Vazhdon lufta në Lindjen e Mesme/ Izraeli godet selinë e sigurisë në Teheran, Irani sulmon bazat amerikane në Dubai dhe Katar

IZRAEL- Irani ka lëshuar një breshëri rraketash në Jerusalem, Tel Aviv dhe në të gjithë Izraelin. Ky moment është publikuar në mediat sociale, ku teksa rraketat iraniane fluturojnë, qytetarët në izrael shtrihen në autostradë nga frika. 

Sipas mediave të huaja, një paralajmërim i hershëm u lëshua gjithashtu në të gjithë Izraelin verior dhe paralajmërimet gjetën shoferë në automjetet e tyre në autostradat e vendit. Disa zgjodhën të dilnin nga makinat e tyre për të mbrojtur veten. Siç shihet edhe në pamje, qytetarët shtrihen në rrugë, ndërsa dy persona të tjerë shikojnë lart në qiell ndërsa sirenat bien./Dosja.al

Foto ilustruse

Ngushtica e Hormuzit, kjo ngushticë detare është itinerari më i rëndësishëm i anijeve për transportin e naftës. Hormuzi midis Omanit dhe Iranit lidh Gjirin Persik dhe shtetet eksportuese të naftës Bahrein, Kuvajt, Katar, Arabi Sauditedhe Emiratet e Bashkuara Arabe me Oqeanin Indian.

Anijet çisternë mbërrijnë këtu nga shumë vende të botës. Shumica transportojnë naftën bruto nga rajoni i Gjirit Persik për në Europë, Azi dhe Amerikën e Veriut.

Pika më e rëndësishme e këtij itinerari është ajo ndërmjet Gjirit Persik dhe Gjirit të Omanit, brezi më i ngushtë me një gjerësi prej 55 kilometrash, dhe korsia e lundrimit për anijet e mëdha është vetëm 3,7 kilometra.

Ngushtica e Hormuzit kyç për interesat strategjike në rajon

Edhe në të shkuarën në kontekstin e sanksioneve ndërkombëtare ndaj Iranit, Teherani vazhdimisht ka kërcënuar me mbylljen e ngushticës Hormuz. E njëjta gjë po ndodh edhe në konfliktin aktual. Sipas ekspertëve të ekonomisë, në rast se ngushtica e Hormuzit e përfshirë tani nga lufta mbetet e bllokuar rrezikohet ndjeshëm e gjithë ekonomia botërore. Teherani e konsideron këtë rrugë detare si çelësin kryesor për sigurimin e interesave strategjike në rajon në jug të Iranit dhe të Gjirit Persik.

Përmes rrugës së Hormuzit transportohet një e pesta e konsumit botëror të naftës
Hormuzi zë vendin e dytë ndër itineraret më të rëndësishme në botë për transportin e naftës si rruga Malacca dhe Kanali i Suezit.

Një humbje nga bllokimi i kësaj rruge detare si pasojë e konfliktit aktual do të ishte e vështirë të kompensohej. Pasoja janë rritja e çmimit të naftës e benzinës, që gjithësesi ditët e fundit janë shtrenjtuar.

Po ashtu mund të krijoheshin ngushtica në zinxhirin e furnizimeve për shumë produkte nga nafta. Prishja e këtij zinxhiri mund t'i krijojë vështirësi ekonomisë në shumë vende të botës./DW

Ministria Turke e Mbrojtjes

TURQI-  Turqia njoftoi se sistemet mbrojtëse të NATO-s interceptuan një raketë balistike të lëshuar nga Irani përpara se ajo të hynte në hapësirën ajrore turke. Sipas të njëjtës deklaratë nga ministria turke, municioni që ra në rajonin Dertyol të provincës Hatay ishte pjesë e sistemit të mbrojtjes ajrore të Turqisë , i cili interceptoi kërcënimin në ajër. Nuk pati viktima ose të lënduar në incident.

“Një raketë balistike , e lëshuar nga Irani dhe e zbuluar duke u drejtuar drejt hapësirës ajrore turke pasi kaloi nëpër hapësirën ajrore të Irakut dhe Sirisë, u interceptua në kohë dhe u neutralizua nga sistemet mbrojtëse të NATO-s të vendosura në Mesdheun Lindor.”, deklaroi, Ministria Turke e Mbrojtjes.

Ministria Turke e Mbrojtjes tha gjithashtu: “Ju kujtojmë se rezervojmë të drejtën për t'iu përgjigjur çdo qëndrimi armiqësor ndaj vendit tonë. U bëjmë thirrje të gjitha palëve të përmbahen nga veprime që mund të përkeqësojnë konfliktin në rajon. Në këtë kontekst, ne do të vazhdojmë të konsultohemi me NATO-n dhe aleatët tanë të tjerë. Kjo njoftohet me respekt për publikun.”/Dosja.al

Foto Ilustruese

TURQI- Ministria e Mbrojtjes Kombëtare turke njoftoi se një raketë balistike u lëshua nga Irani dhe kaloi hapësirën ajrore të Irakut dhe Sirisë përpara se të shkonte drejt Turqisë. Sipas njoftimit të ministrisë, raketa balistike në fjalë u shkatërrua në ajër nga sistemet e mbrojtjes ajrore dhe raketore të NATO-s përpara se të arrinte në hapësirën ajrore turke.

Sipas të njëjtave burime, fragmenti i raketës që ra në rajonin Dortyol të provincës Hatay u identifikua si një municion i mbrojtjes ajrore që interceptoi kërcënimin në ajër.

“Ndërkohë që Turqia qëndron për stabilitetin dhe paqen rajonale, ajo është plotësisht e aftë të mbrojë territorin dhe qytetarët e saj, pavarësisht nga burimi apo origjina e çdo kërcënimi. Të gjitha hapat e nevojshëm për të mbrojtur territorin dhe hapësirën tonë ajrore do të merren vendosmërisht dhe pa hezitim. Ne theksojmë se e drejta jonë për të reaguar ndaj çdo akti armiqësor të drejtuar ndaj vendit tonë mbetet e rezervuar. Ne bëjmë thirrje të gjitha palëve të heqin dorë nga veprimet që mund të rrisin më tej konfliktin në rajon”, njoftoi ministria turke./Dosja.al

Benjamin Netanyahu

IZRAEL- Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka paralajmëruar vazhdimisht që nga fillimi i viteve ’90 se Irani është pranë sigurimit të armës bërthamore. Gjatë deklaratave ndër vite, Netanyahu ka përdorur formulime si “tre deri në pesë vite larg”, “një ose dy vite larg”, “muaj larg” apo “më afër se kurrë”. Dosja.al, ka bërë një përmbledhje të spekulimeve të kryeministrit izraelit.

Kur kanë nisur pretendimet e Netanyahut?

Paralajmërimi i parë i dokumentuar daton në vitin 1992, kur në një fjalim në Knesset ai deklaroi: Irani mund të ketë armë bërthamore brenda tre deri në pesë viteve.

Më pas në mesin e viteve 1995–1996, gjatë intervistave në SHBA, Netanyahu theksonte se: Irani po përparon me shpejtësi drejt kapacitetit bërthamor dhe se koha po mbaron.

Në vitin 2002, gjatë një dëshmie në Kongresin amerikan, ai argumentoi se ndalimi i programit iranian ishte thelbësor për sigurinë globale. Pas rikthimit si kryeministër në vitin 2009, ai deklaroi: Irani është një ose dy vite larg kapacitetit bërthamor.

Në vitin 2010, Netanyahu paralajmëroi se Irani po i afrohej pikës së pakthyeshme” në pasurimin e uraniumit. Momenti më i njohur erdhi në vitin 2012, në fjalimin e tij në United Nations General Assembly, ku shfaqi ilustrimin e një bombe dhe tha:
Deri në pranverë, më së voni në verë, Irani do të ketë përfunduar fazën e mesme të pasurimit dhe do të jetë muaj larg nga kapaciteti për armë. Vija e kuqe duhet të vendoset tani.

Në vitin 2015, duke kundërshtuar marrëveshjen bërthamore Joint Comprehensive Plan of Action, Netanyahu deklaroi para Kongresit amerikan: Kjo marrëveshje nuk e bllokon rrugën e Iranit drejt bombës; ajo e hap atë. Irani nuk e ka braktisur kurrë ambicien për armë bërthamore.

Në vitin 2018, gjatë prezantimit të “arkivit sekret iranian”, ai u shpreh: Irani ka gënjyer. Ata kurrë nuk e braktisën programin e tyre të armëve bërthamore.

Në vitet 2019–2021, Netanyahu deklaroi se Irani po shkurtonte ndjeshëm kohën për prodhimin e materialit për një bombë, duke theksuar: Irani është më afër se kurrë armës bërthamore.

Në paraqitjen e tij në OKB në vitin 2022, ai tha se vetëm një kërcënim i besueshëm ushtarak mund ta ndalë Teheranin, duke shtuar: Vetëm presioni real funksionon.

Gjatë viteve 2023–2024, ai përsëriti qëndrimin: Izraeli do të bëjë gjithçka që është e nevojshme për të parandaluar Iranin të pajiset me armë bërthamore.

Në deklaratat e tij më të fundit gjatë vitit 2025, Netanyahu ka theksuar se Irani ka avancuar më tej në pasurimin e uraniumit.

“Irani është muaj larg kapacitetit për të prodhuar një armë bërthamore nëse merr vendimin për ta bërë. Ne nuk do ta lejojmë Iranin të arrijë pragun bërthamor. Çdo opsion mbetet në tryezë,” tha Netanyahu./Dosja.al

Harta

IZRAEL- Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmail Baghaei, tha se bashkësia ndërkombëtare është plotësisht në dijeni të konfliktit të vazhdueshëm në Iran dhe se kriza nuk do të mbetet e kufizuar në rajon. Me anë të një postimi në X, Ministria e Jashtme e Izraelit ka publikuar hartën se deri në çfarë vendesh arrijnë raketat balistike të Iranit. 

“Bota nuk është e verbër; të gjithë e shohin këtë, dhe nëse zgjedh të mbyllë sytë ose të bëjë sikur është injorante, do të përballet me pasoja”, tha Baghaei, duke paralajmëruar se lufta në Iran mund të ndikojë së shpejti në Evropë dhe në botën e gjerë.

Një grafik i publikuar nga Qendra për Studime Strategjike dhe Mbrojtje tregon një hartë me rreze goditjeje që variojnë nga 300 deri në 2,500 kilometra, duke përfshirë pjesë të konsiderueshme të Europës Juglindore brenda zonës së mundshme të kërcënimit. Raketat balistike me rreze të mesme dhe të gjata, si Shahab-3 dhe Ghadr-110, konsiderohen më të rrezikshmet, pasi mund të arrijnë deri në 2,000 kilometra.

Sipas hartës, rreziku përfshin kryeqytete si Athina, Sofja dhe Bukureshti, si dhe qytete të tjera të Ballkanit Perëndimor. Në rrezen më të madhe teorike, mund të përfshihen edhe kryeqytete si Budapesti, Vjena, Varshava dhe Bratislava, duke marrë parasysh distancën maksimale të raketave./Dosja.al

IRAN- Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli u zotuan se nuk do të lëshojnë pe në fushatën e tyre ushtarake kundër Iranit, teksa Tel Avivi lëshoi “valë të re të sulmeve” dhe presidenti amerikan, Donald Trump tha se Teherani “do të goditet dhe lëndohet edhe më tepër” në ditët në vazhdim.

“Goditjet e shkallës së gjerë nisin tani”, ka thënë Trump më 3 shkurt në Shtëpinë e Bardhë, gjatë një takimi me kancelarin gjerman, Friedrich Merz.

“Ata nuk kanë më mbrojtje ajrore, ata nuk kanë më sisteme gjurmimi, kështu që do të lëndohen shumë”, ka paralajmëruar presidenti amerikan.

Trump ka përsëritur se përveç liderit suprem Ali Khamenei, një pjesë e mirë e udhëheqjes iraniane është vrarë në sulmet amerikano-izraelite, duke e lënë regjimin në duar të pasigurta.

“Shumica e njerëzve që kemi pasur në mendje tanimë janë të vdekur. Tani e kemi një grup tjetër. Edhe ata mund të jenë të vdekur, bazuar në raportime”, ka thënë Trump.

Pasi Trump foli, shefi i Komandës Qendrore të ushtrisë amerikane, admirali Brad Cooper ka thënë se Operacioni "Tërbimi Epik" përbën pozicionimin më të madh të ushtrisë amerikane në Lindje të Mesme brenda një gjenerate.

Ai ka thënë se mbi 50.000 trupa, mbi 200 aeroplanë luftarakë, dy aeroplanmbajtëse dhe bombarduese me rreze të gjatë janë të përfshira në operacion. Cooper e ka përshkruar fazën hyrëse të fushatës ushtarake si dyfish më të madhe sesa ajo e vitit 2003 “Tronditje dhe habi” në Irak.

“Sot nuk e kemi asnjë anije iraniane në ujërat e Gjirit Arab, Ngushticën e Hormuzit apo Gjirin e Omanit”, ka thënë Copper, duke e përshkruar atë që e ka quajtur përpjekje të pashembullt për t’i eliminuar aftësitë e Iranit që t’i kërcënojnë forcat amerikane.

“Ky është vetëm fillimi”, ka thënë admirali. “Por, besoj shumë që ne, bashkë me aleatët, do t’i arrijmë objektivat tanë ushtarakë”.

Copper ka thënë se ushtria amerikane i ka shkatërruar 17 anije të marinës iraniane – përfshirë një nëndetëse – dhe i ka rrëzuar gati 2.000 targete nëpër Iran brenda katër ditësh.

Ndaras, Izraeli ka thënë më 4 mars se ka nisur “valë të re sulmesh”, duke thënë se shënjestrat e saj në ditën e pestë të sulmeve të përbashkëta amerikano-izraelite përfshijnë “sisteme ajrore iraniane, zonat e lansimit dhe infrastrukturë shtesë”.

Në Teheran, qytet me rreth 10 milionë banorë, rrugët janë parë pa njerëz, ose në disa pjesë janë parë duke u larguar nga qyteti.

“Ka aq pak njerëz, prandaj krijohet përshtypje që askush nuk jeton këtu”, ka thënë infermierja Samireh për agjencinë e lajmeve AFP.

Autoritetet u kanë bërë thirrje njerëzve që të largohen nga kryeqyteti. Policia, forcat e armatosura të sigurisë dhe pajisje të armatosura janë stacionuar në rrugët kryesore, duke kryer kontrolle të rregullta nëpër makina, ka shtuar AFP.

Raportimet brenda Iranit vështirë verifikohen. Agjencia e lajmeve HRANA, me seli në Shtetet e Bashkuara ka thënë se gati 1.100 civilë, përfshirë 181 fëmijë, janë vrarë në sulme.

Ndërkohë në Izrael, sirenat ajrore janë dëgjuar gjatë gjithë natës, teksa ushtria izraelite ka bërë përpjekje që t’i ndalë sulmet iraniane.

Policia në Tel Aviv ka thënë se një grua është plagosur nga një predhë që ka rënë. Nuk ka raportime për viktima tjera izraelite.

Izraeli, po ashtu, i ka nisur sulmet kundër elementëve të Hezbollahut – aleatit të Iranit – në Bejrut, pasi krahu ushtarak i grupit ka gjuajtur raketa në veri të Izraelit.

Hezbollahu konsiderohet organizatë terroriste nga SHBA-ja.

Shpërthime të mëdha janë dëgjuar edhe në kryeqytetin e Libanit, Bejrut, më 4 mars, teksa Izraeli dhe Hezbollahu kanë quajtur njëri-tjetrin me raketa, duke raportuar për vrasjen e dhjetëra njerëzve.

Kombet e Bashkuara kanë thënë se mbi 30.000 njerëz janë zhvendosur në Liban.

Irani nuk është duke hequr dorë nga sulmet hakmarrëse me raketa dhe dronë, ndonëse jo në intensitetin e sulmeve amerikano-izraelite.

Qendrat diplomatike amerikane – ambasadat dhe konsullatat – në Lindje të Mesme është raportuar të jenë sulmuar me dronë, duke shkaktuar dëme të vogla, por jo viktima.

Irani i ka lëshuar qindra dronë dhe raketa drejt bazave ushtarake amerikane, si dhe qendrave komerciale dhe të energjisë në Arabinë Saudike, Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajt, Bahrejn dhe Katar – të gjithë aleatë amerikanë – prej 28 shkurtit.

Zyrtarët në Katar kanë thënë se një raketë balistike iraniane e ka goditur bazën e ushtrisë amerikane në Al-Udeid më 3 mars, por nuk ka viktima.

Ambasada amerikane në Riad është goditur nga dy dronë, duke shkaktuar “zjarr” por dëmet janë të vogla, ka thënë Ministria saudite e Mbrojtje, teksa tensionet sa shkojnë e përshkallëzohen në Lindje të Mesme.

Përtej këtyre zhvillimeve, partia kurde në pushtet në Irak ka thënë se liderët e saj kanë biseduar me Trumpin për hapat e ardhshëm në luftë kundër Iranit fqinj.

Shtëpia e Bardhë nuk i ka konfirmuar raportimet, mirëpo ka thënë se “presidenti Trump ka folur me disa parterë rajonalë”.

Unioni Patriotik i Kurdistanit (PUK) ka thënë se Trump e ka kontaktuar kreun e partisë, Bafel Talabani për t’i diskutuar veprimet amerikane në Iranin fqinj. Mediat amerikane kanë raportuar se Trump ka biseduar edhe me liderin kurd të Irakut, Masoud Barzani një ditë pas nisjes së sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit në Iran.

Këto raportime vijnë në kohën kur e përditshmja amerikane Wall Street Journal ka shkruar se Trump është duke e konsideruar ofrimin e mbështetjes për fraksione kurde të Irakut në luftën kundër udhëheqësisë iraniane. Kurdët irakianë janë një forcë e madhe në kufi me Iranin dhe kanë lidhje me minoritetin kurd në Iran. Kurdët etnikë kërkojnë me dekada shtet të pavarur dhe e akuzojnë Teheranin për shtypje të minoritetit kurd./REL

IRAN- Mojtaba Khamenei, djali i Ajatollah Ali Khameneit, duket të jetë kandidati kryesor për të pasuar të atin si udhëheqës i Iranit. Mediat e huaja shkruajnë se, 56-vjeçari është djali i dytë i ajatollahut, udhëheqësit suprem i cili u vra të shtunën.

Mojtaba Khamenei lindi në vitin 1969 në Mahsad, një qendër e madhe fetare në Iran, rreth një dekadë para themelimit të Republikës Islamike në vitin 1979. I njohur për lidhjet e tij të ngushta me Gardën Revolucionare, ai u bashkua për herë të parë me trupat ushtarake islamike rreth vitit 1987, pasi mbaroi shkollën e mesme.

Mësohet se, ai shërbeu gjatë pjesës së dytë të luftës së gjatë të Iranit me Irakun, nga viti 1980 deri në vitin 1988, sipas New York Times. Vitin pasardhës, babai i tij u emërua udhëheqës suprem, duke zëvendësuar të ndjerin Ajatollah Ruhollah Khomeini. Mojtaba Khamenei vazhdoi studimet e tij me klerikët më të respektuar të vendit në Qom dhe dha mësim vetë në një seminar fetar, duke krijuar lidhje me udhëheqjen fetare.

Mojtaba Khamenei nuk është një figurë e njohur dhe ka punuar prapa skenave. Në vitin 2005, pas zgjedhjes së kandidatit konservator Mahmoud Ahmadinejad si president, reformistët akuzuan Mojtaba Khamenei-n për bashkëpunim me udhëheqësit fetarë dhe Gardën Revolucionare për të siguruar fitoren e kandidatit të tyre të preferuar relativisht të panjohur.

Mehdi Karroubi, një reformist dhe një nga rivalët e zotit Ahmadinejad, e kishte kritikuar Mojtaba Khamenein, duke e akuzuar birin e një mjeshtri për ndërhyrje në zgjedhje. Udhëheqësi suprem në atë kohë e mbrojti të birin, duke thënë se ai vetë është mjeshtër, jo bir i një mjeshtri. Në vitin 2024, Asambleja e Ekspertëve të Iranit u mblodh për të planifikuar trashëgiminë e udhëheqësit suprem. Ajatollah Khamenei tha në atë kohë se djali i tij duhet të përjashtohet.

Zgjedhja e tij mund ta shqetësonte Iranin. Revolucioni islamik i vitit 1979 rrëzoi Shah Mohammad Reza Pahlavi dhe, me të, me sa duket, transferimin dinastik të pushtetit, duke e zëvendësuar atë me sundim klerikal.Marrja e pushtetit nga Mojtaba Khamenei mund të zemërojë iranianët që dolën në rrugë në fillim të këtij viti.

Por zgjedhja e tij do të dërgonte një mesazh, thonë disa analistë, se përfaqësuesit e linjës së ashpër të lidhur me Gardën Revolucionare mbeten në pushtet, duke sugjeruar se pak gjëra do të ndryshojnë së shpejti. Gruaja e Mojtaba Khameneit, Zahra Adel, nëna e tij, Mansoureh Khojasteh Bayerzadeh, dhe një djalë u vranë së bashku me të atin në sulmet e së shtunës, tha qeveria iraniane./Dosja.al

Në një analizë, media britanikie BBC shpjegon pse dhëheqësit evropianë e kanë të vështirë të flasin me një zë të vetëm për Iranin dhe zhvillimet e trazuara në Lindjen e Mesme. Evropa e dinte se kjo mund të ndodhte. Për javë të tëra, udhëheqësit dhe politikëbërësit vëzhguan përforcimin e ushtrisë amerikane në Lindjen e Mesme. Ata dëgjuan kërcënimet e administratës Trump ndaj Teheranit: Hiqni dorë nga të gjitha aspiratat bërthamore përndryshe.

Por që kur sulmi amerikano-izraelit filloi ndaj Iranit tre ditë më parë, ky kontinent është dukur në rastin më të mirë i pakoordinuar, nëse jo i përçarë dhe padyshim pa ndikim, i zënë në vorbullën e ngjarjeve. Çdo vend evropian është i shqetësuar në mënyrë të kuptueshme për qytetarët e tij në rajon  nëse dhe si mund të kenë nevojë të evakuojnë atë që do të ishin dhjetëra mijëra njerëz në total. Qeveritë evropiane shqetësohen gjithashtu për ndikimin që kriza në Lindjen e Mesme mund të ketë te konsumatorët në vend. Për shembull, te çmimet e energjisë dhe ushqimeve. Çmimet e gazit evropian janë rritur në një masë të paparë që nga fillimi i pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022.

Politikisht, Evropa po përpiqet qartë të gjejë një zë të bashkuar mbi zhvillimet marramendëse me ritëm të shpejtë në Lindjen e Mesme. Tre fuqitë më të mëdha të kontinentit, Franca, Gjermania dhe Mbretëria e Bashkuar, arritën të lëshojnë një deklaratë të përbashkët gjatë fundjavës, duke e paralajmëruar Iranin se ishin gati të ndërmerrnin veprime mbrojtëse për të shkatërruar aftësinë e tij për të qëlluar raketa dhe dronë, nëse Teherani nuk i ndalte sulmet e tij pa dallim. Që atëherë, Mbretëria e Bashkuar ka rënë dakord me një kërkesë të SHBA-së për të përdorur dy baza ushtarake britanike për sulme mbrojtëse në vendet e raketave iraniane  megjithëse presidenti Trump ka qenë kritik ndaj faktit që Mbretëria e Bashkuar nuk ka qenë më aktive.

Franca po forcon praninë e saj në Lindjen e Mesme pasi një sulm iranian goditi një bazë franceze në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Gjermania thotë se ushtarët e saj mbeten të gatshëm për masa mbrojtëse nëse sulmohen, por asgjë përtej kësaj nuk ishte planifikuar. Të tre vendet nuk vunë në dyshim ligjshmërinë sipas ligjit ndërkombëtar të sulmeve SHBA-Izrael. Pyetjet drejtuar Uashingtonit mungonin gjithashtu dukshëm në morinë e postimeve në Twitter që ka postuar shefja e politikës së jashtme të BE-së, Kaja Kallas.

Një konsideratë kryesore e të gjithë këtyre udhëheqësve evropianë është mosdëshira për të armiqësuar Donald Trumpin. Ata shpresojnë me dëshpërim që ngjarjet në Lindjen e Mesme të mos jenë një tjetër shpërqendrim për presidentin amerikan, duke e penguar atë  përsëri të angazhohet në gjetjen e një zgjidhjeje të qëndrueshme për një konflikt tjetër, këtë herë në kontinentin e tyre: Ukrainën. Por, a i turbullon ujërat shmangia e disa fuqive kryesore evropiane në lidhje me ligjshmërinë e veprimeve të fundit të SHBA-së në Iran apo Venezuelë, për shembull? Ata shpesh thonë se kjo është një Evropë me vlera të përbashkëta, që respekton një rend ndërkombëtar të bazuar në rregulla. Por, cilat janë saktësisht rregullat?

Kryeministri i Spanjës thotë se është i qartë. Pedro Sanchez shkroi në mediat sociale, duke shpallur se mund të jesh kundër një regjimi të urryer, siç është rasti me regjimin iranian, dhe në të njëjtën kohë të jesh kundër një ndërhyrjeje ushtarake të pajustifikuar dhe të rrezikshme jashtë ligjit ndërkombëtar. Një numër avionësh amerikanë u larguan nga Spanja të hënën pasi Madridi tha se ato baza nuk mund të përdoren për sulme ndaj Iranit.

Ndërkohë, Bashkimi Evropian është dukur krejtësisht i pakoordinuar. Një deklaratë nga ministrat e jashtëm të shteteve anëtare nuk e mbështeti ndryshimin e regjimit në Iran, ndërsa presidenti i Komisionit Evropian (organi kryesor ekzekutiv i BE-së) bëri pikërisht këtë të dielën. "Një tranzicion i besueshëm në Iran është urgjentisht i nevojshëm", tha presidentja e tij Ursula von der Leyen në një postim në rrjetet sociale.

Kjo vështirë se ishte një shfaqje e të folurit me një zë.
E megjithatë, ambicia e deklaruar e kombeve evropiane, brenda dhe jashtë BE-së, përfshirë Mbretërinë e Bashkuar në këtë botë të re dhe të trazuar të politikës së Fuqive të Mëdha - është të punojnë më mirë së bashku në fusha me interes të ndërsjellë, para së gjithash në arenën e sigurisë dhe mbrojtjes. Por pyetja është, a janë ata vërtet të aftë ta bëjnë këtë?

Një ndryshim bërthamor
Viti 2026 ka qenë vërtet një vit trazirash: Venezuela, Groenlanda dhe Irani. Evropa përballet me një Rusi ekspansioniste në pragun e saj, një Kinë ekonomikisht agresive dhe një aleat gjithnjë e më të paparashikueshëm në Uashington. Të hënën, Presidenti Emmanuel Macron njoftoi se Franca do të ndryshonte doktrinën e saj bërthamore dhe do të rriste numrin e kokave bërthamore, sepse, tha ai, konkurrentët tanë kanë evoluar, ashtu si edhe partnerët tanë.

Rusia ka arsenalin më të madh bërthamor në botë, Kina po zgjeron me shpejtësi kapacitetet e saj dhe ndërsa SHBA-ja - fuqia e dytë më e madhe bërthamore globale, menjëherë pas Rusisë - për dekada i ka siguruar Evropës një ombrellë bërthamore, ndryshimi i prioriteteve në Uashington i ka bërë evropianët nervozë. Suedia, Gjermania dhe Polonia i janë drejtuar drejtpërdrejt Francës për të kërkuar mbulim më të gjerë evropian, përveç mbrojtjes që u ofrohet tashmë aleatëve të NATO-s nga Mbretëria e Bashkuar, e vetmja fuqi tjetër bërthamore në Evropë.

Presidenti Macron e gjen veten në pozicionin ta thashë unë, duke e nxitur Evropën për vite me radhë që të bëhet më strategjikisht autonome në mbrojtje (duke përfshirë një shtytje të madhe në hapësirë, me satelitë me përdorim të dyfishtë, për shembull, nëpërmjet Agjencisë Hapësinore Evropiane, anëtare e së cilës është edhe Mbretëria e Bashkuar). Por koordinimi mbetet një sfidë e madhe. Prokurimi i armëve është një shembull i qartë. Ndërsa Shtetet e Bashkuara përdorin rreth 30 sisteme të ndryshme armësh, Evropa ka 178 sisteme armësh që shpesh dyfishohen. "Joefikase, të shtrenjta dhe të ngadalta", ishte përfundimi dënues javën e kaluar i Presidentes së Parlamentit Evropian, Roberta Metsola.

NATO po përpiqet ta zbusë këtë duke u përpjekur të menaxhojë vendimet e blerjeve në të 32 anëtarët e saj, por problemi këtu është se udhëzimet e aleancës mbrojtëse janë vetëm vullnetare. Të gjithë anëtarët e NATO-s (përveç Spanjës) iu nënshtruan presionit nga Donald Trump vitin e kaluar dhe ranë dakord të rrisin shpenzimet e mbrojtjes. Por po aq e rëndësishme është nëse këto para shpenzohen më pas në mënyrë efektive. Instinkti i shumicës së qeverive kombëtare është të mbrojnë industritë e tyre të mbrojtjes, madje edhe në kurriz të fqinjëve të tyre. Franca shpesh akuzohet për këtë.

Prioritetet e formuara nga historia
Ndërsa ngjarjet që po zhvillohen në Lindjen e Mesme e nxjerrin në pah qartësisht, çdo vend në këtë kontinent ka prioritetet, pikat e forta dhe të dobëta të veta, të formuara nga historia e tij dhe shqetësimet e votuesve. Fakti që Gjermania ndjeu nevojën ta shprehte shumë qartë këtë javë se nuk planifikon të rrisë praninë e saj ushtarake në Lindjen e Mesme, e lëre më të marrë pjesë në ndonjë veprim ofensiv, varet nga fakti se gjermanët janë ende shumë të turpshëm ndaj konflikteve, kryesisht bazuar në të kaluarën e vendit të tyre.

A e mbani mend se si Gjermania u tall dhe u qortua fillimisht ndërkombëtarisht për ngadalësinë në dërgimin e tankeve në Ukrainë, pasi filloi pushtimi në shkallë të plotë i Rusisë katër vjet më parë? Kancelari i atëhershëm gjerman, Olaf Scholz, nuk u ndje aspak i pakënaqur që iu dha nofka "Friedenskanzler" (Kancelari i Paqes) në shtypin gjerman. Një pjesë e madhe e shoqërisë gjermane fillimisht nuk ndihej rehat me idenë se armët gjermane mund të drejtoheshin përsëri kundër rusëve, siç kishte ndodhur gjatë dy luftërave botërore të shekullit të kaluar. 

Ashtu si pjesa tjetër e Evropës, Gjermania u mbështet te Shtetet e Bashkuara për sigurinë e saj për dekada të tëra. Por, me administratën Trump që këmbëngul që Evropa tani të marrë përsipër pjesën më të madhe të mbrojtjes së saj, Gjermania planifikon të shpenzojë më shumë për buxhetin e saj të mbrojtjes deri në vitin 2029 sesa Franca dhe Mbretëria e Bashkuar së bashku, sipas NATO-s. Ajo dëshiron të ndërtojë edhe ushtrinë më të madhe konvencionale në Evropë - dhe 80 vjet pas Luftës së Dytë Botërore, dhe me Gjermaninë të rrënjosur fort në NATO dhe BE, fuqitë e tjera evropiane po e mirëpresin iniciativën ushtarake gjermane, në vend që të duken të kërcënuara prej saj.

Kryeministrja e Italisë, në të kundërt, po detyrohet të bëjë vallen më të dhimbshme - midis opinionit të votuesve italianë dhe asaj që ajo beson se është në interesin më të mirë të vendit të saj dhe të saj në skenën botërore. Deri më tani, Giorgia Meloni ka mbajtur një profil shumë të ulët ndaj sulmeve SHBA-Izrael ndaj Iranit. Ajo është një nga të paktët udhëheqës në Evropë që ka një marrëdhënie vërtet të ngrohtë me Donald Trump./BBC

Iran

IRAN- Garda Revolucionare ka kontroll të plotë të Ngushticës së Hormuzit , një kalim kyç për dërgesat e naftës nga deti dhe një portë hyrëse për në Gjirin Persik, thanë ata në një deklaratë të lëshuar sot. 

Sipas mediave të huaja, një oficer i lartë në forcat detare të Gardës Revolucionare, deklaroi se, aktualisht, Ngushtica e Hormuzit është nën kontrollin e plotë të marinës së Republikës Islamike, tha Mohammad Akbarzad.

Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, njoftoi dje se Marina Amerikane mund të fillojë sa më shpejt të jetë e mundur të kryejë misione shoqërimi, nëse është e nevojshme për kalimin e anijeve cisternë të naftës nëpër ngushticë./Dosja.al

Israel Katz

IZRAEL-  Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, tha se çdo udhëheqës i emëruar nga regjimi iranian për të zëvendësuar Ali Khamenein do të ishte një objektiv i qartë për asgjësim.

Sipas tij, Izraeli do të vijojë të neutralizojë aftësitë e regjimit dhe për të krijuar kushtet që do t'i lejojnë popullit iranian ta përmbysë dhe ta zëvendësojë atë. Mediat e huaja shkruajnë se, sipas Katz çdo udhëheqës, që kërkon të kërcënojë SHBA-në, botën e lirë dhe vendet e rajonit, do të jetë një objektiv i eliminimit.

“Çdo udhëheqës i emëruar nga regjimi terrorist iranian për të vazhduar udhëheqjen e planit për të shkatërruar Izraelin, për të kërcënuar SHBA-në, botën e lirë dhe vendet e rajonit, dhe për të shtypur popullin iranian, do të jetë një objektiv i qartë për eliminim. Nuk ka rëndësi se si quhet apo ku fshihet. Ne do të vazhdojmë të veprojmë me të gjitha forcat tona, së bashku me partnerët tanë amerikanë, për të neutralizuar aftësitë e regjimit dhe për të krijuar kushtet që do t'i lejojnë popullit iranian ta përmbysë dhe ta zëvendësojë atë", tha Katz./Dosja.al

Iranianët janë kapluar nga frika dhe shpresa derisa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli po zhvillojnë bombardime të mëdha për t’i shfarosur udhëheqësit klerikalë të vendit.

Sulmet ajrore që nga 28 shkurti e kanë rrënuar një pjesë të madhe të udhëheqjes së Iranit, përfshirë vrasjen e udhëheqësit suprem, ajatollah Ali Khamenei. Por, ato kanë shkaktuar gjithashtu vrasjen e qindra civilëve, sipas grupeve humanitare vendase, si dhe kanë shkatërruar shkolla e spitale, si pasojë.

“Ne ishim të lumtur me lajmin për vdekjen e Khameneit”, tha për Radion Farda një burrë 56-vjeçar në Teheran, duke folur në kushte anonimiteti për arsye sigurie.

“Por, tani këto bombardime të rënda po më shqetësojnë. Irani nuk duhet të shkatërrohet dhe të copëtohet. Shpresoj se e ardhmja të jetë e ndritur”, shtoi ai.

Banorët e Teheranit ndajnë imazhe të shkatërrimit nga sulmet ajrore:

Vdekja e Khameneit, një autokrat që e sundoi vendin me dorë të hekurt për gati 40 vjet, u festua nga shumë njerëz në rrugët e Iranit. Por, për shumë të tjerë, vëmendja është përqendruar shpejt te ajo se çfarë do të ndodhë më pas.

Fushata ajrore e SHBA-së dhe Izraelit paraqet kërcënim jetik për teokracinë e Iranit. Nëse Republika Islamike shembet, disa kanë frikë se vendi shumetnik me rreth 90 milionë banorë mund të zhytet në luftë civile dhe anarki si fqinjët e tij, Iraku dhe Afganistani.

“Bombardimet janë të tmerrshme dhe i dëgjuam [sulmet ajrore të SHBA-së dhe Izraelit] duke goditur zonat e banuara”, tha për Radion Farda të Radios Evropa e Lirë një nënë 49-vjeçare në Teheran.

“Nuk mund të flemë natën dhe njëri nga qentë e mi fshihet në banjë nga frika”, shtoi ajo.

Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli u kanë bërë thirrje iranianëve të ngrihen në këmbë dhe “ta marrin në dorë Qeverinë” e vendit të vet.

Por, nuk ka pasur asnjë shenjë të ndonjë kryengritjeje në rrugët çuditërisht të qeta të qyteteve të mëdha iraniane, të cilat patrullohen nga Korpusi i Gardës Revolucionare Islamike (IRGC) dhe forca paraushtarake, Basij.

Në janar, autoritetet i shtypën brutalisht protestat e mëdha, duke vrarë mijëra njerëz. Ato protesta ishin kërcënimi më i madh ndaj sundimit të tyre në dekada.

Iranianët festojnë vdekjen e Khameneit:

Në Teheran, një qytet me 10 milionë banorë, shumë njerëz po qëndrojnë brenda shtëpive ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli po vazhdojnë të godasin caqet e sigurisë dhe Qeverisë.

Numri i njerëzve të vrarë në vend që nga fillimi i sulmeve SHBA-Iran më 28 shkurt arriti në 787 më 3 mars, sipas Shoqatës së Gjysmëhënës së Kuqe të Iranit. Ndërkohë, Organizata Aktivistët për të Drejtat e Njeriut në Iran, me bazë në SHBA, raportoi se 742 civilë kanë vdekur, përfshirë 176 fëmijë.

“Shumë njerëz prisnin të dëgjonin lajmin për vdekjen e udhëheqësit [Khamenei], por zhurmat e raketave dhe shpërthimeve, dhe fëmijët dhe njerëzit që humbin jetën, kanë lënë pak hapësirë për gëzim”, tha një grua 27-vjeçare në Teheran./REL

Khamenei

IRAN-  Iranianët do t'i japin lamtumirën Udhëheqësit Suprem Ajatollah Ali Khamenei  në një ceremoni që do të mbahet sot në orën 22:00 në Teheran , në vendin e lutjeve të Imam Khomeinit , njoftuan mediat shtetërore. Mediat e huaja shkruajnë se, ceremonia do të zgjasë tre ditë dhe procesioni i varrimit do të njoftohet sapo të përfundojë ceremonia. 

Mësohet se, trupi i Liderit Suprem të vrarë Ali Khamenei do të varroset në qytetin Mashhad në Iranin verilindor pas një funerali. "Zyrtarët në selinë që organizojnë ceremoninë e madhe të lamtumirës për të po planifikojnë të mbajnë një përkujtimore publike në kryeqytet", shkruhet në artikull./Dosja.al

Ali Larijani

Sulmi ajror mbi rezidencën e Ajatollah Ali Khameneit në Teheran  një nga shpërthimet e para të luftës aktuale SHBA-Izrael me Iranin vrau udhëheqësin suprem 86-vjeçar së bashku me pjesë të mëdha të strukturës komanduese iraniane. Irani ende nuk ka vendosur për udhëheqësin e ardhshëm.

Megjithatë, aktualisht, vakumi i pushtetit duket se po mbushet nga zyrtari më i lartë i sigurisë kombëtare të Iranit, Ali Larijani, i cili thuhet se është një nga të paktët njerëz të besuar nga Khamenei për të siguruar mbijetesën e regjimit në rast të vdekjes së ajatollahut.

Rreth 24 orë pas sulmit në Teheran, Larijani doli në televizionin kombëtar dhe mediat sociale për të kritikuar SHBA-në dhe Izraelin për vënien në flakë të "zemrës së kombit iranian". "Do t'ua djegim zemrat", tha ai. "Do t'i bëjmë kriminelët sionistë dhe amerikanët e paturpshëm të pendohen për veprimet e tyre".

Ndërsa komente të tilla të zjarrta nuk janë pikërisht të pazakonta për Larijani-n, ai ka ndërtuar gjithashtu një reputacion ndërkombëtar si pragmatist. Gjatë karrierës së tij politike prej dekadash, ai e ka vendosur veten si një ndërmjetës i pamëshirshëm i pushtetit brenda regjimit dhe si një negociator kompetent në marrëdhëniet me Rusinë, Kinën dhe madje edhe me SHBA-në.

Por me SHBA-në dhe Iranin në luftë të hapur , 67-vjeçari Larijani ka hedhur poshtë shkurt pretendimet e Presidentit Donald Trump se udhëheqësit iranianë "duan të flasin" dhe se bisedimet do të zhvillohen , të cilat Trump i bëri për revistën The Atlantic të dielën. "Ne nuk do të negociojmë me Shtetet e Bashkuara", u përgjigj Larijani në X.

'Kenneditë e Iranit'
Pozicioni i ri i Larijanit në krye të hierarkisë iraniane është disi i papritur duke pasur parasysh se ai nuk ka asnjë shans për të pasuar zyrtarisht Ali Khamenein. Si Khamenei ashtu edhe paraardhësi i tij Ruhollah Khomeini ishin klerikë të lartë në Islamin shiit, të emëruar si udhëheqës supremë të teokracisë së krijuar pas Revolucionit Islamik të vitit 1979. Larijani i lindur në Irak nuk është klerik. Megjithatë, ai është pjesë e një familjeje me lidhje të thella fetare dhe politike brenda regjimit, të cilët dikur ishin përshkruar nga revista Time si "Kenneditë e Iranit".

Babai i Larijanit ishte një ajatollah i madh. Vëllai i Ali Larijanit, Sadeq Ardeshir Larijani, gjithashtu ka arritur gradën e ajatollahut gjatë ndërtimit të një karriere politike dhe erdhi për të drejtuar gjyqësorin e Iranit midis viteve 2009 dhe 2019. Një vëlla tjetër, Mohammad-Javad Larijani, është një figurë e lartë e politikës së jashtme i cili shërbeu si këshilltar i të ndjerit Ajatollah Khamenei. Edhe para vdekjes së ajatollahut, kishte zëra se klani Larijani po përpiqej të poziciononte njërin prej tyre si udhëheqësin e ardhshëm suprem.

Vjehrri i Ali Larijani-t, i ndjeri Morteza Motahhari, ishte gjithashtu mik i ngushtë me Ruhollah Khomeinin dhe ndihmësin e tij gjatë revolucionit të vitit 1979. Megjithatë, Ali Larijani zyrtarisht e siguroi pushtetin e tij nëpërmjet sistemit politik të Iranit.

I lindur në vitin 1958, Larijani u bashkua me Trupat e Gardës Revolucionare Islamike në vitin 1981 dhe shërbeu si komandant gjatë viteve të para të luftës Iran-Irak. Ai ndoqi një seminar fetar, por më pas mori një diplomë në shkenca kompjuterike dhe matematikë përpara se të vazhdonte për të siguruar si një master ashtu edhe një doktoraturë në filozofi perëndimore nga Universiteti i Teheranit. Fokusi akademik i Larijani-t, përfshirë tezën e tij të doktoraturës në vitin 1995, ishte mbi filozofin gjerman Immanuel Kant.

I shtyrë nga Ahmadinejadi
Ndërsa ndiqte arsimimin e tij në filozofi, Larijani përdori gjithashtu sfondin e tij të luftës dhe lidhjet familjare për të ndërtuar një karrierë politike, duke u bërë përfundimisht ministër i kulturës i Iranit në mesin e të 30-ave. Në vitin 1994, Ajatollah Khamenei emëroi Larijani si kreun e ri të transmetuesit të financuar nga shteti i Iranit, ku qëndroi për dekadën e ardhshme. Larijani e përdori transmetuesin si një mjet propagande pro-qeveritare, duke mbikëqyrur programe si Hoviat (Identiteti) i cili i etiketoi publikisht intelektualët anti-regjim të Iranit si tradhtarë të financuar nga Perëndimi.

Larijani kandidoi për herë të parë për president në vitin 2005, por mori më pak se 6% të votave në raundin e parë dhe nuk arriti kurrë në balotazh, ku zgjedhjet i shkuan Mahmoud Ahmadinejad, njërit prej mbështetësve të linjës së ashpër. Në vend të kësaj, Larijani vazhdoi të bëhej sekretar i përgjithshëm i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare (SNSC) të Iranit dhe kryenegociatori bërthamor i Iranit. Ai dha dorëheqjen nga pozicioni në vitin 2007 për shkak të mosmarrëveshjeve të dukshme me Ahmadinejadin.

Përballja me partnerët dhe armiqtë e Teheranit
Përplasjet me linjat ekstreme të ashpra të Iranit vazhduan të ndikonin në karrierën politike të Larijanit. Megjithatë, ai arriti të siguronte një pozicion si kryetar parlamenti në vitin 2008 dhe ta mbante atë për 12 vitet e ardhshme.

Gjatë kohës së tij në parlament, Larijani luajti një rol kyç në sigurimin e mbështetjes legjislative për marrëveshjen bërthamore të JCPOA-s të vitit 2015 midis Iranit dhe gjashtë fuqive botërore - përfshirë SHBA-në, Kinën, Rusinë, Gjermaninë, Mbretërinë e Bashkuar dhe Francën - e cila synonte të frenonte programin bërthamor të Iranit në këmbim të lehtësimit të sanksioneve. Marrëveshja u anulua nga Trump gjatë mandatit të tij të parë në vitin 2018 . Në vitin 2020, Larijani u ngarkua me mbikëqyrjen e një marrëveshjeje strategjike bashkëpunimi 25-vjeçare me Kinën, e cila u finalizua vitin pasardhës.

Larijani nuk lejohet të marrë pjesë në zgjedhjet e viteve 2021 dhe 2024
Duke u mbështetur në marrëveshjen me Kinën, e cila parashikonte 400 miliardë dollarë (345 miliardë euro) investime kineze në sektorin energjetik të Iranit, Larijani u përpoq të kandidonte përsëri për president në vitin 2021.

Papritur, atij iu ndalua kandidimi nga Këshilli i Gardianëve të Iranit . Organi — i cili përfshin gjashtë klerikë islamikë të emëruar nga Ajatollah dhe gjashtë avokatë të miratuar nga Parlamenti — nuk dha arsye për vendimin e tij. Disa spekuluan se Larijani u përjashtua sepse vajza e tij thuhet se jeton në SHBA dhe ka një pasaportë britanike, ndërsa të tjerë besojnë se kjo u bë për t'i hapur rrugën kandidatit të preferuar të regjimit, Ebrahim Raisi. Ajatollah Sadiq Larijani u ankua publikisht se vëllai i tij ishte skualifikuar "bazuar në informacione të rreme nga shërbimi sekret" dhe se "gënjeshtra" ishin përhapur qëllimisht midis Këshillit të Gardës.

Arsyeja kryesore për skualifikimin e Larijanit ishte se ai "kritikoi hapur Raisi-n dhe anëtarët e Gardës Revolucionare" dhe me sa duket nuk sulmoi kurrë figurat e opozitës Mehdi Karroubi dhe Mir Hossein Mousavi, të cilët u vunë në arrest shtëpiak në vitin 2010, tha në atë kohë për DW analisti iranian Ali Afshar. Ebrahim Raisi u bë president. Megjithatë, mandati i tij u ndërpre pasi  Raisi vdiq në një rrëzim helikopteri në vitin 2024 . Larijani më pas u përpoq të kandidonte përsëri për president dhe u përjashtua përsëri nga gara, e cila përfundimisht u fitua nga i moderuari Masoud Pezeshkian.

Njeriu i Khameneit në Moskë
Verën e kaluar, Pezeshkian e riemëroi Larijani-n në pozicionin e tij të vjetër si kreu i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare, duke e bërë atë zyrtarin më të lartë të sigurisë së Iranit pas luftës 12-ditore me Izraelin. Në muajt që pasuan, autoriteti dhe qasja e Larijani-t te Khamenei duket se kanë lënë në hije atë të Pezeshkian-it.

Larijani shihej si fuqia prapa skenave që nxiste bisedimet e ripërtërira bërthamore midis SHBA-së dhe Iranit. Ai gjithashtu udhëtoi vazhdimisht në Moskë, duke vepruar si i dërguari i Khameneit te Vladimir Putin - me sa duket me ndihmën e ambasadorit të Iranit Kazem Jalali, i cili është gjithashtu ndihmësi i ngushtë i Larijanit. Duke folur për Al Jazeera vetëm disa ditë para sulmit SHBA-Izrael, Larijani tha se Irani i përdori muajt e fundit për t'u "përgatitur" për luftë.M"Ne i gjetëm dobësitë tona dhe i rregulluam ato", tha ai. "Ne nuk kërkojmë luftë dhe nuk do ta fillojmë luftën. Por nëse na e imponojnë, ne do të përgjigjemi."/DW

Foto ilustruese

Përshkallëzimi i konfliktit mes Izrael dhe Iran po reflektohet drejtpërdrejt edhe në tregun shqiptar të turizmit. Ndryshe nga anulimet masive që raportohen në disa vende europiane, në Shqipëri fenomeni është më i heshtur por po aq i ndjeshëm. Operatorët turistikë raportojnë se rezervimet e reja për Turqinë janë ngrirë.

Agjencitë turistike raportojnë se, megjithëse deri në fund të marsit ishin aktive ofertat “early booking” për sezonin veror, ritmi i prenotimeve ka rënë ndjeshëm ditët e fundit. Paketat janë ende në shitje, çmimet promocionale nuk janë tërhequr, por klientët hezitojnë të konfirmojnë. “Nuk kemi valë anulimesh, por nuk kemi as rezervime të reja”, bëjnë me dije operatorët nga Ilirida Travel and Tours.

Në të njëjtën kohë, familjet që kanë rezervuar në janar dhe shkurt po telefonojnë për t’u interesuar nëse situata e sigurisë mund të prekë Turqinë dhe, nëse konflikti përshkallëzohet, nëse do të kenë mundësi rimbursimi.

Në këto ditë, sipas informacioneve të marra nga agjencia Zenith Travel dhe Hima Travel, pyetja më e shpeshtë nuk është më për hotelin apo shërbimin, por për garancinë e kthimit të parave në rast anulimi për arsye sigurie.

Nëse tensionet zgjasin, agjencitë mund të shohin zhvendosje të kërkesës drejt destinacioneve të konsideruara më të sigurta si Spanja, Italia apo Greqia.

Turqia ka qenë prej vitesh zgjedhja kryesore e pushimeve familjare për shqiptarët. Destinacione si Antalia, Bodrumi apo Belek janë kthyer në produkte standarde të paketave verore, falë kombinimit të çmimeve konkurruese, formulës “all inclusive” dhe fluturimeve direkte nga Tirana me chartera. Për shumë familje, pushimet verore jashtë vendit janë sinonim i Turqisë, veçanërisht për segmentin me fëmijë.

Sipas të dhënave të mëparshme të tregut, Turqia renditet ndër destinacionet më të shitura nga agjencitë shqiptare për periudhën qershor–shtator, me mijëra paketa të kontraktuara çdo vit. Oferta e hershme zakonisht nis që në dhjetor–janar dhe kulmon deri në fund të marsit, periudhë kur tradicionalisht sigurohet një pjesë e konsiderueshme e volumit sezonal.

Ekspertët e turizmit thonë se perceptimi i rrezikut ka ndikim të menjëhershëm në vendimmarrjen e konsumatorit, edhe kur destinacioni nuk është drejtpërdrejt zonë konflikti.

Gjeografia e rajonit, lajmet për tensione ushtarake dhe pasiguria për hapësirat ajrore mjaftojnë për të shtyrë familjet të presin. Në praktikë, kjo përkthehet në shtyrje vendimi, jo domosdoshmërisht në anulim.

Nëse situata stabilizohet brenda javëve të ardhshme, operatorët presin që rezervimet të rifillojnë me ritëm më të shpejtë, ndoshta edhe me zhvendosje drejt muajve më të vonë të sezonit. Por nëse tensionet zgjasin, ngrirja e tanishme mund të kthehet në rënie reale të shitjeve, duke detyruar agjencitë të rishikojnë kontratat dhe strategjitë e çmimeve.

Përveç Turqisë, pasiguria e krijuar nga përshkallëzimi i konfliktit mes Izraelit dhe Iranit mund të ndikojë edhe destinacione të tjera që shqiptarët i zgjedhin për pushime apo ‘city break’ në rajonin e Lindjes së Mesme dhe Afrikës së Veriut.

Emiratet e Bashkuara Arabe, veçanërisht Dubai dhe Abu Dhabi, Egjipti me resortet e Detit të Kuq, si dhe Jordania, janë ndër tregjet që do të ndiejnë efektin e shtyrjes së vendimeve për prenotime të reja, edhe kur nuk janë zona konflikti./Monitor.al