Kulture

Mbrojtja e hebrenjve/ Shqipëria e “Besës” dhe e Kodit të nderit po humb të vetmin muze unik që ka në Berat

Simon Vrusho u nda nga jeta duke lenë pas një dyqan të kthyer në muze, të cilin e financonte vetë. Në qendër të koleksionit janë dokumente dhe suvenire të dhuruara nga familjet muslimane dhe të krishtera shqiptare që i kanë mbrojtur gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Featured image of article: Mbrojtja e hebrenjve/ Shqipëria e “Besës” dhe e Kodit të nderit po humb të vetmin muze unik që ka në Berat Simon Vrusho, pensionisti i ndarë nga jeta që krijoi një muze unik në Berat me kujtime nga mbrojtja e Hebrenjve në Shqipëri

I vetmi muze i hebrenjve në Shqipëri, dëshmi e 5 dekadave histori dhe një mrekulli kombëtare që ekziston falë përkushtimit të Simon Vrushos, rrezikon në shembet.

Simon Vrusho u nda nga jeta duke lenë pas një dyqan të kthyer në muze, të cilin e financonte vetë.

AFP takoi një profesor në Berat i cili tha se duhet një shtëpi për kujtimet.

“Kujtimet duhet të ketë një shtëpi për ta. Ka pasur më shumë hebrenj në Shqipëri në fund të luftës se sa në fillim, thotë ai.

Nga disa qindra para konfliktit, sidomos në Berat, ka pasur më shumë se 2.000 në rrëzimin e Gjermanisë naziste.

Pasi duke qenë nën kujdestarinë e Italisë fashiste, Shqipëria u vendos nën kontrollin gjerman në vitin 1943, por autoritetet kanë refuzuar të japin listat e hebrenjve.

Në muret e muzeut panelet tregojnë historinë e hebrenjve që arritën në këtë qytet të vogël të Shqipërisë pasi u dëbuan nga Spanja. Në qendër të koleksionit janë dokumente dhe suvenire të dhuruara nga familjet muslimane dhe të krishtera shqiptare që i kanë mbrojtur gjatë Luftës së Dytë Botërore.

Simon Vrusho e kishte financuar vetë muzeun e tij të vogël, me pensionin e tij prej 180 eurosh.

Hyrja në muze, foto nga Genc Shkullaku

Nezir Ago një artist 40-vjeçar nga Berati tregon foton e gjyshit të tij që ka strehuar një familje hebre për 3 vite.

“Është gjyshi im”, thotë ai. Ky bukëpjekës ka mbrojtur një familje prej tre vetësh. “Ai nuk i njihte ata”, “nuk kishte asnjë detyrim për t’i strehuar ata”, thotë Nezir Ago.

Simon Vrusho kishte mbledhur dhjetëra prej këtyre fotografive. Vetëm në Berat, rreth 60 familje kanë mbrojtur hebrenjtë. Familjet “Të krishterë dhe muslimanë, të pasur dhe të varfër”, sipas fjalëve të tij në mur.

Muzeu Solomon në Berat, foto: Genc Shkullaku

Në një listë janë 600 emrat e të mbijetuarve, shumë prej të cilëve erdhën nga qytete të tjera të Ballkanit, si Beogradi ose Prishtina, komunitetet e të cilëve ishin të dhjetësuara.

Për më shumë bëhu pjesë e grupit më viral në Facebook, Dosja.al

– Ligji i Besës –

Marilena Langu Dojaka, 77 vjeçe, jeton në Tiranë, ku ka lindur në vitin 1942, tre vjet pas ikjes së Çekosllovakisë nga nëna dhe vëllai i saj më i madh. Ata ishin fshehur në një familje të Matit, në veri të vendit.

Marilena Langu Dojaka, hebreje e lindur dhe rritur në Shqipëri pas strehimit të nënës së saj në 1997

“Kur nazistët e kontrolluan fshatin, na fshehën në male, në një bodrum, derisa rreziku u zhduk”, tha ajo duke treguar një pamje të anëtarëve të tjerë të familjes së saj, “të gjithë vdiqën në kampe”.

Ajo shpjegon se ajo mbeti e lidhur me familjen që i mbronte: “Ne ndanim gjithçka me ta: bukën, dhimbjen dhe gëzim”.

Si ta shpjegojmë këtë trimëri shqiptare? Shumë e quajnë “Besa”, ky kod nderi që vendos mbi të gjitha respektin e fjalës së dhënë dhe mbrojtjen e jetës.

Ky vend, ku bashkëjetojnë ortodoksët dhe katolikët, Sunni Hanafi dhe Sufi (Bektashi), gjithashtu ka një traditë të tolerancës fetare. Dëshmia për këtë është xhamia dhe kisha që hasin njëra-tjetrën në sheshin kryesor të Beratit.

Sot, në Shqipëri ka më pak se 100 hebrenj. Shumica prej tyre emigruan në Izrael në vitin 1991, pas rënies së regjimit komunist që i kishte bërë fetë ilegale.

Historia e tyre tani paraqitet nga autoritetet. Por dyqani i vogël i Simon Vrushos mbetet muzeu i vetëm që e tregon atë. Pak ditë para vdekjes së tij, ai i tha AFP-së se do të donte të kishte mjetet për të “dyfishuar madhësinë” dhe imagjinonte një muze në formën e “amfiteatrit”.

Sot, e veja e tij Angjelina është “shumë e shqetësuar për fatin e muzeut”. Qiraja e dyqanit paguhet vetëm deri në prill,” thotë ajo.

Burimi: Agence France Press

Përshtati në Shqip: F.G/ Dosja.al

Shto Koment