Bota

“Sekretet” e Erdogan/ Presidenti turk që i mbijetoi një grushti shteti, përkuli nën këmbët e tij një komb të tërë dhe doli mbi Trump për sirinë

Presidenti turk Erdogan i ka rezistuar përpjekjeve nga SHBA për të pasur një armëpushim. Business Insider shkruan se oreksi i Erdoganit për kontroll nuk po zvogëlohet dhe se ai po i afrohet vitit të tij të 18-të në pushtet.
Featured image of article: “Sekretet” e Erdogan/ Presidenti turk që i mbijetoi një grushti shteti, përkuli nën këmbët e tij një komb të tërë dhe doli mbi Trump për sirinë Presidenti Erdogan dhe paraardhësi i tij Abdullah Gul luten gjatë një funerali në Stamboll, 2016.

TURQI- Presidenti turk, Rexhep Tajip Erdogan shfrytëzoi në favor të vetes, vendimin e presidentit amerikan Donald Trump për tërheqjen e trupave amerikane nga Siria Veriore. Menjëherë pasi trupat amerikane u tërhoqën, forcat turke “zbarkuan” në Sirinë Veriore dhe nisën ofensivën e ashpër ushtarake. Presidenti turk Erdogan i ka rezistuar përpjekjeve nga SHBA për të pasur një armëpushim. Business Insider shkruan se oreksi i Erdoganit për kontroll nuk po zvogëlohet dhe se ai po i afrohet vitit të tij të 18-të në pushtet. Turqia ka pranuar dy milionë refugjatë sirianë të ikur nga lufta civile e vitit 2011. Erdogan dëshiron të rimarrë një “zonë të madhe” të tokës në veri të Sirisë, për t’i rivendosur ata.

Business Insider ka bërë një përmbledhje të jetës së presidentit turk Rexhep Tajip Erdogan:

Erdogan lindi në Stambol më 26 shkurt 1954 dhe është djali i një kapiteni në Rojet Bregdetare Turke. Familja e tij nuk ishte e pasur, ndaj presidenti turk e ka kaluar fëmijërinë e tij duke shitur limonada dhe kifle pas orëve të mësimit në mënyrë që të përmbusheshin nevojat e familjes. Sapo nisi gjimnazin, Erdogan u aktivizua në politikë. Në shkollën e mesme Eyüp në vitet 1970 Erdogan u zgjodh kryetar i organizatës rinore të një partie politike islamike të quajtur Partia e Shpëtimit Kombëtar. Studimet e larta ai i kreu në Universitetin Marmara në Stamboll dhe u tërhoq nga Islami Politik. Erdogan filloi të bënte emër për veten e tij në politikën e rinisë, por e ardhmja e tij në politikë u ndal nga një pasion i shkurtër që e rrëmbeu atë. Erdogan nisi karrierën si një futbollist gjysmë-profesioanl. Erdogan ka ngritur pretendimet se dy gjigantët e futbollit turk Fenerbahce S.K. u përpoqën të nënshkruanin me të, por ai i refuzoi dy herë. Kështu ai hoqi dorë nga futbolli dhe nisi karrierën politike. Erdogan nisi punë në Autoritetin e Transportit të Stambollit, por u pushua shpejt pasi refuzoi të hiqte mustaqet e tij. Në vitin 1994, pasi u ngrit në radhët e Partisë së Mirëqenies Islame, Erdogan u zgjodh kryebashkiak i Stambollit dhe ky ishte “shijimi” i parë i një posti të lartë publik. Ai filloi të vepronte shpejt, duke ndaluar alkoolin në kafene, duke pastruar Stambollin dhe duke shlyer borxhet e mëdha të qytetit. Por në vitin 1998 ai u pushua nga puna si kryetar i bashkisë dhe u burgos për katër muaj për nxitje të urrejtjes fetare, pasi lexoi disa vargje duke e krahasuar Islamin me një luftë.Erdogan tha pas arrestimit: “Ne do të vazhdojmë luftën tonë demokratike deri në fund. Ne nuk do të përkulemi përpara shtypjes”. Atij iu ndalua gjithashtu kandidimi në zgjedhjet parlamentare.

Dashuria ndaj traditës dhe përkushtimi ndaj Islamit, të cilat përcaktuan jetën e mëvonshme të Erdoganit, ishin tashmë të qarta për t’u parë herët në karrierën e tij. Në vitin 2001, Erdogan, me gjithë ndalimin e tij nga politika, themeloi Partinë për Drejtësi dhe Zhvillim (AKP), e cila në 2002 arriti fitoren në zgjedhjet kombëtare. Erdogan e anashkaloi ndalimin e tij duke ndryshuar menjëherë ligjin dhe duke kandiduar për zgjedhje, pasi AKP u ngjit në pushtet. Erdogan u emërua kryeministër pasi fitoi një vend në zgjedhjet lokale në provincën Siirt. Në 2004, AKP zgjeroi fuqinë e saj duke dominuar zgjedhjet lokale në të gjithë Turqinë.

Midis 2002 dhe 2013, Erdogan udhëtoi në botë si kryeministër, ndërsa AKP fitoi një varg zgjedhjesh në vend. Një detyrë kryesore e Erdoganit ishte të lobonte në Bashkimin Europian që të linte Turqinë të bashkohej me unionin.Bisedimet zyrtare midis tyre u hapën në vitin 2005, por që nga nëntori i vitit 2019, Turqisë nuk i është aprovuar kërkesa për t’u bashkuar me bllokun. Erdogan gjithashtu kaloi pjesën më të madhe të kohës së tij, duke bashkëpunuar me SHBA-në. Uashingtoni besonte se Turqia do të ishte një lojtar kryesor në një luftë të atëhershme të mundshme me Irakun.

Por gjatë luftës, Erdogan nuk pranoi t’i lejojë SHBA-së të dislokojnë trupa nga zonat kurde në Irakun verior dhe Turqinë jugore, duke tensionuar marrëdhëniet SHBA-Turqi. Midis 2002 dhe 2014, AKP fitoi tre zgjedhje të njëpasnjëshme. Në maj të vitit 2013, Erdogan u përball me grupin e tij të parë të madh të protestave dhe trazirave për akuzat e korrupsionit dhe planet për të kthyer një park të Stambollit në një qendër tregtare, shkruan BI. Tetë njerëz vdiqën pasi protestuesit u përleshën me policinë, duke përdorur gaz lotsjellës dhe topa uji.

Në vazhdën e protestave, Erdogan tha se media sociale, e cila kishte luajtur një rol në koordinimin e protestave dhe përhapjen e informacionit, ishte “kërcënimi më i keq për shoqërinë”. Kështu, 25 protestues u arrestuan për përdorimin e Tëitter dhe për “përhapjen e informacionit të pavërtetë”. Dhjetë muaj më vonë, në mars të vitit 2014, Erdogan ndaloi Tëitter-in për dy javë. Pas protestave, Erdogan u përball me një problem të ri pasi një regjistrim zanor pretendonte se urdhëronte djalit të tij të sistemonte shuma të mëdha parash. Erdogan tha se regjistrimet ishin false.

Në gusht të vitit 2014, Erdogan u zgjodh president i Turqisë. Para vitit 2014, Parlamenti i Turqisë kishte caktuar presidentin, por një rezultat i referendumit i vitit 2010 u dha turqve fuqinë që të zgjedhin vetë presidentin.Në votimin e parë që nga ai referendum, Erdogan doli fitues me 52% të votave, duke mposhtur dy sfidues. Në atë kohë, kritikët e panë masën si një përpjekje e Erdoganit për të përdorur fuqitë normalisht ceremoniale të presidentit – të cilat ishin thelbësore – për ta kthyer Turqinë në një regjim autoritar.

Disa ditë pas zgjedhjes së tij, Erdogan deklaroi se një Kompleks i ri Presidencial do të ndërtohej në Ankara. Ishte ambicioz, dhe një simbol i fuqisë së tij të re. Pallati Ak Saray (Pallati i Bardhë) është ndërtuar në një hapësirë 150,000 metër katrorë në majë të një kodre në Ankara. Kushtoi të paktën 615 milionë dollarë, ka 1.150 dhoma dhe një kopsht me mijëra pemë secila, që kushton 4,000 dollarë, të importuara nga Italia. Është shumë më e madhe se Shtëpia e Bardhë në Uashington DC dhe Kremlini, në Moskë, Rusi. Kritikët e Erdoganit kritikuan pallatin e tij të pasur, duke u tallur rregullisht me thashethemet për “tualetet prej ari”.

Në vitin 2015, Erdogan u zotua të japë dorëheqjen nëse dikush mund të gjente diçka të tillë. Më i fuqishëm se kurrë më parë, Erdogan së shpejti kultivoi titujt “beyefendi”, që do të thotë “zotëri” dhe “reis” që do të thotë “shef” nga admiruesit e tij.Por pas dy viteve të trazuara të presidencës së tij, Erdogan u godit nga një përpjekje për grusht shteti. Më 15 korrik 2016, kryeministri turk Binali Yıldırım tha që ushtria po lëvizte “jashtë zinxhirit të komandës” dhe kishte bërë një “përpjekje të paligjshme” për të kapur pushtetin.

Qeveria dhe fraksionet ushtarake ende besnike ndaj Erdoganit u përleshën me rebelët duke përdorur tanke, dhe avionë F-16. Rebelët sulmuan transmetuesin e mediave shtetërore turke TRT dhe i urdhëruan ata të bënin një deklaratë duke thënë se ushtria ishte tani në pushtet. Grushti i shtetit dështoi dhe qeveria e Erdoganit rivendosi rendin duke arrestuar mbi 100 rebelë, me zyrtarë të lartë ushtarakë më vonë dënimin e grushtit të shtetit si një operacion mashtrues. Si pasojë, 161 njerëz u vranë dhe 1.140 u plagosën në grushtin e shtetit të dështuar.

Erdogan pretendoi se ishte orkestruar nga kundërshtari i tij Fethullah Gulen, i internuar në SHBA.Po sipas BI, në vitin 2017, Erdogan fitoi një referendum të diskutueshëm, i cili i dha atij më shumë fuqi, duke e kthyer në mënyrë efektive Turqinë nga një demokraci parlamentare në një Republikë Presidenciale.Perëndimi e kritikoi këtë veprim, duke thënë se ajo tregoi se Turqia po “rrëshqet” drejt autoritarizmit në vend të demokracisë.Erdogan mbrojti kompetencat e tij të reja, duke thënë; “Ne kemi shumë për të bërë,… Ne po bëjmë reformën më të rëndësishme në historinë e kombit tonë”.

Madje, disa besojnë se Erdogan organizoi grushtin e shtetit dhe e përdori atë për të heshtur dhe ndaluar disidentët.Kishte 4,000 arrestime, të cilat vinin nga ushtria, shërbimi civil, media dhe policia. 50,000 njerëz u arrestuan, me 150,000 të pezulluar nga puna në vitin që nga fillimi i grushtit të shtetit. Një çerek gjyqtarësh dhe prokurorë u larguan nga puna. Kreu i opozitës Kemal Kilicdaroglu tha se ishte qartë një veprim despotik: “Të gjitha fuqitë e legjislacionit, gjyqësorit dhe ekzekutivit janë përqendruar në një person”.

Business Insider vlerëson se stili i Erdoganit si udhëheqësi suprem i Turqisë ka qenë herë i fuqishëm, diskonkurrues dhe madje edhe i çuditshëm. Në vitin 2016, Erdogan deklaroi se të gjitha gratë turke duhet të kishin tre fëmijë dhe tha që ata që nuk do të ishin “të mangët”. “Refuzimi i mëmësisë do të thotë të heqësh dorë nga njerëzimi”, kishte thënë Erdogan, i cili ka katër fëmijë. Dhe në vitin 2016, mes grushtit të shtetit ushtarak, Erdogan dha një deklaratë krize në televizion – përveç që ai u shfaq në një ekran të iPhone përmes FaceTime të Apple nga një shtëpi e sigurt.

Në kohën e grushtit të shtetit, Erdogan ishte me pushime në bregdetin e Egjeut dhe u dërgua në një vend të sigurt. Një ngjarje që kishte bërë bujë, sidomos në mediat rozë ishte ajo e qershorit të vitit 2019, kur Erdogan ishte njeriu më i befasishëm në dasmën e yllit të futbollit gjerman Mezut Ozil. Ozil, një shtetas gjerman me trashëgimi turke, njoftoi terhqejen e tij nga kombëtarja gjermane. Gjithashtu, në gusht të vitit 2019, Erdogan ka thënë se është në favor të rivendosjes së dënimit me vdekje, pasi një grua u vra brutalisht nga ish-burri i saj në një lokal. Siç vlerësohet në shkrimin e BI, temperamenti i Erdoganit nuk duhet të provohet.

Presidenti është jashtëzakonisht i ndjeshëm kur bëhet fjalë për karikatura dhe paroditë e paraqitjes së tij. Midis 2014 dhe 2017, gati 13,000 raste të fyerjes së presidencës u paraqitën nga qeveria. Më të lidhura me karikaturat e gazetave, memet, skicat politike dhe shakatë. Në nenin 299 të kodit penal turk thuhet se fyerja ndaj presidentit mund të çojë deri në katër vjet burg. Me gjithë protestat e herë pas hershme dhe akuzat e vazhdueshme të korrupsionit, Erdogan u rizgjodh president në qershor 2018 me 53% të votave./ marrë nga gazeta Tema

(E.S. Dosja.al)

Shto Koment