Zgjedhjet e 11 majit/ "Nga presioni ndaj nëpunësve deri te ndikimi mbi votuesit", raporti i OSBE/ODIHR : Ja shkeljet e konstatuara deri tani, disa rekomandime mbeten të pazbatuara

foto ilustruese

TIRANË- Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar një raport lidhur me zgjedhjet parlamentare që do të zhvillohen më 11 maj. Raporti përfshin periudhën 1-21 prill 2025.

OSBE shprehet se Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë parashikon të drejta të plota politike, civile dhe sociale për pakicat. Përmendet po ashtu se fushata në gjuhët e pakicave kombëtare lejohet. Gjithashtu thuhet se KQZ-ja deklaron se do të prodhojë disa materiale zgjedhore në gjuhët e pakicave kombëtare dhe ka nisur një sërë aktivitetesh informuese për votuesit për të nxitur pjesëmarrjen e grupeve të nënpërfaqësuara.

Më tej në raport thuhet se Kodi Zgjedhor parashikon vëzhgim qytetar dhe ndërkombëtar në të gjitha nivelet. Deri më 11 prill, ishin akredituar 26 organizata kombëtare dhe 10 ndërkombëtare. OSHC-të kanë informuar MVZ-në e ODIHR-it se mungesa e fondeve do të ndikojë në kapacitetin e tyre për të ndërmarrë një vëzhgim gjithëpërfshirës në ditën e zgjedhjeve. Mund të vëzhgojnë edhe përfaqësues të partive, koalicioneve dhe kandidatëve të pavarur.

PJESË NGA RAPORTI: 

XII. PJESËMARRJA E MINORITETEVE KOMBËTARE

Në Shqipëri njihen nëntë pakica kombëtare.  Sipas regjistrimit të vitit 2023, rreth 2.5 për qind e popullsisë identifikohet si nga një pakicë kombëtare. Kushtetuta parashikon të drejta të plota politike, civile dhe sociale për pakicat, dhe Kodi Zgjedhor garanton të drejtën e votës dhe të zgjedhurit për të gjithë qytetarët shqiptarë, pavarësisht nga përkatësia etnike, raca, feja apo gjuha. Disa parti të pakicës pretendojnë se sistemi zgjedhor përfiton në mënyrë të padrejtë dy partitë më të mëdha dhe kufizon shanset për partitë më të vogla për të fituar një mandat.

Ligji për mbrojtjen e pakicave kombëtare konfirmon të drejtën e personave që u përkasin pakicave kombëtare për të themeluar dhe marrë pjesë në parti politike, shoqata dhe organizata të tjera civile. Një parti e pakicës kombëtare (minoriteti grek), përfaqësohet në parlamentin aktual, me një deputet të vetëm. Për zgjedhjet e vitit 2025 dy parti të pakicës kombëtare po konkurrojnë, të dyja si pjesë e koalicionit të udhëhequr nga PD. Fushata në gjuhët e pakicave kombëtare lejohet. KQZ-ja po përgatit disa materiale zgjedhore në gjuhët e pakicave kombëtare. Shumë nga çështjet e ngritura nga përfaqësuesit e pakicave të takuara nga MVZ-ja e ODIHR-it lidhen me problemet që prekin popullatën në tërësi, siç janë të drejtat pronësore, megjithëse komunitetet rome dhe egjiptiane përmendin gjithashtu diskriminimin socio-ekonomik.

XIII. VËZHGIMI I ZGJEDHJEVE

Kodi Zgjedhor parashikon vëzhgim qytetar dhe ndërkombëtar në të gjitha nivelet. Deri më 11 prill, ishin akredituar 26 organizata kombëtare dhe 10 ndërkombëtare. Organizatat vëzhguese qytetare do të dërgojnë disa vëzhgues afatgjatë dhe afatshkurtër në të gjithë vendin për të ndjekur procesin zgjedhor dhe do të fokusohen në keqpërdorimin e burimeve publike, performancën e administrimit zgjedhor dhe financimin e fushatës. OSHC-të informuan MVZ-në e ODIHR-it se financimi i kufizuar ka zvogëluar kapacitetin e tyre për të kryer një vëzhgim gjithëpërfshirës në ditën e zgjedhjeve. Subjektet zgjedhore, pasi janë regjistruar, mund të caktojnë një vëzhgues në KZAZ-të dhe KQV-të përkatëse dhe në çdo tryezë numërimi të votave.

XIV. AKTIVITETET E ODIHR 

MVZ-ja e ODIHR-it u hap në Tiranë me një konferencë shtypi më 2 prill 2025. MVZ-ja është takuar me Ministrinë e Punëve të Jashtme, KQZ-në, SPAK, Prokurorin e Përgjithshëm, AMA, drejtues dhe përfaqësues të partive politike, të shoqërisë civile, medias dhe anëtarë të komunitetit diplomatik dhe ndërkombëtar. Vëzhguesit afatgjatë kanë takuar palët e interesuara në nivel lokal. Asambleja Parlamentare e OSBE-së, Asambleja Parlamentare e Këshillit të Evropës dhe Parlamenti Evropian kanë njoftuar se do të dërgojnë delegacione vëzhguese. Kryesuesi i OSBE-së ka emëruar Farah Karimin (deputet, Holandë) si Koordinatore Speciale për misionin.

foto ilustruese

TIRANË- Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar një raport lidhur me zgjedhjet parlamentare që do të zhvillohen më 11 maj. Raporti përfshin periudhën 1-21 prill 2025. Në raport thuhet se kuadri ligjor mbron lirinë e shprehjes, megjithëse shpifja mbetet e kriminalizuar dhe rastet civile dhe penale të shpifjes kundër gazetarëve vazhdojnë.

OSBE shprehet se pavarësia e medias dhe diversiteti në raportim ndikohet nga një përqendrim në pronësinë e medias dhe një varësi e pronarëve nga tenderët publikë për interesat e tyre më të gjera të biznesit. Gjithashtu përmendet se ekzistojnë shqetësime lidhur me pavarësinë e bordeve menaxhuese të rregullatorit të transmetimit dhe transmetuesit publik.

Në raport thuhet se Kodi Zgjedhor u siguron partive që fituan mbi 20 përqind të mandateve në zgjedhjet e mëparshme dy herë më shumë mbulim lajmesh sesa partitë e tjera parlamentare konkurruese.

Komisioni i Ankesave dhe Sanksioneve (KSHC) shërben si organi i shkallës së parë për ankimimin ndaj vendimeve të KQZ-së dhe komisioneve të niveleve më të ulëta, të cilat mund të ankimohen në shkallën përfundimtare në Kolegjin Zgjedhor të Gjykatës së Apelit Tiranë.

Subjektet zgjedhore kanë tre ditë kohë për të ankimuar, me përjashtim të rezultateve zgjedhore për të cilat afati është pesë ditë. Palët e treta me interes të ligjshëm mund të bëjnë ankim administrativ. Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar krijoi një grup pune për hetimin e krimeve të caktuara zgjedhore dhe një platformë online për raportimin publik.

PJESË NGA RAPORTI: 

X. MEDIAT

Mungesa e qëndrueshmërisë financiare për shumë media, e shkaktuar nga rënia e të ardhurave nga reklamat dhe modelet e pazhvilluara alternative të biznesit, ndikon në pavarësinë dhe diversitetin e medias dhe raportimit. Varësia nga financimi jotransparent nga interesat e biznesit, shpesh i varur nga tenderët publikë, ndikon në rolin mbikëqyrës të medias përballë pushtetit politik. Përveç kësaj, një përqendrim në pronësinë e medias 40 minon më tej pluralitetin e burimeve të lajmeve.

Sipas bashkëbiseduesve të MVZ-së të ODIHR-it, gazetarët përballen me ndërhyrje në pavarësinë editoriale dhe praktikojnë autocensurën. Për më tepër, grupet e avokimit të medias raportojnë një numër sulmesh verbale dhe fizike kundër gazetarëve. Disa media të themeluara nga shoqëria civile dhe të financuara nga donatorët ofrojnë gazetari investigative dhe me interes publik, por janë prekur nga shkurtimet e fundit në financimin ndërkombëtar.

Në përgjithësi, Kushtetuta dhe legjislacioni sigurojnë mbrojtjen e lirisë së shprehjes. Megjithatë, pavarësisht rekomandimeve të mëparshme të ODIHR-it, shpifja mbetet një vepër penale dhe ka pasur një numër të konsiderueshëm çështjesh shpifjesh penale dhe civile, duke përfshirë çështjet gjyqësore strategjike kundër pjesëmarrjes publike (SLAPP), kundër gazetarëve.42 Procedura e emërimit dypartiak si të Bordit të Autoritetit të Medias Audio-vizuale (AMA) ashtu edhe nga Bordi i Transmetuesit Publik të Radios Shqiptare është kritikuar. shumë bashkëbisedues të MVZ-së të ODIHR-it nuk e sigurojnë në mënyrë adekuate pavarësinë. 

Kodi Zgjedhor u siguron partive që fitojnë mbi 20 për qind të mandateve në zgjedhjet e mëparshme parlamentare me dy herë më shumë mbulim në lajme sesa partitë e tjera parlamentare. Mbulimi i partive joparlamentare është në diskrecionin e transmetuesve, por nuk mund të kalojë mbulimin e ofruar për partitë parlamentare me më pak se 20 për qind të vendeve. Partitë politike kanë të drejtën e transmetimit falas për reklamat politike dhe të drejtën për të blerë kohë reklamimi në kushte të caktuara.  AMA filloi një monitorim vetëm sasior të 29 transmetuesve më 11 prill dhe raporton çdo ditë në KQZ. KQZ-ja mund të vendosë korrigjime të shkeljeve ose sanksione administrative.

Më 8 prill, MVZ-ja e ODIHR-it filloi monitorimin e katër stacioneve televizive dhe tre mediave të lajmeve në internet. Mediat e monitoruara janë RTSH, TV Klan, Top Channel dhe A2 CNN, si dhe panorama.al, lapsi.al dhe reporter.al.

XI. ZGJIDHJA E MOSMARRVESHJEVE ZGJEDHORE

Kuadri ligjor për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve zgjedhore përfshin procedura administrative të ndjekura nga mundësia për ankim gjyqësor. Ankesat duhet të parashtrohen brenda tre ditëve nga marrja e vendimit, me përjashtim të ankesave që lidhen me rezultatet e zgjedhjeve, të cilat kanë një afat prej pesë ditësh, dhe ato që kanë të bëjnë me dizajnin e fletëvotimit të cilat duhet të depozitohen brenda 24 orëve. Vëzhguesit mund të apelojnë vetëm refuzimin e akreditimit të tyre, ndërsa votuesit mund të kundërshtojnë përjashtimin e tyre nga lista e zgjedhësve vetëm përmes Gjykatës së Qarkut. Megjithatë, palët e treta që demonstrojnë një interes legjitim, duke përfshirë organizatat e shoqërisë civile, mund të bëjnë gjithashtu ankime administrative.

Komisioni i Ankesave dhe Sanksioneve shqyrton të gjitha ankesat kundër vendimeve të KQZ-së dhe KZAZ-së në shkallë të parë, përfshirë ato që kundërshtojnë rezultatet ose vlefshmërinë e zgjedhjeve. Ajo ka dy ditë për të vendosur për ankesat, përveç atyre që kanë të bëjnë me rezultatet e zgjedhjeve, për të cilat afati është 10 ditë. KSHC-ja vendos edhe sanksione me kërkesë të KQZ-së. Të gjitha lëndët shqyrtohen në seancë publike, me pjesëmarrjen e palëve të përfshira në të gjitha fazat e procedurës. Që nga data 21 prill, KSHC ka shqyrtuar 13 ankesa kundër vendimeve të KQZ-së, të lidhura ndër të tjera me hartimin e fletëve të votimit dhe aktivitete të caktuara të ndaluara, dhe një kundër një vendimi të KZAZ-së. Pranoi ankesën në tre raste, rrëzoi dy vendime të KQZ-së dhe tre janë ende në shqyrtim. Pjesa e mbetur u refuzua.

Kolegji Zgjedhor i Gjykatës Administrative të Apelit Tiranë (Kolegji Zgjedhor) shërben si autoriteti më i lartë për gjykimin e mosmarrëveshjeve të lidhura me zgjedhjet. 45 Vetëm subjektet zgjedhore mund të ankimojnë vendimet e KSHC-së në Kolegjin Zgjedhor; ankesat duhet të dorëzohen brenda pesë ditëve dhe të shqyrtohen brenda 10 ditëve. Palët e tjera duhet të ndjekin procedurat standarde administrative dhe mund të ankohen në Gjykatën Administrative të Tiranës. Ankesat për regjistrimin e kandidatëve ose vendimet e nxjerra nga Komisioni Rregullativ i KQZ-së mund të paraqiten drejtpërdrejt në Kolegjin Zgjedhor. 46 Më 21 prill, Kolegji Zgjedhor kishte gjykuar dhe rrëzuar tre ankesa në lidhje me regjistrimin e partive politike, dizajnin e fletëvotimeve dhe përdorimin e pajisjeve elektronike të votimit dhe numërimit. Seancat e Kolegjit Zgjedhor janë publike dhe vendimi duhet të motivohet dhe të publikohet në faqen e Gjykatës së Apelit Tiranë.

Kodi Zgjedhor parashikon një gamë të gjerë kundërvajtjesh administrative, të cilat KQZ-ja mund t'i hetojë sipas detyrës zyrtare ose pas raporteve të denoncimeve të depozituara përmes një portali të dedikuar online. Kodi Penal përcakton 15 vepra penale të lidhura me zgjedhjet, ku shumica janë në kompetencë të Prokurorit të Përgjithshëm. SPAK ka juridiksion për rastet e korrupsionit zgjedhor të kryera nga kategori të caktuara zyrtarësh të nivelit të lartë publik ose çështjet e lidhura me krimin e organizuar. Për herë të parë, SPAK ka krijuar një task forcë hetimore dhe ka hapur një platformë online për kallëzimin e veprave penale. Një protokoll koordinimi ndërmjet SPAK-ut, KQZ-së dhe Prokurorisë së Përgjithshme lehtëson shkëmbimin e informacionit për krimet zgjedhore.

foto ilustruese

TIRANË- Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar një raport lidhur me zgjedhjet parlamentare që do të zhvillohen më 11 maj. Raporti përfshin periudhën 1-21 prill 2025. Në raport thuhet se periudha zyrtare e fushatës filloi më 11 prill, ndërsa përmendet se sulmet personale midis liderëve të partive kryesore janë të zakonshme, duke përfshirë edhe ato online.

Më tej në raport thuhet se keqpërdorimi i burimeve shtetërore dhe fushata brenda institucioneve publike është i ndaluar, por përsëri shqetësimet vazhdojnë për presionin ndaj nëpunësve civilë, ndikimin e padrejtë mbi votuesit dhe keqpërdorimin e aseteve publike. KQZ ka marrë ankesa të shumta lidhur me shkeljet e fushatës dhe vazhdon të monitorojë në mënyrë aktive respektimin, duke përfshirë aktivitetet online të 50 institucioneve publike.

Lidhur me financimet e fushatës, misioni i OSBE/ODIHR shprehet se fushata mund të financohet nga fondet publike dhe private, duke përfshirë edhe kreditë. Po ashtu thuhet se KQZ-ja mbikëqyr respektimin e rregulloreve për financimin e fushatës. Rekomandimet e ODIHR për financimin nga palët e treta dhe shtrirjen e financimit publik për kandidatët e pavarur mbeten të pa adresuara.

PJESË NGA RAPORTI 

VIII. AMBIENTI I FUSHATËS

Periudha zyrtare e fushatës filloi më 11 prill dhe zgjat 29 ditë, e ndjekur nga një periudhë heshtjeje e fushatës për 24 orë para dhe në ditën e zgjedhjeve. Ndonëse nuk ishte e ndaluar, disa bashkëbisedues të MVZ-së të ODIHR-it vunë në dukje fushatën e zhvilluar në muajt para zgjedhjeve, duke përfshirë edhe jashtë vendit. Në shënimin e fillimit zyrtar të fushatës, një sërë partish organizuan ngjarje në të gjithë vendin.

Fushata ka mbetur e ulët deri më sot, me shikueshmëri të kufizuar, përveç materialeve të fushatës të postuara në hapësira të caktuara publike. Si PS ashtu edhe PD kanë organizuar një sërë eventesh të mëdha në të gjithë vendin për të nisur fushatat e tyre, së bashku me disa evente nga parti më të vogla. Sulmet personale ndërmjet liderëve të partive kryesore janë të zakonshme, duke përfshirë edhe ato online, siç janë akuzat e ndërsjella për korrupsion dhe lidhje me krimin e organizuar. Partitë më të vogla pohuan se do të fokusoheshin në komunikimin shtëpi më derë dhe në rrjetet sociale, megjithatë ato ishin më pak aktive në këto platforma sesa PS ose PD.

Temat kryesore në mitingje dhe në rrjetet sociale përfshinin anëtarësimin në BE, ekonominë dhe luftën kundër korrupsionit, me PD-në që akuzonte kryesuesin për keqpërdorim të burimeve shtetërore, blerje votash dhe krime të tjera elektorale. PS organizoi një sërë aktivitetesh fushate me fokus votueset gra dhe kryesisht me kandidate gra. Si PS ashtu edhe PD kanë premtuar rritje të pagës minimale, pensioneve dhe shërbimeve sociale të zgjeruara, ndërsa partitë më të vogla, si Partia e Mundësisë, Shqipëria bëhet, Lëvizja Bashkë dhe Koalicioni Euro-Atlantik, u fokusuan në masat kundër korrupsionit, përmirësimin e shërbimeve sociale, pabarazinë dhe reformën ekonomike.

Kuadri ligjor ndalon përdorimin e burimeve shtetërore në mbështetje të kandidatëve, partive politike dhe koalicioneve dhe ndalon fushatën në institucionet publike. Në katër muajt para ditës së zgjedhjeve nuk mund të propozohet apo miratohet asnjë legjislacion që jep përfitime. Gjatë kësaj periudhe, institucionet publike dhe entet shtetërore duhet të raportojnë në KQZ çdo aktivitet që përfshin pjesëmarrjen e qytetarëve dhe mediave, të cilat KQZ-ja mund t'i deklarojë si keqpërdorim të mundshëm të burimeve shtetërore. Nëpunësit civilë nuk mund të marrin pjesë në aktivitete politike gjatë orarit të punës dhe u ndalohet të shprehin publikisht preferencat e tyre politike. Shumica e bashkëbiseduesve të MVZ të ODIHR ngritën shqetësime në lidhje me keqpërdorimin e burimeve shtetërore (përfshirë votimin jashtë vendit), presionin mbi punonjësit e sektorit publik dhe ndikimin e të ashtuquajturave "rrjete patronazhi" në votim. 

KQZ-ja informoi gjithashtu MVZ-në e ODIHR-it se deri më 11 prill, ata kishin marrë 94 ankesa në lidhje me shkeljet e lidhura me zgjedhjet, 6 prej të cilave në lidhje me përdorimin e aseteve publike, nga palët e interesuara dhe sinjalizuesit, me 219 subjekte. KQZ-ja nisi hetimet administrative për 70 nga këto ankesa, nga të cilat 42 kanë përfunduar dhe në 3 raste KQZ-ja i propozoi KSHC-së vendosjen e gjobave.

KQZ caktoi 96 individë për të monitoruar respektimin e rregulloreve të fushatës në 12 njësitë zgjedhore. Monitoruesit paraqesin raporte javore mbi aktivitetet e garuesve politikë në të gjithë vendin për t'u referuar për kontrollin e deklaratave financiare të konkurrentëve, si dhe raportojnë për shkeljet e fushatës. Sipas KQZ-së, ndërmjet 11 janarit dhe 15 prillit, monitoruesit kanë dorëzuar 1,160 raporte. Këto raporte identifikuan 23 shkelje: 12 kishin të bënin me zyrat zgjedhore që funksiononin brenda 300 metrave të qendrave të votimit dhe 11 kishin të bënin me materiale fushate pa etiketim të duhur.

Fushata në rrjetet sociale nuk është e rregulluar shprehimisht dhe nuk ka asnjë autoritet rregullator të caktuar me ligj për të monitoruar aktivitetet e fushatës në rrjetet sociale. Asnjë nga bashkëbiseduesit e MVZ-së të ODIHR-it nuk ka ngritur shqetësime të konsiderueshme për ndërhyrjen e huaj në procesin zgjedhor, pasi ata e shohin atë si një shqetësim me rrezik relativisht të ulët. KQZ-ja informoi MVZ-në e ODIHR-it se kishte ngritur një njësi të posaçme për të monitoruar llogaritë e rrjeteve sociale të 50 institucioneve publike gjatë fushatës. Për herë të parë, disa parti politike nënshkruan një Kod vullnetar të Sjelljes për Fushatat Dixhitale, duke u zotuar të respektojnë standardet etike gjatë fushatës, të përmbahen nga gjuha e urrejtjes, të luftojnë dezinformimin dhe dezinformimin dhe të ruajnë transparencën në reklamat politike. Disa OShC vunë re se do të kryejnë monitorim të kufizuar në lidhje me gjuhën diskriminuese dhe të urrejtjes në fushatën online.

Një numër i bashkëbiseduesve të MVZ-së të ODIHR-it ngritën shqetësime në lidhje me keqpërdorimin e të dhënave personale. Ligji për Mbrojtjen e të Dhënave Personale u miratua në vitin 2024 dhe Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale publikoi udhëzime për përpunimin e të dhënave personale në fushatat elektorale. Komisioneri lëshoi ​​gjithashtu një deklaratë së bashku me KQZ-në ku u bën thirrje partive politike për detyrimet për mbrojtjen e të dhënave personale dhe u bën thirrje votuesve dhe subjekteve zgjedhore të raportojnë shkelje të të dhënave apo shkelje të lidhura me to.

IX. FINANCA E FUSHATËS

Financimi i fushatës rregullohet kryesisht nga Kodi Zgjedhor në lidhje me Ligjin për Partitë Politike. Me përjashtim të futjes së kufirit të vetëfinancimit, dispozita që përjashton shpenzimet e kandidatëve nga tavani total i fushatës së njësisë zgjedhore, dhe disa rregulla për raportimin financiar të përfshira në një rregullore të Komisionit Rregullator, asnjë ndryshim thelbësor në kuadrin ligjor në lidhje me financimin e fushatës nuk është futur që nga viti 2020. Zgjerimi i financimit publik për kandidatët e pavarur mbeten të pa adresuar.

Garuesit mund të financojnë fushatat e tyre nga fondet publike dhe private. Partitë politike me përfaqësim parlamentar marrin fonde çdo vit nga buxheti i shtetit. Partitë që kanë siguruar të paktën një për qind të votave në zgjedhjet e mëparshme parlamentare kanë gjithashtu të drejtë për financim publik për fushatën zgjedhore, të ndara proporcionalisht në bazë të përqindjes së tyre të votave. Kandidatët e pavarur nuk kanë të drejtë për financim publik. Më 21 mars, KQZ-ja shpërndau 131,301,816 lekë (rreth 1,313,000 euro) për njëmbëdhjetë garues.

Konkurrentët gjithashtu mund të financojnë fushata nga fondet e tyre, donacione nga shtetas dhe persona juridikë shqiptarë, si dhe kredi bankare. Pas ndryshimeve në Kodin Zgjedhor të vitit 2025, kufiri i përdorimit të fondeve të veta të një garuesi u rrit nga 1 milion në 3 milion lekë (afërsisht 30 mijë euro). Donacionet, duke përfshirë kontributet në natyrë, janë të kufizuara në 1 milion lekë (rreth 10,000 euro), pa kufizim në sasinë e përgjithshme të donacioneve që një parti ose kandidat mund të pranojë. Çdo garues duhet të regjistrojë donacionet dhe të identifikojë donatorët në një regjistër të miratuar nga KQZ-ja. Kontributet mbi 50,000 lekë (afërsisht 500 euro) duhet të bëhen përmes një llogarie bankare të caktuar. Nuk ka kufi për kreditë dhe as rregullore specifike në lidhje me to.

Për këto zgjedhje, kufijtë e shpenzimeve të fushatës u rritën nga maksimumi trefish në maksimum pesëfishi i shumës më të lartë të marrë nga një subjekt zgjedhor nga fondet publike. Tavani i shpenzimeve për partitë dhe koalicionet, duke përjashtuar kandidatët në listat e tyre, është 326,456,950 lekë (rreth 3,300,000 euro), ndërsa për kandidatët e pavarur - 32,645,695 lekë (afërsisht 330,000 euro). Shpenzimet e fushatës për aktivitetet online duhet të raportohen dhe përfshihen në kufirin e përgjithshëm të shpenzimeve të fushatës. KQZ-ja informoi MVZ-në e ODIHR-it se ata monitorojnë reklamat politike me pagesë të 77 llogarive të garuesve në Facebook.

KQZ-ja mbikëqyr respektimin e rregulloreve të financimit të fushatës dhe zbaton sanksione për mospërputhje. Garuesit duhet të dorëzojnë raporte financiare brenda 60 ditëve nga shpallja zyrtare e rezultateve. Të gjitha raportet e financimit të fushatës duhet të dorëzohen përmes një platforme elektronike të raportimit financiar të faqes së internetit të KQZ-së. Nuk kërkohet raportim i ndërmjetëm. Brenda pesë ditëve nga shpallja, KQZ-ja duhet të caktojë auditorët për shqyrtimin e këtyre raporteve. 

foto ilustruese

TIRANË- Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar një raport, lidhur me zgjedhjet parlamentare që do të zhvillohen më 11 maj, i cili, përfshin periudhën 1-21 prill 2025.

Në raport thuhet se në listat përfundimtare të publikuara nga KQZ më 1 prill, u bë me dije se 3,713,761 votues jan regjistruar për zgjedhjet e 11 majit, përfshirë ata që banojnë jashtë vendit. Më tej përmendet se pas një fushate të gjerë informimi të votuesve në internet dhe televizive që synonte diasporën, KQZ kreu regjistrimin e votuesve nga 11 janari deri më 4 mars.

Në raport thuhet se ashtu si për zgjedhjet e mëparshme, identifikimi i zgjedhësve do të përdoret në të gjitha KQV-të në të gjithë Shqipërinë, i kryer nga pajisjet e-identifikimit offline që përmbajnë listat e zgjedhësve të të gjitha qendrave të votimit. Votuesit verifikohen duke përdorur karta identiteti biometrike ose pasaporta, me skanime të gjurmëve të gishtërinjve që zëvendësojnë nënshkrimet në letër.

Për zgjedhjet e 11 majit, KQZ regjistroi 11 subjekte zgjedhore (tetë parti politike dhe tre koalicione) brenda afatit të 12 marsit. Partive dhe koalicioneve iu kërkua të paraqisnin dy lloje të listave të kandidatëve: një listë të mbyllur me renditje numerike të paracaktuar dhe një listë të veçantë për votim preferencial. Kandidatët verifikohen nga KQZ-ja në përputhje me Kodin Zgjedhor dhe Ligjin për Dekriminalizimin. Subjektet zgjedhore mund të heqin dhe zëvendësojnë kandidatët përpara se KQZ të finalizojë listat e kandidatëve.

PJESË NGA RAPORTI: 

VI. REGJISTRIMI I VOTUESVE

Të drejtë vote kanë shtetasit shqiptarë të moshës 18 vjeç e lart në ditën e zgjedhjeve. Qytetarët e shpallur të paaftë me vendim gjykate nuk mund të votojnë, në kundërshtim me detyrimet ndërkombëtare që ndalojnë diskriminimin në bazë të aftësisë së kufizuar. Shtetasit që vuajnë dënimin me burg për kryerjen e disa krimeve nuk mund të votojnë.

Regjistrimi i votuesve për procesin brenda vendit është pasiv. Votuesit mbi 100 vjeç hiqen automatikisht nga listat e zgjedhësve dhe duhet të konfirmojnë të dhënat e tyre për t'u ripërfshirë. Listat e zgjedhësve nxirren nga Regjistri Kombëtar i Gjendjes Civile dhe mbahen nga Drejtoria e Përgjithshme e Gjendjes Civile (DPGJSH) pranë Ministrisë së Brendshme (MB). Votuesit mund t'i kontrollojnë të dhënat e tyre fizikisht në ndërtesat komunale, shkollat ​​si dhe në internet deri në ditën e zgjedhjeve. Pas kësaj, çdo kërkesë për ndryshim ose përfshirje në listat e zgjedhësve mund të bëhet vetëm përmes gjykatës së rrethit deri në 24 orë përpara ditës së zgjedhjeve. KQZ publikoi listat përfundimtare të zgjedhësve më 1 prill me 3,713,761 votues të regjistruar, përfshirë ata që banojnë jashtë vendit.

Të gjithë votuesit me të drejtë vote me vendbanim jashtë vendit mund të regjistrohen për votim jashtë vendit. Pas një fushate të gjerë informimi të votuesve në internet dhe televizive që synonte diasporën, KQZ kreu regjistrimin e votuesve nga 11 janari deri më 4 mars. Për t'u regjistruar, votuesve iu kërkua të ngarkonin ID-të e tyre biometrike shqiptare të lëshuara pas vitit 2009 dhe vërtetimin e statusit të tyre të rezidencës jashtë shtetit. Fillimisht, KQZ-ja kërkoi ID të vlefshme, por ndryshoi vendimin e saj për të lejuar regjistrimin e atyre me dokumente të skaduara. Lista përfundimtare e votuesve jashtë vendit u publikua më 11 mars me 245,935 votues nga 85 vende. KQZ-ja ka caktuar dy auditorë për të vlerësuar saktësinë e listave të zgjedhësve brenda dhe jashtë vendit.

Ashtu si për zgjedhjet e mëparshme, identifikimi i zgjedhësve do të përdoret në të gjitha KQV-të në të gjithë Shqipërinë, i kryer nga pajisjet e-identifikimit offline që përmbajnë listat e zgjedhësve të të gjitha qendrave të votimit. Votuesit verifikohen duke përdorur karta identiteti biometrike ose pasaporta, me skanime të gjurmëve të gishtërinjve që zëvendësojnë nënshkrimet në letër.

VII. REGJISTRIMI I KANDIDATËVE DHE LISTAVE TË KANDIDATËVE

Çdo votues me të drejtë vote ka të drejtë të kandidojë në zgjedhje, me përjashtim të atyre që vuajnë dënimin me burg në bazë të një vendimi gjyqësor të formës së prerë për krime të caktuara. Kjo e drejtë mund të kufizohet gjithashtu për shtetasit e dënuar sipas një vendimi gjyqësor jo të formës së prerë në juridiksione të caktuara, si dhe për individët që i nënshtrohen një urdhër-arresti ndërkombëtar ose ata të dëbuar nga shtete të veçanta. Përveç kësaj, Kushtetuta përshkruan kategoritë e zyrtarëve, pozitat e të cilëve konsiderohen të papajtueshme me të drejtën për t'u zgjedhur. 

Kandidatët mund të propozohen nga partitë dhe koalicionet e regjistruara në KQZ si subjekte zgjedhore ose të dalin në mënyrë të pavarur. KQZ regjistroi 11 subjekte zgjedhore (tetë parti politike dhe tre koalicione) brenda afatit të 12 marsit. Partive dhe koalicioneve iu kërkua të paraqisnin dy lloje të listave të kandidatëve: një listë të mbyllur me renditje numerike të paracaktuar dhe një listë të veçantë për votim preferencial. Një kandidat mund të shfaqet vetëm në një listë. Kandidatët e pavarur mund të kandidojnë përmes nominimit nga grupe votuesish, por për këto zgjedhje nuk regjistrohet asnjë kandidat i pavarur.

Kandidatët verifikohen nga KQZ-ja në përputhje me Kodin Zgjedhor dhe Ligjin për Dekriminalizimin. Subjektet zgjedhore mund të heqin dhe zëvendësojnë kandidatët përpara se KQZ të finalizojë listat e kandidatëve. KQZ-ja informoi MVZ-në e ODIHR-it se gjatë regjistrimit 16 kandidatë u skualifikuan në bazë të informacionit të dhënë në formularët e tyre të vetëdeklarimit. Partitë e prekura riparaqitën kandidatët e rinj në KQZ. Në afatin ligjor të 25 marsit, KQZ regjistroi 2046 kandidatë, nga të cilët 787 (38,47 për qind) janë gra. Kodi Zgjedhor kërkon që një në çdo tre kandidatë në të dyja listat duhet t'i përkasë gjinisë më pak të përfaqësuar.

foto ilustruese

TIRANË- Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar një raport lidhur me zgjedhjet parlamentare që do të zhvillohen më 11 maj. Ky raport përfshin periudhën 1-21 prill 2025. Në raport thuhet se zgjedhjet parlamentare të vitit 2025 zhvillohen në sfondin e ndryshimeve në sistemin zgjedhor dhe futjes së votimit jashtë vendit për herë të parë, e cilësuar kjo e fundit si moment historik për vendin.

Sipas raportit, mjedisi politik karakterizohet nga një shkallë e lartë polarizimi dhe mosbesimi mes dy partive kryesore. Ndryshimet në kuadrin ligjor në 2024 dhe 2025 ndryshuan sistemin zgjedhor dhe futën votimin jashtë vendit, ndërsa në raport thuhet se nuk është ndërmarrë një rishikim gjithëpërfshirës i kornizës. Ndërsa rekomandimet e ODIHR-it për ndryshimin e pragut mbarëkombëtar për kandidatët e pavarur dhe heqjen e mundësisë së liderëve të partive politike për të konkurruar në disa zona zgjedhore janë adresuar, shumë rekomandime të mëparshme të ODIHR-it mbeten të pazbatuara.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ), thuhet në raport, është përgjegjës për mbikëqyrjen e administrimit të zgjedhjeve. Përgatitjet për zgjedhjet janë në rrugë të mbarë, duke përfshirë edhe votimin jashtë vendit, dhe deri më tani administrata zgjedhore ka respektuar në masë të madhe afatet ligjore. Në raport thuhet gjithashtu se ndërsa votimi jashtë vendit konsiderohet gjerësisht si një reformë historike, shkalla e kësaj nisme ka ngritur shqetësime midis KQZ-së dhe aktorëve të ndryshëm në lidhje me sfidat logjistike dhe dobësitë e mundshme në administrimin e saj.

PJESË NGA RAPORTI:

IV. KORNIZA LIGJORE DHE SISTEMI ZGJEDHOR

Zgjedhjet parlamentare rregullohen kryesisht nga Kushtetuta e vitit 1998 dhe Kodi Zgjedhor i vitit 2008, të plotësuar nga një sërë rregulloresh të nxjerra nga KQZ-ja. Shqipëria është palë e instrumenteve kryesore ligjore ndërkombëtare që lidhen me zgjedhjet demokratike.

Kodi Zgjedhor u ndryshua në korrik 2024 dhe shkurt 2025, duke sjellë ndryshime në sistemin zgjedhor dhe rregulla të caktuara të financimit të fushatës dhe duke parashikuar votimin jashtë vendit, siç kërkohet nga një vendim i Gjykatës Kushtetuese. Për më tepër, dispozitat ligjore të shpallura jokushtetuese në vitin 2021, ku më pas u shfuqizuan. Megjithatë, një rishikim gjithëpërfshirës i kuadrit ligjor zgjedhor, pas një procesi konsultativ gjithëpërfshirës, ​​nuk u ndërmor. Edhe pse disa rekomandime të ODIHR-it, si rishikimi i pragut mbarëkombëtar për kandidatët e pavarur dhe heqja e mundësisë që liderët e partive politike të konkurrojnë në disa zona zgjedhore, u adresuan, shumë rekomandime të mëparshme të ODIHR-it mbeten të pazbatuara. Këto përfshijnë, ndër të tjera, rekomandime që lidhen me përbërjen e komisioneve zgjedhore të niveleve më të ulëta, të drejtat e votës së personave me aftësi të kufizuara intelektuale ose psikosociale, heqjen e përgjegjësisë penale për shpifje, mbulimin e pavarur të medias gjatë fushatave elektorale, raportimin e ndërmjetëm për financimin e fushatës dhe shtrirjen e rregulloreve për financimin e fushatës te palët e treta.

Pas një marrëveshjeje midis dy partive më të mëdha, amendamentet e vitit 2024 shtuan një komponent të listës së mbyllur së bashku me listat ekzistuese të votimit preferencial. Disa parti më të vogla, duke përfshirë disa që përfaqësojnë pakicat, kundërshtuan sistemin e ri në Gjykatën Kushtetuese, duke argumentuar se ai përfiton dy partitë dominuese, minon mundësinë reale të një kandidati nga lista e hapur për të fituar një mandat dhe nuk respekton kërkesat e vendosura me Kushtetutë për votim preferencial. Gjykata e hodhi poshtë ankesën, duke deklaruar se sistemi ishte në përputhje me Kushtetutën. 

Parlamenti zgjidhet me sistemin proporcional nga 12 njësi zgjedhore shumëanëtare që i korrespondojnë qarqeve administrative. Numri i vendeve për qark bazohet në popullsinë e tij. Sipas sistemit të ri zgjedhor, çdo parti apo koalicion paraqet një listë të mbyllur, me një numër kandidatësh të barabartë me një të tretën e numrit të mandateve në qark dhe një listë preferenciale, me të njëjtin numër kandidatësh sa ka mandate në qark. Vendet e fituara në një qark u caktohen fillimisht kandidatëve me lista të mbyllura, ndërsa vendet e mbetura u shpërndahen kandidatëve nga listat preferenciale, bazuar në numrin e votave preferenciale që marrin. Një parti ose koalicion duhet të kalojë një prag prej një për qind mbarëkombëtar për t'u kualifikuar për ndarjen e vendeve. Një kuotë gjinore prej një të tretës duhet të respektohet si në dy listat ashtu edhe në shpërndarjen përfundimtare të mandateve. Një kandidat i pavarur fiton një mandat nëse numri i përgjithshëm i votave të vlefshme të marra është i barabartë me një koeficient elektoral. 

V. ADMINISTRATA ZGJEDHORE

Zgjedhjet administrohen nga KQZ-ja, 93 Komisione të Zonave të Administrimit Zgjedhor (KZAZ) dhe 5225 Komisione të Qendrave të Votimit (KQV). Numërimi kryhet në nivel rajonal nga Grupet e Numërimit (GNV) në 93 Qendra të Numërimit të Votave (VNV), me një VNV për çdo Zonë të Administrimit Zgjedhor (ZAZ).

KQZ përbëhet nga tre degë: Komisioneri Shtetëror i Zgjedhjeve (Komisioneri) dhe Zëvendës Komisioneri, Komisioni Rregullativ (Rregullatori) dhe Komisioni për Ankesa dhe Sanksione (KSHC). Të gjithë anëtarët e KQZ-së zgjidhen nga parlamenti me jo më pak se tre të pestat e votave. Aktualisht, tre nga 12 anëtarë të KQZ-së janë gra. Vendimet dhe të dhënat e KQZ-së i publikon online dhe transmeton drejtpërdrejt seancat e saj. Ai ndan projekt-rregulloret me partitë dhe shoqërinë civile përpara miratimit zyrtar dhe kërkon pikëpamjet dhe komentet e tyre për shqyrtim.

KZAZ-të janë përgjegjëse për organizimin e zgjedhjeve në zonat e tyre përkatëse, emërimin e anëtarëve të KQV-ve dhe GV-ve, si dhe për tabelimin e rezultateve. Çdo KZAZ përbëhet nga shtatë anëtarë dhe një sekretar pa të drejtë vote, i emëruar nga shumica parlamentare dhe opozita. Partitë politike mund të tërheqin ose zëvendësojnë anëtarët e tyre të komisionit sipas gjykimit të tyre dhe pa arsyetim. Që nga 12 prilli, afërsisht 31 për qind e anëtarëve të KZAZ-ve janë gra, gjë që plotëson kërkesat ligjore. Për të rritur koordinimin për të adresuar shkeljet e mundshme rreth QV-ve, KZAZ-të do të emërojnë dy anëtarë të çdo KQV-je si koordinatorë sigurie. 

Përgatitjet zgjedhore janë duke u zhvilluar dhe deri më tani, administrata zgjedhore ka respektuar në masë të madhe afatet e saj ligjore. Pas ndryshimeve të vitit 2024, për herë të parë, shqiptarët që jetojnë jashtë mund të votojnë në zgjedhjet parlamentare. KQZ-ja ka përgjegjësinë për regjistrimin e votuesve jashtë vendit dhe organizimin e procesit.

Votimi jashtë vendit do të kryhet nëpërmjet votimit me postë dhe DHL u zgjodh nga KQZ-ja si ofrues i shërbimit. Votuesit jashtë vendit do të marrin fletëvotimet për zonën zgjedhore të adresës së tyre të fundit të regjistruar në Shqipëri. Shpërndarja e fletëve të votimit është duke vazhduar dhe deri më 19 prill janë dërguar mbi 170,000 nga 245,000 fletëvotimet për votuesit jashtë vendit. Në mënyrë që fletët e votimit të numërohen, ato duhet të kthehen në Shqipëri brenda datës 11 maj në orën 19:00. Qendra e votimit jashtë vendit të KQZ-së në Tiranë është përgjegjëse për përpunimin e fletëvotimeve postare dhe tashmë ka filluar të marrë fletëvotimet e dërguara me postë nga votuesit mbikëqyrës. Ndërsa konsiderohet gjerësisht si një reformë historike, shkalla e kësaj nisme ka ngritur shqetësime midis KQZ-së dhe aktorëve të ndryshëm në lidhje me sfidat logjistike dhe dobësitë e mundshme në administrimin e saj.

KQZ-ja ka nisur një strategji gjithëpërfshirëse për edukimin e votuesve me tre fusha fokusi: një fushatë e përgjithshme që synon të gjithë votuesit, një fushatë kushtuar pakicave kombëtare dhe një për personat me aftësi të kufizuara. 19 Gjithashtu, KQZ zhvillon një fushatë për të informuar votuesit jashtë vendit. Përmbajtja e edukimit të votuesve shpërndahet përmes TV, radios dhe kanaleve të mediave sociale të institucionit. 20 KQZ-ja po përdor formate të aksesueshme si përkthimi i gjuhës së shenjave për spotet televizive dhe ofrimi i informacionit në alfabetin braille.

Sipas Kodit Zgjedhor, zgjedhësit mund të votojnë vetëm personalisht në QV; votimi me kuti të lëvizshme nuk parashikohet. Zgjedhësit me aftësi të kufizuara mund të kërkojnë ndihmë nga një anëtar i familjes ose një votues tjetër në qendrën e votimit. Për të ndihmuar zgjedhësit me aftësi të kufizuara, KQZ-ja do të sigurojë shabllone fletëvotimi me prekje për votuesit me shikim të dëmtuar dhe kabina votimi të aksesueshme në të gjitha QV-të.21 Gjithashtu, KQZ-ja vazhdon të trajnojë stafin e KZAZ-së për të ndihmuar zgjedhësit me aftësi të kufizuara.

Për këto zgjedhje do të përdoren makina elektronike të votimit dhe numërimit të votave në një njësi administrative në secilën prej bashkive Tiranë dhe Vorë. 22 pajisje me ekran me prekje jashtë linje regjistrojnë votën dhe gjenerojnë fatura letre për votuesit. Kodi Zgjedhor nuk kërkon në mënyrë eksplicite auditime të pavarura apo certifikime të sistemeve elektronike. KQZ-ja bashkëpunon ngushtë me Autoritetin Kombëtar të Sigurisë Kibernetike për zbatimin dhe monitorimin e teknologjisë zgjedhore. KQZ-ja informoi MVZ-në e ODIHR-it se testet e sigurisë për pajisjet elektronike të identifikimit dhe makineritë elektronike të votimit kanë përfunduar, me testimin funksional të planifikuar dy javë para zgjedhjeve. Demonstrimet publike të makinerive të votimit janë planifikuar për 10 deri në 14 ditë para ditës së zgjedhjeve.

foto ilustruese

TIRANË- Misioni i OSBE/ODIHR ka publikuar një raport lidhur me zgjedhjet parlamentare që do të zhvillohen më 11 maj. Në raportin e OSBE/ODIHR që përfshin periudhën 1-21 prill 2025, zgjedhjet konsiderohen si një moment kyç për zhvillimin demokratik të Shqipërisë dhe për procesin e integrimit në Bashkimin Europian. Gjithashtu theksohet se për herë të parë do të aplikohet votimi nga jashtë vendit, ndërkohë që sistemi zgjedhor është ndryshuar me një formulë të kombinuar mes listave të mbyllura dhe preferenciale. Më tej thuhet, se disa rekomandime të OSBE/ODIHR, si heqja e pragut kombëtar për kandidatët e pavarur dhe ndalimi i kandidimit të liderëve të partive në disa zona zgjedhore, janë kryer, por shumë rekomandime të tjera mbeten të pazbatuara.

Sipas misionit të OSBE, mjedisi politik karakterizohet nga një shkallë e lartë polarizimi dhe mosbesimi mes dy partive kryesore. Në raport thuhet se ndryshimet në kuadrin ligjor në 2024 dhe 2025 ndryshuan sistemin zgjedhor dhe futën votimin jashtë vendit, por nuk është ndërmarrë një rishikim gjithëpërfshirës i kornizës. 

Në raport thuhet se gratë janë të përfaqësuara në mënyrë të barabartë në postet ministrore, duke mbajtur gjysmën e posteve në qeverinë aktuale, por megjithatë mbeten të nën-përfaqësuara në parlament, duke mbajtur 50 nga 140 vendet (36 përqind). Në raport thuhet gjithashtu se periudha zyrtare e fushatës filloi më 11 prill. Sulmet personale midis liderëve të partive kryesore janë të zakonshme, duke përfshirë edhe ato online. Keqpërdorimi i burimeve shtetërore dhe fushata brenda institucioneve publike është i ndaluar, por shqetësimet vazhdojnë për presionin ndaj nëpunësve civilë, ndikimin e padrejtë mbi votuesit dhe keqpërdorimin e aseteve publike. 

PËRMBLEDHJE E RAPORTIT: 

Zgjedhjet parlamentare të vitit 2025 zhvillohen në sfondin e ndryshimeve në sistemin zgjedhor dhe futjes së votimit jashtë vendit për herë të parë, duke i shënuar zgjedhjet si një moment historik i rëndësishëm për vendin. Këto zgjedhje konsiderohen gjithashtu një test i rëndësishëm i mëtejshëm i zhvillimit të proceseve dhe institucioneve demokratike të Shqipërisë, veçanërisht në kuadrin e bisedimeve në vazhdim të anëtarësimit me Bashkimin Evropian. Mjedisi politik karakterizohet nga një shkallë e lartë polarizimi dhe mosbesimi mes dy partive kryesore.

Ndryshimet në kuadrin ligjor në 2024 dhe 2025 ndryshuan sistemin zgjedhor dhe futën votimin jashtë vendit, por nuk është ndërmarrë një rishikim gjithëpërfshirës i kornizës. Sipas sistemit të ri zgjedhor, çdo subjekt zgjedhor paraqet lista të mbyllura dhe preferenciale. Vendet e fituara nga një parti ose koalicion në një zonë zgjedhore u caktohen fillimisht kandidatëve nga listat e mbyllura. Ndërsa rekomandimet e ODIHR-it për ndryshimin e pragut mbarëkombëtar për kandidatët e pavarur dhe heqjen e mundësisë së liderëve të partive politike për të konkurruar në disa zona zgjedhore janë adresuar, shumë rekomandime të mëparshme të ODIHR-it mbeten të pazbatuara.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) është përgjegjës për mbikëqyrjen e administrimit të zgjedhjeve. Përgatitjet për zgjedhjet janë në rrugë të mbarë, duke përfshirë edhe votimin jashtë vendit, dhe deri më tani administrata zgjedhore ka respektuar në masë të madhe afatet ligjore. Votimi jashtë vendit do të bëhet me anë të fletëvotimeve postare dhe KQZ zhvilloi një fushatë të gjerë informuese për regjistrimin e votuesve jashtë vendit. KQZ-ja ka nisur gjithashtu fushata të synuara për edukimin e votuesve që adresojnë popullsinë e përgjithshme, pakicat kombëtare dhe personat me aftësi të kufizuara. Votimi dhe numërimi elektronik do të pilotohet në komuna të caktuara me testime dhe demonstrime publike të planifikuara përpara ditës së zgjedhjeve.

Për këto zgjedhje janë regjistruar rreth 3.7 milionë votues, duke përfshirë rreth 246 mijë për votimin jashtë vendit. Për të lejuar regjistrimin gjithëpërfshirës të votuesve mbikëqyrës, KQZ-ja vendosi të zgjasë vlefshmërinë e ID-ve të skaduara. Votuesit mund të verifikonin të dhënat e tyre dhe të kërkonin korrigjime, përfshirë në internet, gjatë periudhës së shqyrtimit publik. Identifikimi i votuesve në ditën e zgjedhjeve kryhet duke përdorur pajisje elektronike të identifikimit.

Zgjedhjet mund të kontestohen nga kandidatë të nominuar nga partitë politike, koalicione partish, ose kandidatë të pavarur të emëruar nga grupe votuesish. KQZ regjistroi njëmbëdhjetë subjekte zgjedhore, tetë parti politike dhe tre koalicione, me gjithsej 2046 kandidatë. Kodi Zgjedhor përfshin një kuotë gjinore, duke kërkuar që një në çdo tre kandidatë në të dyja listat duhet t'i përkasë gjinisë më pak të përfaqësuar.

Gratë janë të përfaqësuara në mënyrë të barabartë në postet ministrore, duke mbajtur gjysmën e posteve në qeverinë aktuale. Megjithatë, gratë mbeten të nën-përfaqësuara në parlament, duke mbajtur 50 nga 140 vendet (36 përqind). Tre nga 12 anëtarë të KQZ-së dhe rreth 31 për qind e anëtarëve të Komisioneve të Zonës së Administrimit Zgjedhor janë gra. Nga kandidatët e regjistruar, 787 (38.47 për qind) janë gra. Disa bashkëbisedues të MVZ-së të ODIHR-it theksuan stereotipet e vazhdueshme gjinore dhe retorika diskriminuese ndaj grave politikisht aktive si barriera të rëndësishme për pjesëmarrjen.

Periudha zyrtare e fushatës filloi më 11 prill. Pas disa ngjarjeve të profilit të lartë për të shënuar fillimin e fushatës, ajo ka qenë e ulët. Sulmet personale midis liderëve të partive kryesore janë të zakonshme, duke përfshirë edhe ato online. Keqpërdorimi i burimeve shtetërore dhe fushata brenda institucioneve publike është i ndaluar, por shqetësimet vazhdojnë për presionin ndaj nëpunësve civilë, ndikimin e padrejtë mbi votuesit dhe keqpërdorimin e aseteve publike. KQZ ka marrë ankesa të shumta lidhur me shkeljet e fushatës dhe vazhdon të monitorojë në mënyrë aktive respektimin, duke përfshirë aktivitetet online të 50 institucioneve publike. Ndërsa fushatës në rrjetet sociale i mungon rregullimi formal, partitë politike janë zotuar vullnetarisht për një Kod Sjelljeje që promovon fushatën etike dixhitale. Ligjet dhe udhëzimet e reja për mbrojtjen e të dhënave personale janë futur për të mbrojtur informacionin e votuesve, me autoritetet që bëjnë thirrje për vigjilencë kundër keqpërdorimit të të dhënave personale gjatë fushatës.

Fushata mund të financohet nga fondet publike dhe private, duke përfshirë edhe kreditë. Ligji përcakton kufijtë për donacionet dhe shpenzimet. KQZ-ja mbikëqyr respektimin e rregulloreve për financimin e fushatës. Asnjë ndryshim thelbësor në kuadrin rregullator nuk është bërë që nga zgjedhjet e fundit. Rekomandimet e ODIHR për raportimin e ndërmjetëm, rregullimin e financimit nga palët e treta dhe shtrirjen e financimit publik për kandidatët e pavarur mbeten të pa adresuara.

Kuadri ligjor mbron lirinë e shprehjes, megjithëse shpifja mbetet e kriminalizuar dhe rastet civile dhe penale të shpifjes kundër gazetarëve vazhdojnë. Pavarësia e medias dhe diversiteti në raportim ndikohet nga një përqendrim në pronësinë e medias dhe një varësi e pronarëve nga tenderët publikë për interesat e tyre më të gjera të biznesit. Ekzistojnë shqetësime lidhur me pavarësinë e bordeve menaxhuese të rregullatorit të transmetimit dhe transmetuesit publik. Kodi Zgjedhor u siguron partive që fituan mbi 20 përqind të mandateve në zgjedhjet e mëparshme dy herë më shumë mbulim lajmesh sesa partitë e tjera parlamentare konkurruese.

Komisioni i Ankesave dhe Sanksioneve (KSHC) shërben si organi i shkallës së parë për ankimimin ndaj vendimeve të KQZ-së dhe komisioneve të niveleve më të ulëta, të cilat mund të ankimohen në shkallën përfundimtare në Kolegjin Zgjedhor të Gjykatës së Apelit Tiranë. Subjektet zgjedhore kanë tre ditë kohë për të ankimuar, me përjashtim të rezultateve zgjedhore për të cilat afati është pesë ditë. Palët e treta me interes të ligjshëm mund të bëjnë ankim administrativ. Struktura e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar krijoi një grup pune për hetimin e krimeve të caktuara zgjedhore dhe një platformë online për raportimin publik.

Kushtetuta parashikon të drejta të plota politike, civile dhe sociale për pakicat. Fushata në gjuhët e pakicave kombëtare lejohet. KQZ-ja deklaron se do të prodhojë disa materiale zgjedhore në gjuhët e pakicave kombëtare dhe ka nisur një sërë aktivitetesh informuese për votuesit për të nxitur pjesëmarrjen e grupeve të nënpërfaqësuara.

Kodi Zgjedhor parashikon vëzhgim qytetar dhe ndërkombëtar në të gjitha nivelet. Deri më 11 prill, ishin akredituar 26 organizata kombëtare dhe 10 ndërkombëtare. OSHC-të kanë informuar MVZ-në e ODIHR-it se mungesa e fondeve do të ndikojë në kapacitetin e tyre për të ndërmarrë një vëzhgim gjithëpërfshirës në ditën e zgjedhjeve. Mund të vëzhgojnë edhe përfaqësues të partive, koalicioneve dhe kandidatëve të pavarur.