Pas një dekade kërkimesh, 45-vjeçari, Jovan Plaku shpreson që të marrë përgjigje nëse babai i tij është ndër personat që u gjetën kur Shqipëria nisi kërkimin për të identifikuar viktimat e ekzekutimit të regjimit komunist.
Viktimat e gjetur në malin e Dajtit janë ndër 5,000 të ekzekutuarit gjatë regjimit komunist. Fati dhe vendodhja përfundimtare e shumë prej tyre mbetet e panjohur, gati tre dekada pas rënies së komunizmit në vitin 1991.
Viktimat e vrasjeve ishin kundërshtarë politikë, besimtarë fetarë ose qytetarë të rregullt të raportuar për “tradhti”, “spiunazh” ose “sabotim” kundër regjimit të diktatorit, Enver Hoxha. Në periudhën që nga rënia e komunizmit, Shqipëria ka hezituar ta hapë këtë kapitull të errët të historisë. Pra, kërkimi për të zhdukurit është lënë në përpjekjet e palodhura të njerëzve të zakonshëm si Jovan Plaku.
Babai i tij, Koço Plaku, inxhinier, u dënua me vdekje në një gjyq me dyer të mbyllura dy vjet pasi u arrestua në vitin 1975. Djali ishte nëntë muajsh dhe nëna e tij u detyrua të divorcohej për të shmangur dëbimin. Plaku më vonë arriti të gjejë fotografi të gjyqit të babait të tij, skica të shkruara gjatë procesit dhe një shirit 72 orësh.
Më pas ai mësoi se babai i tij ishte dënuar për “sabotim” dhe “spiunazh” mbi peshqit që i ishin dhënë nga një mik rus, një dhuratë që ngjalli dyshime pasi Tirana ndërpreu lidhjet me Moskën. Ai intervistoi dhjetëra njerëz, madje duke dalë ballë për ballë me ekzekutuesin e babait të tij. Ai tha se nuk mbante mend asgjë.
Përfundimisht, Plaku identifikoi malin e Dajtit si vendin e mundshëm të vrasjes së të atit. Së bashku me një burrë tjetër në kërkim të babait të humbur, ai kaloi disa muaj duke gërmuar në mal, para gjetjes së viktimave, disa prej të cilave u varrosën vetëm 60 centimetra thellë. Kockat kanë qenë të vendosura në morg për 10 vjet, duke pritur që të identifikohen.
Procesi po fillon më në fund pas nisjes së projektit në nëntor me Komisionin Ndërkombëtar për Persona të Zhdukur (ICMP). Plaku, së bashku me rreth 30 të tjerë, ofroi mostër të ADN-së për të parë nëse kishte ndonjë lidhje me babain e tij. Ai shpreson që më në fund të mbyllë këtë kapitull të jetës së tij me një moment të qetë, një cigare dhe mundësinë për të hedhur lule në vendin ku babai i tij do të ishte qëlluar me një plumb në kokë më 28 qershor 1977.
“Unë ende dridhem kur kujtoj momentin që zbulova viktimat’, -tha ai.
Projekti ICMP vjen disa vjet pasi dosjet nga policia sekrete e përndjekur e regjimit.
Drejtoresha i arkivave, Gentiana Sula, e cila vetë ka një gjysh të zhdukur, tha se ajo e di mirë se si e kaluara mund të shndërrohet në një obsesion për të afërmit që duan të prishin stigmën e grumbulluar mbi të dashurit nga një regjim i urryer.
“Ata duan të sqarojnë fatin e tyre”, – u shpreh ajo.
Luigj Ndou, nga ICMP, gjithashtu paralajmëroi se si e kaluara mund të ndjekë një vend që përpiqet ta injorojë atë. “Kjo nuk është për të vdekurit, kjo është për të gjallët. Kjo ka të bëjë me kthimin e dinjitetit të të gjithë atyre që u vranë vetëm sepse mendonin ndryshe”.- tha ai.
Me 400 mijë euro (450,000 $) ofruar nga donatorët ndërkombëtarë, projekti i ICMP mbetet i vogël, duke u fokusuar së pari në dy vende, por është një hap i rëndësishëm, tha ai, duke shtuar se vullneti politik për të vazhduar është thelbësor.
“Pse ishte kaq e lehtë për të vrarë një person dhe ende është kaq e vështirë për të gjetur trupin e tij?”-pyet 63-vjeçarja, Elena Sallaku, e ulur në një apartament të vogël që ajo ndan me motrën e saj binjake dhe nënën e ve.
Familja ka kaluar një dekadë duke kërkuar përgjigje për babanë e tyre, Xhavit. Binjakët gjithashtu i dhanë mostrat e ADN-së ekipit të kërkimit në zonën e Dajtit edhe pse dyshonin që babai i tyre ishte ndër ata që u zhvarrosën.
Një inxhinier i trajnuar në Bashkimin Sovjetik, Xhavit u ekzekutua në verën e vitit 1977 në moshën 46-vjeçare.
Kur gruaja e tij Irina, tani 86-vjeçe pyeti se pse u mor, policia tha vetëm: “Partia e di pse.” Me kokat e tyre të përkulur, binjakët dhe nëna e tyre duhej të përgjigjeshin me “Rroga Partinë”,- kujton Elena.
Pas viteve jashtë vendit, gratë u kthyen në Shqipëri në vitin 2007, Irina ishte e vendosur të gjente mbetjet e burrit të saj dhe për t’u varrosur pranë tij. Pas kthimit, Elena gjeti dokumente rreth babait të saj në arkiva, duke përfshirë një të nënshkruar nga një ish-gjyqtar, i cili tani është profesor i drejtësisë.
67-vjeçari i tha AFP-së se ai nuk mban mend se ku ndodhi ekzekutimi, një detaj që nuk u përmend kurrë në dokumentet nga ajo kohë. Ai shtoi se ai ishte një gjyqtar i ri në një sistem ku “askush nuk mund të refuzonte një urdhër”. Por ai kujton fjalët e fundit të njërit prej dy burrave që u ekzekutuan në kohën e tij: “Rroga Partia! Mos u bëj keq bijave të mia!”
Burimi: France 24
L.K/Dosja.al
Tirana është boshatisur për ditët e pushimit. Cilën nga ritet e shenjta po ndiqni:
Në datën 8 maj, Loredana u kthye në kryefjalën e mediave të huaja dhe shqiptare. Reperja u arrestua nga policia zviceriane dhe më pas u la e lirë. Ajo mashtori ...
Aktori i “BE Coffee” dhe drejtori i Teatrit të Kukullave, Erion Isai, ditën e sotme zyrtarisht ka shpallur kandidaturën e tij për kryetar bashkie në Kolonjë. Zg...
Vajza e një piktori dhe një mësuesje letërsie, modelja Emily Ratajkoëski është një artiste në shpirt. Para pak kohësh ajo u komentua në media se po jetonte në n...
Një nga këngëtaret e famshme shqiptare që po bën namin në botë, Bebe Rexha një ikonë tashmë jo vetëm në skenën muzikore, por edhe në kopertinat e revistave të h...
Amaneti që i la Visarjon Xhuvani Viktor Martinit, në oborrin e burgut të Burrelit. Kryepeshkopi i Kishës Ortodokse Shqiptare, një ndër të burgosurit politik si ...
DashiDashuria. Lini më shumë hapësirë ndaj ndjenjave dhe tregoni dashurinë tuaj me një gjest të butë dhe të dashur. Një shenjë është e mjaftueshme për ta bërë...
Muzika e tij reggae është përdorur për të ndihmuar mijëra viktima të urisë në Afrikë. Fytyra e tij është e veshur me bluza, kapele dhe shikon si një simbol popu...
E ftuar në Pop Culture, gjatë rubrikës “Flakë Fare”, këngëtarja e njohur, Jonida Maliqi nuk mund t`i shpëtonte një pyetje ‘me spec’, ajo këtë herë e...
TIRANË– Fotomodelja Françeska Jaçe, shpesh herë është në qendër të medieve rozë, për shkak të fotove tepër provokuese që poston në rrjetet so...
TIRANË– Ish-sekretari i Përgjithshëm i Partisë Demokratike, Arben Ristani, është fotografuar ditën e sotme nga paparaci i Dosja.al, në një nga rrugët...