KRYESORET
Editorial

Si e kaluara e Kinës ndikoi idetë e Xi Jinping dhe pikëpamjen e tij për botën

25 Tetor 2021, 09:11 Nga DOSJA
Si e kaluara e Kinës ndikoi idetë e Xi Jinping dhe pikëpamjen e

KINË– Tensionet e rritura me Tajvanin kanë përqendruar vëmendjen te Kina, me shumë njerëz që pyesin se ku e sheh presidenti, Xi Jinping vendin e tij në skenën botërore. Ndoshta e kaluara mund të japë disa të dhëna, shkruan Rana Mitter, një profesore e historisë në Universitetin e Oksfordit.

Kina tani është një fuqi globale, diçka që nuk mund të imagjinohej vetëm disa dekada më parë. Fuqia e saj ndonjëherë buron nga bashkëpunimi me botën më të gjerë, siç është nënshkrimi i marrëveshjes së Parisit për klimën.

Ose ndonjëherë do të thotë konkurrencë me të, siç është Iniciativa ‘Brez dhe Rrugë’, një rrjet projektesh ndërtimi në më shumë se 60 vende që ka sjellë investime në shumë pjesë të botës të privuara nga huatë perëndimore. Megjithatë, ka gjithashtu një ton shumë konfrontues në pjesën më të madhe të retorikës globale të Kinës.

Pekini dënon SHBA-në për përpjekjen për të “përmbajtur” Kinën përmes paktit të ri të nëndetëseve AUKUS (Australi-MB-SHBA), paralajmëron Mbretërinë e Bashkuar se do të kishte “pasoja” për dhënien e qëndrimit në Britani për qytetarët e Hong Kongut që largohen nga qyteti i tyre për shkak të dhunës. Ligji i Sigurisë Kombëtare i dha ‘një paralajërim’ ishullit të Tajvanit se duhet të përgatitet për t’u bashkuar me kontinentin.

Presidenti kinez Xi Jinping e ka pohuar vendin e Kinës në skenën globale shumë më fort se çdo paraardhës i tij që nga Mao Ce Duni, udhëheqësi kryesor i Kinës gjatë Luftës së Ftohtë. Megjithatë, elementë të tjerë të retorikës së tij mbështeten në burime shumë më të vjetra, duke u kthyer pas në historinë e saj, si të lashtë ashtu edhe më të re.

Këtu janë pesë nga këto tema të përsëritura.

Mënyra konfuciane

Për më shumë se 2000 vjet normat e të menduarit konfucian formësuan shoqërinë kineze. Filozofi (551-479 e.s.) ndërtoi një sistem etik që kombinonte hierarkinë, ku njerëzit do të njihnin vendin e tyre në shoqëri, me dashamirësinë, pritshmërinë që ata që ishin në pozita superiore të kujdeseshin për inferiorët e tyre.

I përshtatur shumë me kalimin e kohës, ky sistem i të menduarit mbështeti dinastitë e Kinës deri në revolucionin e vitit 1911, kur përmbysja e perandorit të fundit nxiti një reagim kundër Konfucit dhe trashëgimisë së tij nga radikalët, përfshirë Partinë e re Komuniste.

Një nga ata komunistë, Mao Ce Duni, mbeti thellësisht armiqësor ndaj filozofisë tradicionale kineze gjatë viteve të tij në pushtet (1949-1976). Por në vitet 1980, Konfuci u kthye në shoqërinë kineze, i vlerësuar nga Partia Komuniste si një figurë e shkëlqyer me mësime për të njohur Kinën bashkëkohore.

Sot, Kina feston “harmoninë” si një “vlerë socialiste” edhe pse ka një frymë shumë konfuciane. Një temë e nxehtë në marrëdhëniet ndërkombëtare kineze është pyetja se si ky term “dashamirës”, një tjetër term kyç konfucian, mund të formësojë marrëdhëniet e Pekinit me botën e jashtme.

Profesori, Yan Xuetong i Universitetit Tsinghua ka shkruar se si Kina duhet të kërkojë “autoritet dashamirës” dhe jo “dominim” në kontrast me atë që ai e konsideron si roli më pak dashamirës i Shteteve të Bashkuara.

Edhe ideja e Xi Jinping për një “bashkësi botërore të fatit të përbashkët” ka një shije filozofike tradicionale në lidhje me të dhe Xi ka vizituar vendlindjen e Konfucit, Qufu dhe ka cituar thëniet e tij në publik.

Një shekull poshtërimi

Konfrontimet historike të shekujve 19 dhe 20 ende formojnë thellësisht të menduarit kinez për botën. Luftërat e Opiumit të mesit të shekullit të 19-të panë që tregtarët perëndimorë të përdornin forcën për hapjen e dhunshme të dyerve të Kinës. Pjesa më e madhe e periudhës nga vitet 1840 deri në vitet 1940 mbahet mend si një “shekull poshtërimi”, një epokë e turpshme që tregoi dobësinë e Kinës përballë agresionit evropian dhe japonez.

Gjatë asaj epoke, Kinës iu desh t’i jepte Hong Kongut Britanisë, territorin në rajonin verilindor të Mançurisë japonezëve dhe një gamë të tërë të privilegjeve ligjore dhe tregtare për një sërë vendesh perëndimore. Në epokën e pasluftës, ishte BRSS që u përpoq të fitonte ndikim në kufijtë e Kinës, përfshirë Mançurinë dhe Xinjiang.

Kjo përvojë ka krijuar një dyshim të thellë ndaj synimeve të botës së jashtme. Edhe gjestet në dukje të jashtme, siç është pranimi i Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë në 2001, u mbështet nga një kujtesë kulturore e “traktateve të padrejta” kur tregtia e Kinës kontrollohej nga të huajt, një situatë të cilën Partia Komuniste e sotme është zotuar se nuk do ta lejojë kurrë më.

Në mars të këtij viti, një seancë publike mes negociatorëve kinezë dhe amerikanë në Anchorage, Alaska, pa që kinezët të kundërshtonin kritikat e SHBA-së duke i akuzuar mikpritësit e tyre për “përbuzje dhe hipokrizi”. Kina e Xi nuk e toleron idenë se të huajt mund ta shikojnë vendin e tyre pa u ndëshkuar.

Aleat i harruar

Megjithatë, edhe ngjarjet e tmerrshme mund të japin mesazhe më pozitive. Një mesazh i tillë vjen nga faza kineze e Luftës së Dytë Botërore, kur ajo luftoi Japoninë në thelb vetëm pasi u pushtua në 1937, para se aleatët perëndimorë të bashkoheshin me luftën aziatike në Pearl Harbor në 1941.

Gjatë atyre viteve, Kina humbi më shumë se 10 milion njerëz dhe mbajti mbi gjysmë milioni trupa japoneze në kontinentin kinez, një bëmë e përkujtuar gjerësisht në librat e historisë dhe në filma dhe televizion. Sot Kina e portretizon veten si pjesë e “aleancës antifashiste” përkrah SHBA-së, Britanisë dhe BRSS, duke i dhënë vetes një moral dhe duke i kujtuar botës rolin e saj si fitimtare kundër fuqive të Boshtit.

Kina gjithashtu mbështetet në rolin e saj historik si udhëheqëse e Botës së Tretë në epokën Mao (për shembull në Konferencën e Bandungut të vitit 1955, dhe në projekte të tilla si ndërtimi i hekurudhës TanZam në Afrikën Lindore në vitet 1970) për të shuar kredencialet e saj si lider sot në botën joperëndimore.

Duke qenë dëshmitar i dorëzimit të Japonisë në Kinë

Historia moderne mbetet një pjesë kryesore e mënyrës se si Partia Komuniste Kineze e percepton legjitimitetin e saj. Megjithatë, elementët e asaj historie – veçanërisht uria e tmerrshme e shkaktuar nga politikat katastrofike ekonomike të Kërcimit të Madh Përpara 1958-62 – mbeten pothuajse të papërmendura në Kinë sot.

Dhe disa luftëra moderne mund të përdoren për qëllime më konfrontuese. Viti i fundit i marrëdhënieve me gunga SHBA-Kinë ka parë filma të rinj që përkujtojnë Luftën Koreane të viteve 1950-3 – një konflikt të cilin kinezët e kujtojnë me një emër tjetër – “Lufta e Rezistencës ndaj Amerikës”.

Mbi Marksin tuaj

Trajektorja historike e marksizëm-leninizmit është gjithashtu e ngulitur thellë në të menduarit politik kinez dhe është ringjallur shumë aktivisht nën Xi Jinping. Gjatë shekullit të 20 -të, Mao Ce Duni dhe udhëheqës të tjerë të mëdhenj politikë komunistë morën pjesë në debate teorike mbi marksizmin me pasoja të jashtëzakonshme.

Për shembull, nocioni i “luftës së klasave” çoi në vrasjen e një milion pronarësh në vitet e para të sundimit të Maos. Edhe pse “klasa” ka rënë në favor si një mënyrë për të përcaktuar shoqërinë, gjuha politike e Kinës sot është ende e formësuar nga idetë e “luftës”, “antagonizmit” dhe konceptet e “socializmit” në krahasim me “kapitalizmin”.

Revistat kryesore, të tilla si organi teorik i Partisë Qiushi, debatojnë rregullisht për “kontradiktat” në shoqërinë kineze në terma që rrjedhin gjerësisht nga teoria marksiste.

Tajvani

Pekini thekson fatin e palëkundur të ishullit të Tajvanit, të cilin e përcakton si bashkim me Kinën kontinentale. Megjithatë, shekulli i kaluar i historisë së Tajvanit tregon se çështja e statusit të tij rritet dhe zbehet në politikën kineze. Në 1895, pas një lufte katastrofike me Japoninë, Kina u detyrua të dorëzojë Tajvanin, i cili më pas u bë një koloni japoneze për gjysmën e shekullit të ardhshëm.

Më pas u bashkua shkurtimisht me kontinentin nga nacionalistët nga viti 1945 deri në vitin 1949. Nën Mao, Kina humbi shansin e saj për të bashkuar ishullin; administrata amerikane Truman ndoshta do ta kishte lënë Mao ta merrte atë, derisa Republika Popullore e Kinës u bashkua me koreano-veriorët në pushtimin e Koresë së Jugut në 1950, duke shkaktuar Luftën Koreane dhe papritmas duke e kthyer Tajvanin në një aleat kyç të Luftës së Ftohtë.

Çfarë fshihet pas ndarjes Kinë-Tajvan?

Mao filloi sulmet në bregdetin e Tajvanit në vitin 1958, por më pas e injoroi territorin për 20 vjet pas kësaj. Pasi SHBA-ja dhe Kina rivendosën marrëdhëniet në vitin 1979, pati një marrëveshje jo të lehtë që të gjitha palët do të binin dakord se ekzistonte një Kinë, por jo dakord nëse regjimi i Pekinit ose i Tajvanit ishte në të vërtetë republika legjitime.

Dyzet vjet më vonë, Xi Jinping këmbëngul se bashkimi duhet të vijë së shpejti, ndërsa retorika agresive dhe fati i Hong Kongut e ka bërë publikun e Tajvanit, tani qytetarë të një demokracie liberale, të bëhet gjithnjë e më armiqësor ndaj një marrëdhënieje më të ngushtë me kontinentin.

(d.a/dosja.al)

Cila mendoni se është alternativa më e mirë:

View Results

Sondazh

Poll

Editorial 25 Tetor 2021, 13:43

Rasti Kavala: Sprova e re mes BE dhe Turqisë

Osman Kavala nuk është dënuar asnjëherë për ndonjë krim, e megjithatë ai qëndron në paraburgim prej katër vitesh. Kjo megjithë një vendim të Gjykatës Europiane ...

Editorial 18 Tetor 2021, 13:15

Pse Humbi Albin Kurti?

Tregimi ndër shqiptarë se çdo çudi zgjatë jo më shumë se tre ditë dhe pastaj kalohet në një tjetër ngjarje çuditëse, për ta harruar atë të ...

Editorial 18 Tetor 2021, 11:13

Vazhdimi i revolucionit të Shën Valentinit

Konluzioni i përbashkët i të gjitha analizave, menjëherë sapo dolën shifrat e para të zgjedhjeve lokale në Kosovë, ishte rezultati shumë më i ulët që mori Vetëv...

Editorial 15 Tetor 2021, 12:08

Edmond, një histori moderne e heroit klasik

Është fundi i shekullit XIX. Një poet francez, Edmond Rostand, ndjek i dëshpëruar dështimin e pjesës së tij të fundit, përpara se të shkojë duarbosh dhe i ...

Editorial 15 Tetor 2021, 11:48

Për një opozitë post-berishiste

Dy elementet bazë të opozitarizmit berishist janë denoncimi hiperbolik dhe agresiviteti, që nga ai verbal deri tek ai fizik. Denoncimet e Berishës ndaj kundërsh...

Editorial 14 Tetor 2021, 11:04

Dinjitetin nga qesharakja e ndan vetëm një hap

Unë, ashtu si dhe pjesa më e madhe e njerëzve në botë, kam përçmim për Hitlerin, përçmim ky i cili pjesën më të madhe të kohës kalon në urrejtje, ...

Berisha në krye të PD-, Çupi: Jam e dëshpëruar! Lajm i keq për demokratët

Berisha në krye të PD-, Çupi: Jam e dëshpëruar! Lajm i keq për demokratët

Berisha në krye të PD, Duma: Të respektohet vullneti i demokratëve

Berisha në krye të PD, Pampuri: Unë jam me SHBA

Berisha në krye të PD, Sula: Një pjesë e njohin

Protesta/ Avokati: Ligjin e Butrintit po ia bëjnë dhuratë ministrit të jashtëm grek, s'është rastësi

Rrëzohet kërkesa e Vasilit për debat, Balla: Shkresa që erdhi në Kuvend s'mbante firmën e non-gratas

Berisha në krye të PD, Balla: Dje kishte tre gara të forta, ajo me Ibsenin s’dihej si do dilte

Vijon AKSIONI, ‘Shqiponjat’ blindojnë Elbasanin pas rrëfimeve të Nuredin Dumanit

Zgjedhjet në PD/ Shkëlzen Berisha voton për kreun e ri të PD në selinë blu

Elbasani ‘përmbytet’ në pikun e vapës, ujërat e zeza mbushin qytetin

Synonte të bëhej ministër me Bashën, Andi Lila 'kthen', shfaqet sot me Ramën e Veliajn

‘Lufta’ mes tyre zhvillohet në Gjykatë, Veliaj e Duka bëhen bashkë për ‘Kupën e Botës’

Silva i jep dhuratën e veçantë Ramës, kryeministri: E paskeni studiuar gjatësinë time

Bregdeti në Shëngjin mbulohet nga pluhuri i verdhë, IKMT: Dyshohet se është hedhur nga anijet

Zgjedhje në PD/ Ibsen Elezi e nis me disavantazh: Kam vëzhgues, por anëtarë në Komisione jo

Targa italiane, armë dhe vila luksoze/ Ç'nuk u pa nga aksioni "Plumbi i artë"

Frikë se Gjykata s'i jep të drejtë? Berisha: S'ka vendim që ndal këtë mision historik

Sali Berisha shkon në selinë e PD, e shoqëron bashkëshortja

Presidenti, Balla: S'e kuptoj tërheqjen e PD, ne e respektojmë marrëveshjen

Policia bën bilancin: Pezullohen 95 leje drejtimi, gjobiten mbi 500 persona

Aksident në Maminas, përfshihen gjashtë makina

'Ka rrjedhje të sekretit hetimor?' Kraja-Majkos: Për non-gratat s'përgjigjem

Komisioni/ Kraja: Me paratë e konfiskuara kemi ngritur laboratorë eksperimentale

'A ndërhyn Rama dhe ministrat në punën tuaj?/ Kraja - Alibeajt: S'komentoj, zbatoj ligjin

Dosja e Aleks Nikës/ Ndreca: A mund të transferohet në SPAK? Kraja: Duhet vlerësuar

Dvorani dhe Ina Rama për President? Berisha: Janë subjekte të ndjekjes penale

Ç'do bëhet me Teatrin Kombëtar? Zotohet Berisha: Do ndërtohet siç ka qënë

8 emrat e PD për President, Berisha: Parodi e neverishme, keqpërdorim i Ramës

FMN propozoi shkrirjen e Bordit, Berisha: Të ndërhyhet me urgjencë për çështjen e borxhit

A e përdori PD për të justifikuar non-gratën? Berisha: Partia më ka penguar

'Non-grata' në gjykatën franceze, Berisha: Ka 2 faktorë kundër meje

Nëse vjen Berisha, PD duhet të pezullohet nga PPE, ish-kryeministri: Gaboi!

Berisha thirrje BE: Na hapni negociatat! Nuk e meritojmë, por po s'ndodhi sjell trazira në rajon

'Shqipëria anëtar i asociuar i BE'/ Rama: Mbështes vizionin e Macron

Gjermania kundër Ballkanit të Hapur? Rama: Ushqim për konsum lokal

'Ballkani i Hapur'/ Charles Michel: E mbështes, uroj që të gjithë t'i bashkohen nismës

'Ndryshojmë kursin'/ Rama: Nëse Bullgaria s'hap rrugë, do i shpëtojmë kthetrave të tyre

Integrimi/ Pse duhet mbajtur peng Shqipëria? Michel: Duhen zgjidhur konfliktet, ju mbështes

Integrimi në BE, Charles Michel: Angazhimi ynë nuk ka ndryshuar

Integrimi në BE/ Rama: Kemi hedhur hapa njëjtë si vendet që i kanë çelur negociatat

Aksioni i SPAK, Berisha: U dekonspirua, Edi Rama u shqetësua, dha mesazh tek bandat

Raporti i FMN, Ibrahimaj: Do jemi më të kujdesshëm, do analizojmë çmimet

Autori i vë zjarrin furgonit të policit në Shkodër, i maskuar si grua

Demokratja-Berishës: Ti je i ndershëm, këta të tjerët kanë nga 100 dashnore

Emri i presidentit të ri, Alibeaj flet për firmat: I kam! Në mbledhje sot ishin 26 deputetë

Negociatat për president tek PD, Alibeaj: Nesër pasdite do kemi mbledhje tjetër

17 shoferë “dru” në timon, 27-vjeçari rreh efektivin e Policisë teksa e shoqëronte

A janë arrestimet e Nuredin Dumanit? Kreu i SPAK se "lëshon" PENTITON: Nuk flas dot...

Pse s'janë arrestuar Ervis Martinaj dhe Suel Çela? Kraja dhe Nano: Po i kërkojmë akoma...

Ka dyshime për dekonspirtim?Kreu i SPAK: Jo!Do i shkojmë deri në fund, s'ka rëndësi sa të fortë janë