KRYESORET
Ekonomi

Si e “shpëtoi” rritjen, pastrimi i parave? Ekonomia humbi 560 milionë euro nga pandemia

2 Prill 2021, 05:05 Nga DOSJA
Si e “shpëtoi” rritjen, pastrimi i parave? Ekonomia humbi 560

Në vitin më të keq, që pas 1997-s, ekonomia ka humbur rreth 71 miliardë lekë, (560 milionë euro), si rrjedhojë e pandemisë që ktheu përmbys gati të gjithë sektorët në vend.

Sipas të dhënave të INSTAT, Prodhimi i Brendshëm Bruto (PBB), që llogarit vlerën e mallrave dhe shërbimeve përfundimtare të prodhuara nga ekonomia në një periudhë të caktuar, në vitin 2020 ishte 1.61 trilionë lekë (gati 13 mld euro), nga 1.68 trilionë lekë në 2019-n, duke u tkurrur me -4.2% në vlerë nominale dhe -3.3% në vlerë reale (duke llogaritur dhe deflatorin e PBB-së, prej -0.9%, që është negativ, ndonëse inflacioni mesatar në 2020-n ishte 1.6%!).

Rënia prej 3.31% ishte shumë më e ulët se pritshmëritë e institucioneve ndërkombëtare prej mbi -7% dhe të vetëvlerësimeve të fundit të qeverisë prej -4.4%.

Por, nga erdhi kjo rimëkëmbje e papritur e ekonomisë në një periudhë kur vendi vuajti pasojat e izolimit, konsumi u tkurr dhe sipas Anketës së Tregut të Punës mbetën pa punë rreth 43 mijë persona. https://www.monitor.al/kriza-e-pandemise-nxori-te-papune-43-mije-persona-me-2020-sipas-instat/

Të dhënat e detajuara vjetore të INSTAT, të përpunuara nga “Monitor” tregojnë se nga 11 aktivitete kryesore ekonomike, vetëm 3 prej tyre ishin me rritje, “pasuritë e paluajtshme”, “ndërtimi” si dhe “Administrata publike; arsimi; shëndetësia”. Të gjithë sektorët e tjerë ishin me rënie, më e fortë në grupin “Tregtia; transporti; aktivitetet e akomodimit dhe shërbimit ushqimor”, që vuajtën direkt pasojat e kufizimeve dhe ndalimit të udhëtimeve, si dhe në industri (shiko grafikun: Ndryshimi i PBB-së në vlerë, sipas aktiviteteve ekonomike).

Pavarësisht shifrave të ulëta të rënies ekonomike, gjeneratorët kryesorë të punësimit kanë marrë një goditje të fortë. Dy sektorët me rënien më të lartë “Tregtia; transporti; aktivitetet e akomodimit dhe shërbimit ushqimor” dhe industria kanë gjithsej 340 të punësuar sipas INSTAT, ose 64% të të punësuarve në sektorin privat jobujqësor. (shih grafikun: Të punësuar, sipas aktiviteteve ekonomike, 2019)

Rekordi i pasurive të paluajtshme

Nëse ka pasur një sektor që nuk e ka ndier fare krizën ka qenë ai i aktiviteteve të pasurive të paluajtshme. Ai ka shënuar rritje gjatë të gjithë tremujorëve, madje edhe në të dytin kur vendi ishte në karantinë totale (+5.47%), ndërsa gjithë vitin e mbylli me një zgjerim prej 6.74%. Edhe në vlerë nominale, ky është sektori që kryeson ndryshimin e rritjes ekonomike në 2020-n. Aktivitetet e pasurive të paluajtshme në vlerë ishin rreth 850 milionë euro, duke arritur në 6.55% të PBB-së, ose një pikë përqindje më shumë se një vit më parë.

Rritja e këtij sektori ka dhënë ndikim minimal në ekonomi dhe sidomos punësim. Të dhënat e tjera të INSTAT tregojnë se në fund të vitit 2019, ai kishte rreth 2,600 të punësuar, ose vetëm 0.5% e të punësuarve në sektorin privat jobujqësor.

Drejtues të agjencive të pasurive të paluajtshme në vend pohuan se faktor kryesor i rritjes të aktivitetit të tyre në 2020 ishte nga pastrimi i parave të shumë ndërtime që po kryhen në Tiranë. Sipas tyre, paratë ilegale po financojnë një pjesë të lartë të ndërtimeve në kryeqytet.

Agjenci të tjera, si faktorë për shtimin e aktivitetit veçuan edhe rritjen e numrit të lejeve të ndërtimit, kreditimin me interesa të ulëta dhe procesin e rivlerësimit. Juliana Nela, përfaqësuese e kompanisë “Remax Albania”, thotë se edhe pandemia nxiti kërkesën për blerje shtëpie. “Rritja e aktivitetit të pasurive të paluajtshme gjatë 2020-s ka ardhur, si pasojë e aprovimit të një numri të madh lejesh zhvillimore nga Bashkia e Tiranës. Kjo ka intensifikuar veprimtarinë, si të investitorëve, ashtu edhe të kompanive të ndërtimit, kompanive nënkontraktore dhe agjencive të ndërmjetësimit. Pra, ka një efekt zinxhir që multiplikohet, duke përfshirë operatorët direkt në ndërtim dhe satelitët e tyre,si: importuesit e materialeve të ndërtimit, lëndëve të para të prodhuara në vend dhe të ngjashme. Gjithashtu, interesat e ulëta të kredive kanë ndikuar kredimarrjen dhe blerjen e apartamenteve nga individët.

Pandemia ka rritur rëndësinë e shtëpisë dhe të sipërfaqeve optimale për banim, duke nxitur shumë klientë të marrin vendim për blerje apo zgjerim.

Një incentivë tjetër ka qenë edhe rivlerësimi që nxit kryerjen e transaksioneve dhe përshpejtimin e finalizimit te tyre”, pohoi Nela.

Ndërtimi, sa efekt dha rindërtimi?

Ndërtimi është sektori i dytë me rritjen më të lartë në 2020-n. Pas rënies në 6-mujorin e parë, ritmet e rritjes në pjesën e dytë të vitit ishin dyshifrore, duke arritur në total në rreth 1.1 miliardë euro, me një zgjerim real vjetor prej 1.62%.

Rritja e ndërtimit reflekton dy tendenca, e para shtimi i banesave rezidenciale, kryesisht në kryeqytet dhe hoteleve në bregdet dhe e dyta, procesi i rindërtimit.

Për rindërtimin, buxheti dha deri në fund të vitit 16 miliardë lekë (130 mln euro), ose rreth 12% të totalit të aktivitetit të këtij sektori.

Të dhëna të tjera të Bankës së Shqipërisë tregojnë se kredia e re për sektorin e ndërtimit ra me 9.4% në 2020-n, në krahasim me vitin e mëparshëm (në rreth 170 milionë euro), duke rezultuar në nivelin më të ulët, të paktën që nga 2017-a, kur raportohen statistikat.

Sektori i ndërtimit ka qenë në vëmendjen e institucioneve ndërkombëtare, si Departamenti Amerikan i Shtetit (DASH), apo EMCDDA (Zyra Europiane e Drogave) që kanë pohuar se nëpërmjet tij, po pastrohen paratë që vijnë nga aktivitetet informale.

Ndërtimi kishte rreth 47 mijë të punësuar në fund të 2019-s, ose rreth 9% të totalit në sektorin privat jo bujqësor.

Qeveria nxiti ekonominë

“Administrata publike; arsimi; shëndetësia dhe aktivitete të punës sociale” është aktiviteti i tretë me rritje pozitive në vitin e krizë, me zgjerim real 1.73%.

Rritja e kësaj të fundit shpjegohet me masat që mori qeveria për të përballuar krizën, nëpërmjet hedhjes së likuiditeteve në treg dhe shtimit të deficitit buxhetor nga 1.9% në 2019-n në 7% në 2020-n, sipas statistikave fiskale të Ministrisë së Financave. Qeveria mori një borxh prej 110 miliardë lekësh (gati 900 milionë euro) për të përballuar rënien e të ardhurave dhe rritjen e shpenzimeve që u përdor për rindërtimin dhe paketat mbështetëse, që gjithsesi në nivelin e rreth 1% të PBB-së ishin më të ulëtat në Europë, sipas FMN-së. Shpenzimet në shëndetësi u shtuan për të përballuar pandeminë.

Rënia më e madhe nga dy sektorët që kanë mbi 340 mijë të punësuar

Sektori që e ka ndier më shumë krizën është ai i “Tregtia; transporti; aktivitetet e akomodimit dhe shërbimit ushqimor”, që ra me 12.5% në 2020-n, duke humbur të paktën 270 milionë euro (të ardhura të munguara). Ky sektor, i lidhur direkt me konsumin, turizmin dhe udhëtimet, është dhe gjeneratori më i madh i punësimit privat në vend, me rreth 200 mijë të punësuar (nga të cilët 60 mijë janë në akomodim dhe shërbim ushqimor).

Industria është aktiviteti tjetër që pa rënie të fortë nga pandemia. Mbyllja e përkohshme e fabrikave dhe rënia e porosive nga partnerët e jashtëm, bënë që industria të humbte të paktën 210 milionë euro në 2020-n. Edhe ky sektor është një ndër punëdhënësit më të mëdhenj në vend, me rreth 143 mijë të punësuar.

Monitor

Rama është propozuar për president nga disa deputetë socialiste, mendoni se:

View Results

Sondazh

Poll

Ekonomi 1 Prill 2021, 14:00

Si e ndryshoi pandemia Ditën e Gënjeshtrave?

ShBA– Me rrënjët e saj në Romën e lashtë, Dita e Gënjeshtrave ka qenë gjithmonë një mundësi e klasit të parë për të bërë shaka “të ftohta”, st...

Tifozët

Tifozët

Trafikimi i qenieve njerëzore, Kim: Shqipëria ka ende punë për të bërë, SHBA s'ndalon ndihmën

Trafikimi i qenieve njerëzore, Osmani: Rrjetet kriminale kanë shfrytëzuar mungesën e rendit

Meta thirrje prokurorive: Hetoni trafikimin e qenieve njerëzore, fëmijët në rrezik

Zgjedhja e pasardhësit, Meta: Kuvendi të bëjë punën e tij, Opozita më e mirë janë shqiptarët

"Kush e bëri hapin e parë?"/ Pajtimi me Kim, Meta: S'shoh asnjë problem...

Tifozët terror në Tiranë, nën pushtim kryeqytetin, kros tek Kryeministria

Aksident i trefishtë në Vlorë, makinat bëhen 'copash' në Skelë, shkak shpejtësia

Makina e policisë e dhunuar, gjendet një thikë në vendngjarje

Tifozët nuk pyesin, përplasen me Policinë e shkatërrojnë çdo gjë që i'u del përpara

Tifozët nuk pyesin, përplasen me Policinë e shkatërrojnë çdo gjë që i'u del përpara

Tifozët nuk pyesin, përplasen me Policinë e shkatërrojnë çdo gjë që i'u del përpara

Tifozët nuk pyesin, përplasen me Policinë e shkatërrojnë çdo gjë që i'u del përpara

Presidenti/ Balla: 4-2-1 s'është negociatë, PD nuk më ka sjellë asnjë emër

Presidenti/ Balla: Raundi i tretë do të mbahet më 30 maj, ora 10:00

Presidenti/ Balla-opozitës: Kemi 6 ditë kohë që të negociojmë, sillni emrat

Presidenti/ Spiropali-opozitës: Pse vini kur e cilësoni si ilegjitim këtë proces?

Presidenti/ Duma-PS: E doni Opozitën sa për farsë. I kthehet Balla: Mos u nxeh!

Presidenti/ Alibeaj: PS do presidentin e saj, jo për popullin

Mediu: S'ka kohë për 8 e 10 kandidatë, Opozita duhet të ketë kandidatin e saj

'21 Janari'/ Tabaku: Duam të dimë kur do arrestohet X ministër. Balla: E di për kë e kam...

Dosja e '21 Janarit'/ Balla: Kam besim se do hetohet nga Prokuroria e Posaçme

Kraja: Ka korrupsion dhe pastrim parash në të gjitha fushat, duhet punë e madhe për t'i luftuar

Pastrimi i parave, Çela: S'po bëhet mjaftueshëm, shqetësuese pasi po burojnë nga...

Harta e re gjyqësore/ Manja: Propozojmë një gjykatë të Apelit, s'ka ndryshime në ligj për Vettingun

Kryeministri mbaron fjalimin, qytetari 'zbrazet': Rama ik!

Integrimi në BE, McAllister: Shqipëria i ka plotësuar kushtet, pa opozitë të fortë s'ka ecuri

'Do bashkëpunoni me Berishën?' McAllister i bën bisht pyetjes: Nuk është vendi për komente

“Ndahemi nga RMV”, McAllister-Ramës: Planet B e C mirë do të ishte të mos thuhen publikisht

Arrestimi i 2 ish-ministrave dhe deputetit të PS, McAllister: Inkurajoj autoritetet shqiptare

'1.500 vende të lira pune'/ Rama: S'ka profesionistë, mos të kërkojnë punë shteti

Finalja/ Masa edhe në shëndetësi, dyfishohen ekipet mjekësore, urgjenca në shërbim

Shkatërrimi i dosjeve në Kadastrën e Durrësit, Manja: SPAK ka nisur hetimet, kaq mund të them

'Kush është zyrtari i lartë, Lame?' Manja: Nuk i druhem asnjë presioni, dosja është e nxehtë

Manja: Janë thelluar hetimet në 2 bashki për abuzime me detyrën, 0 shance që të zhduken provat

Manja: Kallëzim në SPAK për Drejtoreshën e Agjensisë së Trajtimit të Pronave

Kupa e Conference League bën bashkë Veliajn e Dukën, dyshja shtrëngojnë duart në shesh

Vota e diasporës, Alibeaj: Vota vidhet brenda Shqipërisë, jo më jashtë

Vota e Diasporës, Gjiknuri: Jemi gati edhe për Reformën, të krijojmë një regjistër

Votat e Diasporës, Kryemadhi: Jemi avokatë të shqiptarëve jashtë Shqipërisë

Votat e Diasporës, Kim: Zgjedhjet e 25 prillit, jo perfekte, erdhi koha të veprojmë

SHBA si 'as' nën mëngë/ Berisha-Ballës: Ti mendon se u bëre amerikan? Mos fol...

Grabitja e Rinasit, avokati: Talo Çela s’mori pjesë, kishte gjurin e dëmtuar, s'kam kontakte

Balla-Kosovës: Eja në Ballkanin e Hapur, mos bini pre e keqinformimeve

Tabaku - Ibrahimajt: Manipulon shifrat e INSTAT, lexove fjalimin e dy ministreve të tjera

Butrinti/ Majko: Plani ka lidhje me VKM e 2002, në marrëveshje s'është përfshirë

Dendias i prerë për çamët e Ligjin e Luftës: Mos vazhdoni, ka pasojë për integrimin në BE

'Çështja e detit në Hagë'/ 'Këshilla' e Dendias: Të përshpejtojmë procedurat

Zonat detare me Greqinë, Xhaçka: Rikonfirmuam vullnetin për kompromis për në Hagë

Berisha në krye të PD-, Xhaferraj: Do fusë Opozitën në tension politik