Insights

E vërteta e shqiptarisë së Antonio Gramsci-t

Edhe pse, duket i bindur mbi rrënjosjen e vet – siç edhe të të parëve – në arealin kulturor italian (e posaçërisht në atë sard, i cili, si ishullor që është, bart tipare fort të dallueshme nga ato të arealit kontinental italian). Megjithatë, siç e thotë dhe vetë, nuk e shqetëson shumë atashimi me këtë apo atë kombësi. (Kush e ka lexuar, qoftë dhe në mënyrë të përciptë, Gramsci-n si autor, e di fare mirë konsideratën e tij për nacionalizmat e gjakut.) Edhe pse, duket i bindur mbi rrënjosjen e vet – siç edhe të të parëve – në arealin kulturor italian (e posaçërisht në atë sard, i cili, si ishullor që është, bart tipare fort të dallueshme nga ato të arealit kontinental italian). Megjithatë, siç e thotë dhe vetë, nuk e shqetëson shumë atashimi me këtë apo atë kombësi. (Kush e ka lexuar, qoftë dhe në mënyrë të përciptë, Gramsci-n si autor, e di fare mirë konsideratën e tij për nacionalizmat e gjakut.)

21 Shkurt 2023, 10:24 Nga Edon Qesari
E vërteta e shqiptarisë së Antonio Gramsci-t
Antonio Gramsci

E vetmja dëshmi, e dokumentuar qartas, për “shqiptarinë” e Antonio Gramsci-t vjen nga një pohim i vetë atij, kur, në një letër që i dërgon kunatës së vet, Tania Schucht, më 12 tetor 1931, shkruan:

“… Unë vetë nuk i përkas asnjë lloj race (lexo: identiteti etnik); im atë është me prejardhje shqiptare, familja e tij u arratis nga Epiri gjatë luftës së vitit 1821, por shpejt u italianizua. Megjithatë, i përkas kulturës italiane, në thelb kjo është bota ime; (…) Të qenit unë shqiptar për nga prejardhja nuk është llogaritur, pasi edhe [Francesco] Crispi ishte shqiptar, i arsimuar në një shkollë shqiptare."

Kaq. Nuk kemi asnjë të dhënë më tepër; së paku nëse mbështetemi në ato që vetë Gramsci dinte dhe na ka lënë të shkruar. E siç mund të duket, as ai vetë nuk ka qenë shumë i qartë në lidhje me prejardhjen, e aq më pak për saktësinë gjeografike të saj. Përmendja e Epirit e thellon paqartësinë, sepse, në toponiminë e përdorur asokohe në Perëndim – e akoma më shumë në shekujt pararendës – “Epiri” shpesh vlente si emërues përbashkues i të gjitha trevave osmane ku flitej shqip. Gramsci, me pak fjalë, ka një ide të vagullt, të papërcaktuar mirë nga ana dokumentare, mbi prejardhjen e të parëve të vet.

Edhe pse, duket i bindur mbi rrënjosjen e vet – siç edhe të të parëve – në arealin kulturor italian (e posaçërisht në atë sard, i cili, si ishullor që është, bart tipare fort të dallueshme nga ato të arealit kontinental italian). Megjithatë, siç e thotë dhe vetë, nuk e shqetëson shumë atashimi me këtë apo atë kombësi. (Kush e ka lexuar, qoftë dhe në mënyrë të përciptë, Gramsci-n si autor, e di fare mirë konsideratën e tij për nacionalizmat e gjakut.)

Të bën të mendosh, por edhe të përfshihesh nga të tjera dyshime, informacioni që Gramsci sjell, se të parët e vet janë larguar nga “Epiri” më 1821 – vit i shpërthimit të të mirënjohurit Revolucion grek, edhe pse fillesat e kësaj ngjarjeje duket se janë larg nga “Epiri” i Gramsci-t e vështirë se kanë arritur ta trondisin farefisninë e tij në atë pikë sa të largohej qëllimisht nga Ballkani në drejtim të brigjeve italiane. Duket se vetë autori i këtyre radhëve ka pasur disa informacione të trashëguara, porse kujtesa kolektive (e familjarëve, si edhe e të parëve të Gramsci-t) ka qenë tejet e zbehtë.

Më tej, nga hulumtime që janë bërë në ditët tona, del se i ati i Antonio Gramsci-t, i quajtur Francesco, është vendosur në Sardenjë, sipas dokumentave të gjendjes civile në katundin e Ghilarza-s, në vitin 1881. Të njëjtat gjurmë arkivore, na lejojnë sot të pohojmë se, që në fund të shek. XVII, pra goxha përpara vitit 1821, në Kalabri, në katundin arbresh të Plataci-t, jetonte një pararendës i familjes së Gramsci-t, me emrin Gennaro. Së fundi, mbi origjinën e saktë të banorëve të Plataci-t sot nuk dimë asgjë. Arkivat e atjshëm janë djegur para ndo njëqind vjetësh, e veç të dhënave etnografike (pllatënianët flasin ende sot arbërisht, kanë doket dhe zakonet e arbëreshëve të tjerë të Kalabrisë, si dhe i përkasin besimit katolik me rit ortodoks) nuk dimë asgjë më shumë.

Similituda e krijuar mes mbiemrit të Antonio Gramsci-t dhe qytetit të Gramshit është, në rastin më të mirë, një hamendje e pambështetur në asnjë prove dokumentare. Është krejt e stisur. Pavarësisht se, dëshiroj të mendoj, e sinqertë.

Mbi nënshkrimin e trashë (nga ana drejtshkrimore) në bustin e Gramsci-t të ngritur në Gramsh, nuk vlen pastaj të ndalemi. Një ndalje e tillë veç i jep tagji atyre që nuk duan dhe s’kanë për ta njohur ndonjëherë madhështinë dhe mendjen e jashtëzakonshme të një prej mendimtarëve më të hollë dhe gjenialë të modernisë perëndimore. Të cilët, edhe pse sot janë në të drejtën e tyre të tallen me këtë vendosje pa hesap bustesh në Shqipëri, nuk janë larg zgjuarsisë së atyre që i vendosin ato buste.

edon qesari antonio gramsci busti i antonio gramscit

Sondazh

Poll

Insights 17 Shkurt 2023, 17:21 A.B

Marrëveshja e patentave si kartel kriminal

Klodian Tomorri Marreveshja e patentave si kartel kriminal Marreveshja mes Drejtorit te Transportit Rrugor, atij te Tatimeve dhe Shoqates se Autoshkollave...

MË SHUMË