfeld, ish-drejtues ekonomik i FMN-së, e krahason bilancin tregtar të një vendi me bilancin buxhetor primar të qeverisë: duhet të ekzistojë të paktën pritshmëria se do të shkojë drejt suficitit për të ruajtur besimin në aftësinë e vendit për të shlyer borxhet.
Peter Hooper i Deutsche Bank, i cili ka studiuar çështjet e llogarisë korente që nga vitet ’80, e përshkruan deficitin e SHBA si një sëmundje kronike, “si termitet në një strukturë druri”. Joseph Gagnon nga Instituti Peterson thotë se asnjë ekonomi e zhvilluar nuk ka mbajtur ndonjëherë një pozitë neto kaq negative sa ajo e Amerikës.
“Kjo po fillon të jetë shqetësuese”, – thotë ai.
Kriza që po zien nën sipërfaqe
Si do të dukej një krizë e llogarisë korente? 62 trilionë dollarët e kapitalit amerikan të zotëruar nga të huajt janë të shpërndarë në dhjetëra miliona bilance të firmave dhe individëve.
Një e treta e tyre janë instrumente borxhi, që nuk mund të zhvlerësohen aq lehtë sa aksionet apo pasuritë e paluajtshme; dy të pestat e atij borxhi janë të emetuara nga qeveria. Për më tepër, duke qenë se shumica e borxhit amerikan është në dollarë, SHBA gjithmonë mund ta shlyejë atë, të paktën në terma nominalë.
Por një humbje besimi në aftësinë e Amerikës për të ofruar kthime reale të mjaftueshme për investitorët e huaj mund të shkaktojë një zhvlerësim të madh të çmimeve të aseteve, të cilat tashmë janë në nivele të fryra.
Obligacionet, pronat, aksionet dhe vetë Dollari do të binin nën një presion të madh shitjeje. Një Dollar shumë më i dobët dhe çmime më të ulëta për obligacionet dhe aksionet amerikane, do ta detyronin ekonominë amerikane të ndryshonte bilancin e saj, duke ulur përmasat e detyrimeve të jashtme në raport me asetet.
Shtrëngimi i kushteve financiare do të frenonte konsumin, duke e rikthyer llogarinë korente në ekuilibër, sado i pakëndshëm të ishte një rregullim i tillë i menjëhershëm.
Pyetja për Amerikën dhe për ekonominë globale në tërësi është nëse ky rregullim mund të arrihet pa paguar një çmim të lartë. Zgjidhja e Trump është të mbyllë derën. Tarifat kufizuese dekurajojnë konsumin nëpërmjet rritjes së çmimeve dhe uljes së standardit të jetesës.
Barrierat për lëvizjen e kapitalit — shenjat e para të të cilave gjenden në projektligjin e taksave të Trump — rrisin normat e interesit në vend dhe nxisin kursimin e brendshëm.
Por kjo zgjidhje është po aq e keqe sa edhe vetë problemi: I varfëron amerikanët dhe, duke rrezikuar kthimet e investitorëve të huaj, mund të shkaktojë pikërisht kolapsin që ribalancimi duhet të shmangë.
Sipas Gagnon, shitja e fortë por e shkurtër në tregjet financiare në prill, pas njoftimit të tarifave “reciproke” të Trump, ofroi një vështrim të hershëm të dinamikës së një krize të mundshme.
Një rregullim më i matur, që nuk përpiqet ta shndërrojë SHBA-në në një vend kreditor brenda natës, është i mundur. Nëse besimi në SHBA ruhet, “privilegji i tepruar” i saj do të thotë se mund të shlyejë borxhet me suficite tregtare më të vogla se vendet e tjera, thotë Menzie Chinn nga Universiteti Wisconsin-Madison. Nëse SHBA nuk e dëmton reputacionin e aseteve të veta, mund t’i bëjë ballë një tranzicioni të ngadaltë drejt suficitit tregtar.
Për të arritur një tranzicion të tillë gradual, Amerika duhet të ndalojë së fajësuari të huajt. Navarro beson se vendet e tjera kanë kontribuar në deficitin tregtar të SHBA-së, duke mbajtur monedhat e tyre të dobëta në mënyrë artificiale, duke mbështetur eksportuesit e tyre dhe duke bllokuar hyrjen e mallrave amerikane në tregjet vendase.
Këshilltari tjetër, Stephen Miran, thekson se SHBA është një magnet për flukset financiare nga jashtë, çka e rrit vlerën e dollarit dhe dëmton eksportet.
Është bërë gjithnjë e më e përhapur ideja se disbalancat globale — veçanërisht kursimet e tepërta të Kinës — kanë shtyrë Amerikën drejt mbikonsumit. Një mënyrë si ndodh kjo është nëpërmjet uljes artificiale të normave globale të interesit.
Por në SHBA, një vend që përfaqëson mbi një të katërtën e PBB-së globale, forcat e brendshme kanë pothuajse gjithmonë më shumë peshë sesa ndikimet e jashtme. Askush nuk e detyron vendin të konsumojë tej mase. E megjithëse është e vështirë dhe e padëshirueshme të ndryshohen zakonet e konsumit dhe kursimit të miliona familjeve amerikane, ekziston një levë e qartë: ulja e deficitit të madh buxhetor të qeverisë federale.
Është ky deficit, rreth 7% e PBB-së në vitin e fundit, që nxit mbikonsumin amerikan. Kur qeveria shpenzon, ajo konsumon në të njëjtën kohë; kur nuk mbledh mjaftueshëm taksa, i nxit familjet të shpenzojnë pa menduar.
Borxhi i qeverisë thith kursimet, që përndryshe mund të përdoren për investime, duke e ushqyer deficitin e llogarisë korente. Në fakt, sektori privat në SHBA vitin e kaluar kurseu mjaftueshëm për të mbuluar të gjitha investimet dhe më shumë. Problemi ishte qeveria.
Dobësitë e jashtme të Amerikës janë të lidhura ngushtë me brishtësinë e saj fiskale. Ulja e borxhit qeveritar do të zgjidhte dy probleme njëherësh.
Sipas Menzie Chinn, një ulje me një pikë përqindjeje në deficitin buxhetor do të çonte në një ulje me rreth gjysmë pikë përqindjeje të deficitit të llogarisë korente. Maurice Obstfeld mbështet alternativën ndaj një ribalancimi fiskal:
“Nëse qeveria vazhdon të marrë borxh siç po bën tani, është shumë e pamundur që të mund të arrijmë suficit tregtar”.
Disa rrugë të mundshme drejt deficiteve më të vogla buxhetore do të kishin edhe efektin pozitiv të nxitjes së kursimit nga konsumatorët. Për shembull, nëse qeveria do të reformonte skemat e sigurimeve shëndetësore dhe pensioneve, për t’i bërë më pak bujare teksa popullsia plaket, familjet do të kishin më shumë motivim për të kursyer vetë.
Gjithashtu, mund të zbatohej një taksë konsumi e ndërtuar mirë në nivel kombëtar (mungesa e plotë e një takse të tillë e bën SHBA-në një rast të pazakontë në krahasim me vendet e tjera). Fatkeqësisht, realiteti politik është se asnjë konsolidim fiskal nuk duket në horizont.
Projektligji i taksave i Trump, i cili po kalon në Kongres, pritet t’i zgjasë edhe më shumë deficitet e mëdha.
Në këtë aspekt, Trump nuk përbën përjashtim: administratat e njëpasnjëshme kanë mbikëqyrur zgjerimin e deficiteve buxhetore, duke rrezikuar shëndetin fiskal të vendit dhe duke grumbulluar detyrime të jashtme, që mund të thellojnë trazirat financiare.
Ajo që e veçon administratën Trump, megjithatë, është këmbëngulja se po ribalancon ekonominë botërore. Qëndrimi fiskal i shkon më shumë përshtat një ekonomie në krizë, që po përpiqet të tërheqë importe në mënyrë urgjente, sesa një vendi që kërkon të largohet nga mbikonsumi.
Të urresh deficitet tregtare dhe në të njëjtën kohë të përqafosh borxhin publik, është plotësisht kontradiktore, por krejtësisht normale për ekonominë Trump-iste./ Monitor
Foto KINË- Ministria e Financave e Kinës njoftoi të dielën se do t’i kufizojë blerjet qeveritare të pajisjeve mjekë...
Foto SHBA- Qindra shpëtimtarë janë angazhuar për t’i kërkuar njerëzit e zhdukur në pjesën qendrore të Te...
Khamenei IRAN- Lideri suprem i Iranit, ajatollah Ali Khamenei, është shfaqur për herë të parë në publik që nga fill...
Foto SHBA- Eksportet në SHBA janë shumë të rëndësishme për ekonominë vietnameze. Kjo është ndoshta arsyej...
Foto IZRAEL- Orë përpara se negociatorët izraelitë të mbërrijnë në Katar për bisedime indirekte që synojn...
Foto UKRAINË- Startup-et në Shtetet Baltike po përshtatin produktet për konsum të popullatës, – nga skuterët te dr...
Foto SHBA- Numri i të vdekurve nga përmbytjet në Teksas është rritur në 50. Numrin e viktimave e njoftuan autoritetet t&...
Karnei BJELLORUSI- Gazetari Ihar Karnei ishte me humor të mirë atë mëngjes të së hënës, dy vjet më parë, ...
Foto ANGLI- Shumica e njerëzve mendojnë se një dush i ftohtë do t'i ndihmojë të përballojnë valët gjithnj...
Kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, duke përmendur rënien e lindjeve në vend, ka deklaruar se qeveria e tij po m...
