LIVE UPDATES
Bota

‘Lija e majmunit’, shkencëtarët vendosin t’i ndryshojnë emrin sëmundjes: Diskriminon homoseksualët

Ndryshimi i emrit të një sëmundjeje infektive në mes të një shpërthimi në rritje mund të duket i rrezikshëm. Por ekspertët janë të bindur se mund të bëhet dhe se do të ishte më e rrezikshme të mos bëhej asgjë. Ata kanë frikë se emri aktual mund t'i dekurajojë pacientët të kërkojnë trajtim, t'i bëjë njerëzit të shmangin ata që janë të infektuar dhe të përforcojë racizmin.

29 Gusht 2022, 11:11 Nga F.M
‘Lija e majmunit’, shkencëtarët vendosin t’i
Farmacisti Ngoc-Chau Tran mbush shiringat me vaksinën e lisë së majmunit

WASHINGTON- Termi ‘lija e majmunit’ konsiderohet si racist, fyer për meshkujt homoseksualë dhe mund të sjellë vrasjen massive të majmunëve, siç edhe ndodhi në Brazil. Ndaj, ndërkohë që sëmundja përhapet, ekspertët po mendojnë të ndryshojnë emrin. Jo më pak një autoritet se Organizata Botërore e Shëndetësisë po mban një forum të hapur për të nxjerrë sugjerime për një emërtim të ri të kësaj sëmundjeje.

"Lija e majmunit është një lloj emri i çuditshëm për t'i dhënë një sëmundjeje që tani po prek njerëzit,"-  tha doktor Anthony Fauci, eksperti kryesor i qeverisë amerikane për sëmundjet infektive.

Tashmë, agjencitë e shëndetit publik, studiuesit dhe organizatat jofitimprurëse në mbarë botën kanë marrë përsipër të shkurtojnë emrin. Por në këtë pikë ka pak marrëveshje se si do të quhet kjo sëmundje që ka infektuar më shumë se 46,700 njerëz në mbarë botën. Departamenti i Shëndetit Publik të Kalifornisë po i referohet si MPX ose "em-pox", ndërsa pret që OBSH të zgjedhë një emër të ri.

Ndryshimi i emrit të një sëmundjeje infektive në mes të një shpërthimi në rritje mund të duket i rrezikshëm. Por ekspertët janë të bindur se mund të bëhet dhe se do të ishte më e rrezikshme të mos bëhej asgjë. Ata kanë frikë se emri aktual mund t'i dekurajojë pacientët të kërkojnë trajtim, t'i bëjë njerëzit të shmangin ata që janë të infektuar dhe të përforcojë racizmin.

"A do të ketë një zgjidhje që do ta bëjë çdo person të lumtur? Jo," tha Dr. Perry N. Halkitis, një epidemiolog i sëmundjeve infektive dhe dekan i Shkollës së Shëndetit Publik Rutgers. "Por do të ketë një zgjidhje që do të jetë më pak fyese nga të gjitha zgjidhjet dhe do të na çojë në një drejtim pak më të mirë me këtë sëmundje."

Emri daton në vitin 1958, kur virusi u dokumentua për herë të parë në një grup majmunësh laboratori në një institut kërkimor në Kopenhagë. Është një ortopoksvirus, një lloj që shpesh emërtohet me emrin e kafshëve në të cilat ata janë identifikuar fillimisht. Burimi i tij origjinal në natyrën e egër mbetet i panjohur, megjithëse është shumë më i zakonshëm te brejtësit sesa te primatët.

Lija e majmunëve u regjistrua për herë të parë te njerëzit në vitin 1970, te një djalë 9 muajsh në Republikën Demokratike të Kongos. Në shpërthimet e kaluara, kafshët, veçanërisht brejtësit, kanë qenë burimi kryesor i transmetimit te njerëzit.

Sëmundja është endemike në pjesët rurale të Afrikës perëndimore dhe qendrore, ku disa mijëra raste dhe dhjetëra vdekje shihen çdo vit tek burrat dhe gratë e të gjitha moshave. Deri kohët e fundit, virusi rrallë përhapej nga personi në person. Por në shpërthimin aktual në Evropë dhe Amerikën e Veriut, shumicë dërrmuese të rasteve kanë përfshirë transmetimin mes meshkujve që bëjnë seks me meshkuj.

Terma të tillë si "gripi i derrit" dhe "Sindroma e frymëmarrjes së Lindjes së Mesme" kanë pasur "ndikime negative të padëshiruara duke stigmatizuar disa komunitete ose sektorë ekonomikë".Dr Keiji Fukuda, një ish-ndihmës i drejtorit të përgjithshëm për sigurinë shëndetësore në OBSH, tha në 2015.

"Ne kemi parë emra të caktuar të sëmundjeve që provokojnë një reagim kundër anëtarëve të komuniteteve të veçanta fetare ose etnike, krijojnë pengesa të pajustifikuara për udhëtimin, tregtinë dhe tregtinë dhe shkaktojnë therje të panevojshme të kafshëve ushqimore," tha ai. "Kjo mund të ketë pasoja të rënda për jetën dhe jetesën e njerëzve."

Shqetësime të tilla u shprehën në qershor për faktin sedy grupe të mëdha të virusit të lisë së majmunit njiheshin si Kladi i Pellgut të Kongos dhe Kladi i Afrikës Perëndimore. Një grup ndërkombëtar shkencëtarësh bëri thirrje që ato etiketa të hiqen me arsyetimin se lidhja e sëmundjes me Afrikën "nuk është vetëm e pasaktë, por është edhe diskriminuese dhe stigmatizuese".

Kristian Happi, i cili ndihmoi në vënien në lëvizje të fushatës, u kundërshtua me përdorimin e fotove historike të pacientëve afrikanë nga mediat për të ilustruar një shpërthim në Mbretërinë e Bashkuar dhe Amerikën e Veriut, duke e quajtur atë "asgjë tjetër përveç racizmit deri në thelb".

OBSH-ja ra dakord me shkencëtarët. 

Pyetni njerëzit se çfarë nuk u pëlqen në lidhje me emrin "majmuni" dhe ka të ngjarë të merrni një përgjigje të ndryshme nga secili prej tyre.

Për Halkitis, është se pasqyron "një histori të nomenklaturës në lidhje me sëmundjet që ngarkojnë fajin". Ai përmendi ditët e para të epidemisë së SIDA-s, kur sëmundja u etiketua gabimisht si "mungesë imune e lidhur me homoseksualët" ose "GRID".

"Përdorimi i fjalës "majmun" për t'iu referuar një virusi jo vetëm që e lidh atë drejtpërdrejt me një kafshë që është e lidhur me kontinentin afrikan, por gjithashtu lidh potencialisht sjelljen e meshkujve homoseksualë si "majmun"," tha Halkitis. “Në duart e njerëzve të gabuar” që mund të stigmatizojë ata që mund të preken nga sëmundja, shtoi ai.

Halkitis nuk shqetësohet se ndryshimi i emrit të virusit në mes të shpërthimit do të krijojë konfuzion, por ai e pranoi se të dalësh me diçka të re nuk do të jetë e lehtë.

Besser ishte ushtrues detyre i drejtorit të Qendrës për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve gjatë pandemisë së gripit H1N1 në vitin 2009. Kjo sëmundje zakonisht quhej "gripi i derrit", një praktikë që "krijoi lidhje të rreme të njerëzve që morën gripin me patur kontakt me derra." (Industria e derrit mori gjithashtu një goditje të madhe, tha ai.)

Tëprocesi i riemërtimitpritet të zgjasë disa muaj, sipas agjencisë. OBSH do të përditësojë publikun deri në fund të vitit.

"Jam i sigurt se nuk do të dalim me një emër qesharak," tha zëdhënësja e OBSH-së Fadela Chaib.

Komentet e lëna për propozimet e postuara nënjë faqe interneti të OBSH-sëilustroni pse gjetja e një emri të ri nuk do të jetë e lehtë.

RÉZO Santé, një organizatë jofitimprurëse me bazë në Montreal që ofron shërbime shëndetësore për komunitetin queer, paraqiti një propozim për të miratuar "Mpox", një emër i krijuar nga një aleancë e organizatave kanadeze LGBTQ.

lija e majmunit

Sondazh

Poll

Ndryshim drastik i motit, stuhia përfshin Dhërmiun

Ndryshim drastik i motit, stuhia përfshin Dhërmiun

Ndryshim drastik i motit, stuhia përfshin qytetin e Vlorës

Shi dhe erë e fortë, stuhia e befasishme godet Vlorën

Sharon Stone tregon pse nuk finalizoi me martesë lidhjen me stilistin 38-vjeçar

Rama batuta me banorin që iu shemb ndërtimi pa leje në Theth:Koka bën, koka pëson

Mbyllen fjalimet para Kryeministrisë, protestuesit nisin marshimi

Deklarata e ministres serbe për Kosovën/ Ish-luftëtari i UÇK-së: Heshtja e Shqipërisë është fyerje

Aktivisti: SPAK hap hetimet për kryeministrin Rama, tregoni që jeni patriotë dhe bëhuni me ne

Aktivisti: Do qëndrojmë derisa kjo qeveri e korruptuar dhe ky kryeministër të largohet

Protestuesi: Protesta do vazhdojë deri në rrëzimin e tij

“Pa rini nuk ka Shqipëri”/ Protestuesit nisin marshimin drejt Kryeministrisë: Rama jepe dorëheqjen!

“Mbret pa popull, kjo është kurora e Edi Ramës”/ I riu në protestë: Rama ka humbur mbështetjen

“Nuk duam bashkimin me Librazhdin”/ Banorët në Prrenjas protestojnë kundër reformës territoriale

"Shpati artist që nuk lypi ndonjëherë"/ Rezart Veleshnja reagon për ndihmën e Labinot Tahirit

Rama sulmon sërish protestuesit: Dalin lloj-lloj sharlatanësh delirantësh e ekstremistësh

Jeta private la nën hije filmin ‘Don't Worry Darling’, regjisorja Olivia Wilde flet për projektin

Flakët përfshijnë një sipërfaqe toke në Elbasan/ Dëgjohen shpërthime, dyshohet për fishekë

Rama: Synimi është të rriten të ardhurat, turizmin e luksit e keni vetëm ju

Rama: Keqinterpretuan fjalën time dhe u zaptua zemra e Thethit

Rama nga Thethi: Paketa e Maleve nuk është për biznesmenë dhe as për oligarkët

Rama nga Thethi: Ka një keqkuptim të madh për Paketën e Maleve

Publikohen pamje brenda Postës në Durrës, ish-shefja e Financës me një thes në dorë merr para

Berisha: Eurodeputeti denoncon Ramën si njeriun që përdor familjarët e tij për të transportuar para

"Një tufë budallenjsh"/ Ministri Gonxhja fyen protestuesit: Hajde rrugë budallait

Korreshi ironizon Manjën për koncertin e Kanye West: Te Luan Zhegu jam ende, ti kërceve upsi-dupsi

"Kemi refuzuar Jennifer Lopez se donte 2 milionë euro garanci"/ Gonxhja: Kërkesa nuk u pranua

“Nuk shiten malet, është mundësi për pronarët dhe emigrantët” Rama: Paketa e Maleve, nuk anulohet

Abuzimi me tenderat e AKSHI-t! Mirlinda Karçanaj paraqitet në SPAK

Rama mes protestave: Ata që gjykojnë nga kafeneja nuk e njohin Paketën e Maleve

Rama- protestuesve: Delirantë, injorantë dhe dështakë-zemërakë!

Filmi The Princess Diaries 3 nuk është anuluar, çfarë tha aktorja Anne Hathaway?

Fotoja e djalit të porsalindur të Zëvendëspresidentit J.D. Vance publikohet nga Donald Trump

Do mbështesim njëri-tjetrin si miq, deklarata e Jessie J për ndarjen nga Chanan Coleman

Të shtëna me armë zjarri në Elbasan, plagosen tre persona

Mbyllen fjalimet, nis marshimi në rrugët e kryeqyetit: Rama jepe dorëheqjen!

Aktivisti: Nuk jemi nazistë, por jemi shqiptarë të cilët po largohemi çdo ditë

Protestuesi: Kërkojmë largimin e një qeverie dhe një kryeministri të korruptuar

Aktivisti: Më datë 23 të gjithë para Parlamentit, t’u themi se nuk na përfaqësoni

Dita e 51-të e revoltës/ Protestuesit marshojnë nga sheshi “Skënderbej” drejt Kryeministrisë

“Kryeministri bridh, Taulanti vendos”/ Qytetari: Dalim në protestë për skandalet e qeverisë

Labinot Tahiri mban premtimin, do të ndajë 150 euro me djalin e të ndjerit Shpat Kasapi

Zjarr përgjatë autostradës Fier–Vlorë, vështirësohet qarkullimi i automjeteve

Pse Bebe Rexha u komentua gjerësisht për performancën e saj në Los Angeles për Kupën e Botës?

Yjet që dhuruan spektakël në finalen e kupës së botës

Përplasje mes Bardhit dhe Peleshit: Ky precedent nuk i vlen askujt, si mund ta bllokosh Kuvendin

"Më shiko në sy Sali"/ Çaushi- Berishës: Dezinformove për reformën dhe për shtëpinë time

Bie zjarr në zonën e Ujit të Ftohtë, flakët favorizohen nga era dhe temperaturat e larta

Tensione në Kuvend, deputetët e PD bllokojnë foltoren, ndërpritet seanca plenare

Rama: Protestat për mjedisin janë arritje e madhe për shoqërinë

"Dyfishohet mbështetja për fëmijët me aftësi të kufizuara"/ Rama: Shteti do të paguajë sigurimet